២. វេទនាសំយុត្តំ

១. សគាថាវគ្គោ

១. សមាធិសុត្តវណ្ណនា

២៤៩. វេទនា ច បជានាតីតិ សច្ចាភិសម្ពោធវសេន វុច្ចមានវេទនានំ បជាននំ សាតិសយសមាធានបុព្ពកន្តិ ភគវតា ‘‘សមាហិតោ’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ឧបចារេន វា អប្បនាយ វា សមាហិតោ’’តិ. វេទនាតិ តិស្សោបិ វេទនា. ទុក្ខសច្ចវសេនាតិ ទុក្ខសច្ចភាវេន, បរិជាននវសេនាតិ អត្ថោ. សម្ភវន្តិ សមុទយំ តណ្ហាវិជ្ជាកម្មផស្សាទិប្បភេទំ ឧប្បត្តិការណំ. តេនាហ ‘‘សមុទយសច្ចវសេន បជានាតី’’តិ. យត្ថាតិ យំនិមិត្តំ, យំ អាគម្ម កាមតណ្ហាវិជ្ជាទិនិរោធា វេទនានិរោធោ, តេសំ អយំ និរោធោ. និព្ពានំ អារព្ភ អរិយមគ្គប្បវត្តិយា ហិ និព្ពានំ វេទនានិរោធោតិ វុត្តោ. ខយំ គមេតីតិ ខយគាមី, តំ ខយគាមិនំ. ឆាតំ វុច្ចតិ តណ្ហា កាមានំ បាតុកាមតាវសេន បវត្តនតោ, អច្ចន្តមេវ សមុច្ឆិន្នត្តា នត្ថិ ឯតស្មិំ ឆាតន្តិ និច្ឆាតោ. តេនាហ ‘‘និត្តណ្ហោ’’តិ. សម្មសនចារវេទនាតិ សម្មសនូបចារវេទនា. ទ្វីហិ បទេហីតិ ‘‘សមាហិតោ សម្បជានោ’’តិ ឥមេហិ ទ្វីហិ. ‘‘សតោ’’តិ បន ឥទំ សម្បជានបទស្សេវ ឧបព្រូហនន្តិ អធិប្បាយោ. សេសេហិ ចតូហិ ចតុសច្ចំ កថិតំ, ឥតរេហិ បន ទ្វីហិ ចតុសច្ចពុជ្ឈនមេវ កថិតំ. សព្ពសង្គាហិកោតិ សព្ពសភាវធម្មានំ សង្គណ្ហនកោ. តេនាហ ‘‘ចតុភូមកធម្មបរិច្ឆេទោ វុត្តោ’’តិ.

សមាធិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. សុខសុត្តវណ្ណនា

២៥០. ទុក្ខំ ន ហោតីតិ អទុក្ខំ, សុខំ ន ហោតីតិ អសុខំ, ម-ការោ បទសន្ធិករោ. អទុក្ខមសុខន្តិ វេទយិតសទ្ទាបេក្ខាយ នបុំសកនិទ្ទេសោ. សបរសន្តានគតេ សន្ធាយ អជ្ឈត្តពហិទ្ធាគហណន្តិ អាហ ‘‘អត្តនោ ច បរស្ស ចា’’តិ. តេន សព្ពម្បិ វេទយិតំ គហិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. នស្សនសភាវន្តិ ឥត្តរខណតាយ ភង្គតោ ឧទ្ធំ អបស្សិតព្ពសភាវំ. បលោកោ ភេទោ ឯតស្ស អត្ថីតិ បលោកិនំ. តេនាហ ‘‘ភិជ្ជនសភាវ’’ន្តិ. ញាណេន ផុសិត្វា ផុសិត្វាតិ បុព្ពភាគេ វិបស្សនាញាណេន អនិច្ចា បភង្គុនោតិ អារម្មណតោ, ឧត្តរកាលំ អសម្មោហតោ មគ្គបរម្បរាយ ផុសិត្វា ផុសិត្វា វយំ បស្សន្តោ. វិរជ្ជតីតិ មគ្គវិរាគេន វិរជ្ជតិ. សម្មសនចារវេទនា កថិតា អារទ្ធវិបស្សកានំ វសេន ទេសនាតិ. លោកិយលោកុត្តរេហិ ញាណេហិ យាថាវតោ បរិជាននំ បដិវិជ្ឈនំ ញាណផុសនំ.

សុខសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. បហានសុត្តវណ្ណនា

២៥១. សព្ពម្បិ អដ្ឋសតបភេទំ តណ្ហំ ឆិន្ទិ សមុច្ឆេទបហានវសេន បជហិ. តេនាហ ‘‘សមុច្ឆិន្ទី’’តិ. យទគ្គេន តណ្ហា សព្ពសោ សមុច្ឆិន្នា, តទគ្គេន សព្ពានិបិ សញ្ញោជនានីតិ អាហ ‘‘ទសវិធម្បី’’តិអាទិ. សម្មាតិ សុដ្ឋុ. បហានញ្ច នាម ឧបាយេន ញាយេន បហានន្តិ អាហ ‘‘ហេតុនា ការណេនា’’តិ. ទស្សនាភិសមយាតិ អសម្មោហបដិវេធា. អរហត្តមគ្គោ ហិ ឧប្បជ្ជមានោវ សភាវបដិច្ឆាទកំ មោហំ វិទ្ធំសេន្តោ ឯវ បវត្តតិ, តេន មានោ យាថាវតោ ទិដ្ឋោ នាម ហោតិ, អយមស្ស ទស្សនាភិសមយោ. យថា ហិ សូរិយេ ឧដ្ឋិតេ អន្ធការោ វិទ្ធំសិយមានោ វិហតោ, ឯវំ អរហត្តមគ្គេ ឧប្បជ្ជមានេ សោ សព្ពសោ បហីនោ ឯវ ហោតិ, ន តស្មិំ សន្តានេ បតិដ្ឋំ លភតិ, អយមស្ស បហានាភិសមយោ. តេន វុត្តំ ‘‘អរហត្តមគ្គោ ហី’’តិអាទិ. កិច្ចវសេនាតិ អសម្មោហបដិវេធសង្ខាតស្ស ទស្សនកិច្ចស្ស អនិប្ផាទនវសេន.

យេ ឥមេ ចត្តារោ អន្តាតិ សម្ពន្ធោ. មរិយាទន្តោតិ មរិយាទសង្ខាតោ អន្តោ. ឯស នយោ សេសត្តយេបិ. តេសូតិ ចតូសុ អន្តេសុ. អទុំ ចតុត្ថកោដិសង្ខាតំ សព្ពស្សេវ វដ្ដទុក្ខស្ស អន្តំ បរិច្ឆេទំ អរហត្តមគ្គេន មានស្ស ទិដ្ឋត្តា បហីនត្តា ច អកាសីតិ យោជនា. សមុស្សយោ អត្តភាវោ.

ន រិញ្ចតីតិ ន វិវេចេតិ ន វិស្សជ្ជេតិ. តេនាហ ‘‘សម្បជញ្ញំ ន ជហតី’’តិ, សម្បជញ្ញំ ន បរិច្ចជតីតិ អត្ថោ. សង្ខ្យំ នោបេតីតិ ឥមស្ស ‘‘ទិដ្ឋធម្មេ អនាសវោ’’តិ ឥមស្ស វសេន អត្ថំ វទន្តោ ‘‘រត្តោ ទុដ្ឋោ’’តិ អវោច សឧបាទិសេសនិព្ពានវសេន. សង្ខ្យំ នោបេតីតិ វា ទិដ្ឋេ-ធម្មេ អនាសវោ ធម្មដ្ឋោ វេទគូ កាយស្ស ភេទា មនុស្សោ ទេវោតិ វា បញ្ញត្តិំ ន ឧបេតីតិ អនុបាទិសេសនិព្ពានវសេនបិ អត្ថោ វត្តព្ពោ. ឯត្ថ ច សុខាទីសុ វេទនាសុ យថាក្កមំ រាគានុសយាទយោ កថិតាតិ អាហ – ‘‘ឥមស្មិំ សុត្តេ អារម្មណានុសយោ កថិតោ’’តិ. យោ ហិ រាគាទិ បច្ចយសមវាយេ អតិឥដ្ឋាទីសុ ឧប្បជ្ជនារហោ មគ្គេន អប្បហីនោ, សោ ‘‘រាគានុសយោ’’តិអាទិនា វុត្តោ, អប្បហីនត្ថោ សោ មគ្គេន បហាតព្ពោ, ន បរិយុដ្ឋានាភិភវត្ថោតិ.

បហានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. បាតាលសុត្តវណ្ណនា

២៥២. យត្ថ បតិដ្ឋា នត្ថិ ឯកន្តិកាតិ ឯកន្តិកស្ស មហតោ បាតស្ស អលន្តិ អយមេត្ថ អត្ថោ អធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘នត្ថិ ឯត្ថ បតិដ្ឋា’’តិ. អសម្ភូតត្ថន្តិ ន សម្ភូតត្ថំ, មុសាតិ អត្ថោ. សោតិ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ. យំ តំ ឧទកំ បតតីតិ យោជនា. យស្មា សមុទ្ទបិដ្ឋេ អន្តរន្តរា វេរម្ភវាតសទិសោ មហាវាតោ ឧដ្ឋហិត្វា មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ ឧគ្គច្ឆាបេតិ, តំ កទាចិ ចក្កវាឡាភិមុខំ, កទាចិ សិនេរុបាទាភិមុខំ គន្ត្វា តំ បតិហនតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ពលវាមុខំ មហាសមុទ្ទស្សា’’តិអាទិ. វេគេន បក្ខន្ទិត្វាតិ មហតា វាតវេគេន សមុទ្ធតំ តេនេវ វេគេន បក្ខន្ទន្តញ្ច ហុត្វា. មហានរកបបាតោ វិយាតិ យោជនាយាមវិត្ថារគម្ភីរសោព្ភបបាតោ វិយ ហោតិ. តថារូបានន្តិ តត្ថ វសិតុំ សមត្ថានំ. អសន្តន្តិ អភូតំ. អត្ថវសេន ហិ វាចា អភូតំ នាម.

ន បតិដ្ឋាសីតិ បតិដ្ឋំ ន លភិ. អនិពទ្ធន្តិ អនិពន្ធនត្ថំ យំកិញ្ចិ. ទុព្ពលញាណោតិ ញាណពលរហិតោ. ‘‘អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ’’តិ វត្វា ‘‘សុតវា អរិយសាវកោ’’តិ វុត្តត្តា ‘‘សោតាបន្នោ ធុរ’’ន្តិ វុត្តំ. ឥតរេសុ អរិយសាវកេសុ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. តេសញ្ហិ វេទនា សុបរិញ្ញាតា. ពលវវិបស្សកោ…បេ… យោគាវចរោបិ វដ្ដតិ មត្តសោ វេទនានំ បរិញ្ញាតត្តា.

បាតាលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ទដ្ឋព្ពសុត្តវណ្ណនា

២៥៣. វិបរិណាមនវសេន ទុក្ខតោ ទដ្ឋព្ពាតិ កិញ្ចាបិ សុខា, បរិណាមទុក្ខតា បន សុខវេទនាយ ឯកន្តិកាតិ. វិនិវិជ្ឈនដ្ឋេនាតិ បីឡនវសេន អត្តភាវស្ស វិជ្ឈនដ្ឋេន. ហុត្វាតិ បច្ចយសមាគមេន ឧប្បជ្ជិត្វា. តេន បាកភាវបុព្ពកោ អត្តលាភោ វុត្តោ. អភាវាការេនាតិ ភង្គុបគមនាការេន. តេន វិទ្ធំសភាវោ វុត្តោ. ឧភយេន ឧទយព្ពយបរិច្ឆិន្នតាយ សិខប្បត្តំ អនិច្ចតំ ទស្សេតិ. ស្វាយំ ហុត្វា អភាវាការោ ឥតរាសុបិ វេទនាសុ លព្ភតេវ, អធិកោ ច បន ទ្វិន្នំ ទុក្ខសភាវោ. ទុក្ខតាវសេន បុរិមានំ វេទនានំ ទដ្ឋព្ពតាយ ទស្សិតត្តា បច្ឆិមាយ វេទនាយ ឯវំ ទដ្ឋព្ពតា ទស្សិតា. អទ្ទាតិ ញាណគតិយា សច្ឆិកត្វា អទក្ខិ. ញាណគមនញ្ហេតំ, យទិទំ ទុក្ខតោ ទស្សនំ. សន្តសភាវំ សុខទុក្ខតោ ឧបសន្តរូបត្តា.

ទដ្ឋព្ពសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. សល្លសុត្តវណ្ណនា

២៥៤. ទ្វីសុ ជនេសូតិ សុតវន្តអស្សុតវន្តេសុ ទ្វីសុ ជនេសុ. អនុគតវេធន្តិ បុព្ពេ បវត្តវេធស្ស អនុគតវេធំ. ពលវតរា ទិគុណា វិយ ហុត្វា ទឡ្ហតរបវត្តិយា. ឯវមេវាតិ យថា វិទ្ធស្ស បុរិសស្ស អនុវេធនា ពលវតរា, ឯវមេវ. សមាធិមគ្គផលានិ និស្សរណំ វិក្ខម្ភនសមុច្ឆេទបដិប្បស្សទ្ធិវសេន. សមាធិសីសេន ហេត្ថ ឈានញ្ច គហិតំ. សោ ន ជានាតិ អនធិគតត្តា. និស្សរណន្តិ ជានាតិ អនិស្សរណមេវ. តាសំ សមធិគតានំ សុខទុក្ខវេទនានំ. ន វិប្បយុត្តោ អប្បហីនកិលេសត្តា. សង្ខាតធម្មស្សាតិ សង្ខាយ បញ្ញាយ បរិញ្ញាតចតុក្ខន្ធស្ស. តេនាហ ‘‘តុលិតធម្មស្សា’’តិ. ឥមស្មិម្បិ សុត្តេ បុរិមសុត្តេ វិយ អារម្មណានុសយោវ កថិតោ, សោ បន តត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. អនុរោធវិរោធបហានស្ស វុត្តត្តា ខីណាសវោ ធុរំ. អនាគាមីបិ វដ្ដតិ, តស្ស វិរោធប្បហានំ លព្ភតិ.

សល្លសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. បឋមគេលញ្ញសុត្តវណ្ណនា

២៥៥. សទ្ទហិត្វា គិលានេ ឧបដ្ឋាតព្ពេ មញ្ញិស្សន្តីតិ យោជនា. តត្ថាតិ តស្មិំ ឋានេ. កម្មដ្ឋានានុយោគោ សប្បាយោ យេសំ តេ កម្មដ្ឋានសប្បាយា, សតិបដ្ឋានរតាតិ អត្ថោ. អនិច្ចតំ អនុបស្សន្តោតិ កាយំ បដិច្ច ឧប្បន្នាយ វេទនាយ ច អនិច្ចតំ អនុបស្សន្តោ. វយំ អនុបស្សន្តោតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. វយន្តិ បន តាយ ឯវ ខយសង្ខាតំ. វិរាគន្តិ វិរជ្ជនំ. បដិនិស្សគ្គន្តិ បរិច្ចាគបដិនិស្សគ្គំ, បក្ខន្ទនបដិនិស្សគ្គម្បិ វា.

អាគមនីយបដិបទាតិ អរិយមគ្គស្ស អាគមនដ្ឋានិយា បុព្ពភាគបដិបទា. បុព្ពភាគាយេវ ន លោកុត្តរា. សម្បជញ្ញំ បុព្ពភាគិយមេវ. តិស្សោ អនុបស្សនា បុព្ពភាគាយេវ វិបស្សនាបរិយាបន្នត្តា. មិស្សកាតិ លោកិយលោកុត្តរមិស្សកា. ភាវនាកាលោ ទស្សិតោ ‘‘និរោធានុបស្សិនោ វិហរតោ, បដិនិស្សគ្គានុបស្សិនោ វិហរតោ រាគានុសយោ បហីយតី’’តិ វុត្តត្តា.

បឋមគេលញ្ញសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨-៩. ទុតិយគេលញ្ញសុត្តាទិវណ្ណនា

២៥៦-២៥៧. ផស្សំ បដិច្ចាតិ ឯត្ថ ផស្សសីសេន ផស្សាយតនានំ គហណំ. ន ហិ ផស្សាយតនេហិ វិនា ផស្សស្ស សម្ភវោ. តេនាហ ‘‘កាយោវ ហិ ឯត្ថ ផស្សោតិ វុត្តោ’’តិ, ផស្សសីសេន វុត្តោតិ អធិប្បាយោ. នវមំ ឧត្តានមេវ ហេដ្ឋា វុត្តនយត្តា.

ទុតិយគេលញ្ញសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. ផស្សមូលកសុត្តវណ្ណនា

២៥៨. សុខវេទនាយ ហិតំ សុខវេទនិយំ. សោ បនេស ហិតភាវោ បច្ចយភាវេនាតិ អាហ ‘‘សុខវេទនាយ បច្ចយភូត’’ន្តិ. ឥមស្មិម្បិ សុត្តទ្វយេតិ ឥមស្មិំ នវមេ ទសមេ ច សុត្តេបិ. សម្មសនចារវេទនាតិ សម្មសនីយវេទនា ឯវ កថិតា, ន លោកុត្តរាតិ អធិប្បាយោ.

ផស្សមូលកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សគាថាវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. រហោគតវគ្គោ

១. រហោគតសុត្តវណ្ណនា

២៥៩. យំកិញ្ចិ វេទយិតន្តិ ‘‘សុខំ ទុក្ខំ អទុក្ខមសុខ’’ន្តិ វុត្តំ វេទយិតំ ទុក្ខស្មិំ អន្តោគធំ, ទុក្ខន្តិ វត្តព្ពតំ លភតិ បរិយាយេនាតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘តំ សព្ពំ ទុក្ខន្តិ អត្ថោ’’តិ. យា ឯសាតិអាទីសុ យោ សង្ខារានំ អនិច្ចតាសង្ខាតោ ហុត្វា អភាវាការោ, យា ខយសភាវតា វិនស្សនសភាវតា ជរាយ មរណេន ចាតិ ទ្វិធា វិបរិណាមនសភាវតា, ឯតំ សន្ធាយ ឧទ្ទិស្ស សព្ពំ វេទយិតំ ទុក្ខន្តិ មយា វុត្តន្តិ អយំ សង្ខេបត្ថោ. សាតិ សង្ខារានំ អនិច្ចតា. វេទនានម្បិ អនិច្ចតា ឯវ សង្ខារសភាវត្តា. តាសំ អនិច្ចតា ច នាម មរណំ ភង្គោតិ កត្វា តតោ ឧត្តរិ ទុក្ខំ នាម នត្ថីតិ សព្ពា វេទនា ‘‘ទុក្ខា’’តិ វុត្តា, យថា ‘‘យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខ’’ន្តិ ច, ‘‘បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា ទុក្ខា’’តិ ច វុត្តំ. ឥទំ សុត្តបទំ. ចត្តារោ អារុប្បាតិ ចតស្សោ អរូបសមាបត្តិយោ. ឯត្ថាតិ ច ឯតស្មិំ បដិប្បស្សទ្ធិវារេ.

រហោគតសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. អគារសុត្តវណ្ណនា

២៦២. បុរត្ថិមាតិ វិភត្តិលោបេន និទ្ទេសោ, និស្សក្កេ វា ឯតំ បច្ចត្តវចនំ. បឋមជ្ឈានាទិវសេនាតិ បឋមទុតិយជ្ឈានវសេន. អនុស្សតិវសេនាតិ និទស្សនមត្តំ អញ្ញស្សបិ ឧបចារជ្ឈានគ្គហិតស្ស សវិតក្កចារស្ស និរាមិសស្ស សុខស្ស លព្ភនតោ. តស្សបិ វា បឋមជ្ឈានាទីតិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. កាមហេតុ ទុក្ខប្បត្តានំ ទុក្ខវេទនា កាមាមិសេន សាមិសា វេទនា. អនុត្តរវិមោក្ខា នាម អរហត្តផលំ. ‘‘កុទាស្សុ នាមាហំ តទាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សាមី’’តិ ឯវំ បិហំ ឧបដ្ឋាបយតោ តស្មិំ អនិជ្ឈមានេ បិហប្បច្ចយា ឧប្បន្នទោមនស្សវេទនា. នេក្ខម្មនិស្សិតា ឧបេក្ខាវេទនា និរាមិសា អទុក្ខមសុខា នាម. សវិសេសំ បន ទស្សេតុំ ‘‘ចតុត្ថជ្ឈានវសេន ឧប្បន្នា អទុក្ខមសុខវេទនា’’តិ វុត្តំ.

អគារសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥-៨. បឋមអានន្ទសុត្តាទិវណ្ណនា

២៦៣-២៦៦. ហេដ្ឋា កថិតនយានេវ, វេនេយ្យជ្ឈាសយតោ បន តេសំ ទេសនាតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯត្ថាតិ ឯតេសុ ចតូសុ សុត្តេសុ. បុរិមានិ ទ្វេ ‘‘បឋមំ ឈានំ សមាបន្នស្ស វាចា បដិប្បស្សទ្ធា ហោតី’’តិអាទិនា នយេន យាវ ខីណាសវស្ស កិលេសបដិប្បស្សទ្ធិ, តាវ ទេសនាយ បវត្តត្តា ‘‘បរិបុណ្ណបស្សទ្ធិកានី’’តិ វុត្តានិ. តាវ បរិបូរំ កត្វា អទេសិតត្តា ‘‘បច្ឆិមានិ ឧបឌ្ឍបស្សទ្ធិកានិ, ទេសនាយា’’តិអាទិ វុត្តំ.

បឋមអានន្ទសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩-១០. បញ្ចកង្គសុត្តាទិវណ្ណនា

២៦៧-២៦៨. ទណ្ឌមុគ្គរំ អគ្គសោណ្ឌមុគ្គរំ. កាឡសុត្តបក្ខិបនំ កាឡសុត្តនាឡិ. វាសិអាទីនិ បញ្ច អង្គានិ អស្សាតិ បញ្ចកង្គោ. វត្ថុវិជ្ជាយ វុត្តវិធិនា កត្តព្ពនិស្សយានិ ឋបេតីតិ ថបតិ. បណ្ឌិតឧទាយិត្ថេរោ, ន លាឡុទាយិត្ថេរោ. ទ្វេបានន្ទាតិ អដ្ឋកថាយ បទុទ្ធារោ កតោ – ‘‘ទ្វេបិ មយា អានន្ទា’’តិ បន បាឡិយំ. បសាទកាយសន្និស្សិតា កាយិកា, ចេតោសន្និស្សិតា ចេតសិកា. អាធិបច្ចដ្ឋេន សុខមេវ ឥន្ទ្រិយន្តិ សុខិន្ទ្រិយំ. ឧបវិចារវសេនាតិ រូបាទីនិ ឧបេច្ច វិចរណវសេន. អតីតេ អារម្មណេ. បច្ចុប្បន្នេតិ អទ្ធាបច្ចុប្បន្នេ. ឯវំ អដ្ឋាធិកំ សតំ អដ្ឋសតំ.

បាដិយេក្កោ អនុសន្ធីតិ បុច្ឆានុសន្ធិអាទីហិ វិសុំ តេហិ អសម្មិស្សោ ឯកោ អនុសន្ធិ. ឯកាបិ វេទនា កថិតា ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ’’តិ អាហរិត្វា ‘‘ផស្សបច្ចយា វេទនា’’តិ. យស្មា ភគវា ចតុត្ថជ្ឈានុបេក្ខាវេទនំ វត្វា – ‘‘អត្ថានន្ទ, ឯតស្មា សុខា អញ្ញំ សុខ’’ន្តិអាទិំ វទន្តោ ថបតិនោ វាទំ ឧបត្ថម្ភេតិ នាម. តេន ហិ ឧបេក្ខាវេទនា ‘‘សុខ’’ន្តេវ វុត្តា សន្តសភាវត្តា. អភិក្កន្តតរន្តិ អតិវិយ កន្តតរំ មនោរមតរំ. តេនាហ ‘‘សុន្ទរតរ’’ន្តិ. បណីតតរន្តិ បធានភាវំ នីតតាយ ឧឡារតរំ. តេនាហ ‘‘អតប្បកតរ’’ន្តិ. សុខន្តិ វុត្តា បដិបក្ខស្ស សុដ្ឋុ ខាទនេន, សុករំ ឱកាសទានមស្សាតិ វា. និរោធោ សុខំ នាម សព្ពសោ ឧទយព្ពយាភាវតោ. តេនាហ ‘‘និទ្ទុក្ខភាវសង្ខាតេន សុខដ្ឋេនា’’តិ.

សុខស្មិំយេវាតិ សុខមិច្ចេវ បញ្ញបេតិ. និរោធសមាបត្តិំ សីសំ កត្វាតិ និរោធសមាបត្តិទេសនាយ សីសំ ឧត្តមំ កត្វា. ទេសនាយ ឧទ្ទេសាធិមុត្តេ ឧដ្ឋាបេត្វា វិត្ថារិតត្តា ‘‘នេយ្យបុគ្គលស្ស វសេនា’’តិ វុត្តំ. ទសមំ អនន្តរសុត្តេ វុត្តនយត្តា ឧត្តានត្ថមេវ.

បញ្ចកង្គសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

រហោគតវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. អដ្ឋសតបរិយាយវគ្គោ

១. សីវកសុត្តវណ្ណនា

២៦៩. ចូឡា បន អស្ស មហតី អត្ថិ សវិសេសា, តស្មា ‘‘មោឡិយសីវកោ’’តិ វុច្ចតិ. ឆន្នបរិព្ពាជកោតិ កម្ពលាទិនា កោបីនបដិច្ឆាទកបរិព្ពាជកោ. បិត្តបច្ចយានីតិ បិត្តហេតុកានិ. ‘‘តិស្សោ វេទនា’’តិ វត្វា តាសំ សម្ភវំ ទស្សេតុំ ‘‘កថ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. កុសលវេទនា ឧប្បជ្ជតិ បិត្តបច្ចយា. បិត្តភេសជ្ជំ ករិស្សាមីតិ ភេសជ្ជសម្ភរណត្ថញ្ចេវ តទត្ថំ អាមិសកិញ្ជក្ខសម្ភរណត្ថញ្ច បាណំ ហនតីតិ យោជនា. មជ្ឈត្តោ ភេសជ្ជករណេ ឧទាសីនោ.

តស្មាតិ យស្មា បិត្តាទិបច្ចយហេតុកន្តិ អត្តនោ ច លោកស្ស ច បច្ចក្ខំ អតិធាវន្តិ យេ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា, តស្មា តេសំ មិច្ឆា. បិត្តាទីនំ តិណ្ណម្បិ សមោធានសន្និបាតេ ជាតានិ សន្និបាតិកានិ. បុរិមឧតុនោ វិសទិសោ ឧតុវិបរិណាមោតិ អាហ ‘‘វិសភាគឧតុតោ ជាតានី’’តិ. អនុទកោ ថទ្ធលូខភូមិវិភាគោ ជង្គលទេសោ, វុត្តវិបរិយាយេន អនុបទេសោ វេទិតព្ពោ. មលយំ ហិមសីតពហុលោ, ឥតរោ ឧណ្ហពហុលោ.

អត្តនោ បកតិចរិយានំ វិសមំ កាយស្ស បរិហរណវសេន, ជាតានិ បន អសយ្ហសហនអទេសអកាលចរណាទិនា វេទិតព្ពានីតិ អាហ ‘‘មហាភារវហនា’’តិអាទិ. បរស្ស ឧបក្កមតោ និព្ពត្តានិ ឱបក្កមិកានីតិ អាហ – ‘‘អយំ ចោរោ វា’’តិអាទិ. កេវលន្តិ ពាហិរបច្ចយំ អនបេក្ខិត្វា កេវលំ តេនេវ. តេនាហ ‘‘កម្មវិបាកតោវ ជាតានី’’តិ. សក្កា បដិពាហិតុំ បតីការេន. លោកវោហារោ នាម កថិតោ បិត្តសមុដ្ឋានាទិសមញ្ញាយ លោកសិទ្ធត្តា. កាមំ សរីរសន្និស្សិតា វេទនា កម្មនិព្ពត្តាវ, តស្សា បន បច្ចុប្បន្នបច្ចយវសេន ឯវមយំ លោកវោហារោតិ វុត្តញ្ចេវ គហេត្វា បរវាទបដិសេធោ កតោតិ ទដ្ឋព្ពំ.

សីវកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២-១០. អដ្ឋសតសុត្តាទិវណ្ណនា

២៧០-២៧៨. វេទនានំ អដ្ឋាធិកំ សតំ, តស្ស អដ្ឋសតស្ស តព្ភាវស្ស បរិយាយោ ការណំ ឯត្ថ អត្ថីតិ អដ្ឋសតបរិយាយោ, សុត្តំ. តេនាហ ‘‘អដ្ឋសតស្ស ការណភូត’’ន្តិ. ធម្មការណន្តិ បរិយត្តិធម្មភូតំ ការណំ. កាយិកាតិ បញ្ចទ្វារកាយិកា. តេនាហ ‘‘កាមាវចរេយេវ លព្ភន្តី’’តិ, កាមភូមិកាតិ អត្ថោ. អរូបាវចរេ នត្ថិ, តិភូមិកាតិ អត្ថោ. តេនាហ – ‘‘អរូបេ តិកចតុក្កជ្ឈានំ ឧប្បជ្ជតិ, តញ្ច ខោ លោកុត្តរំ, ន លោកិយ’’ន្តិ. ឥតរា ឧបេក្ខាវេទនា. ឧបវិចរន្តិ ឧបេច្ច បជ្ជន្តីតិ អត្ថោ. តំសម្បយុត្តានន្តិ វិចារសម្បយុត្តានំ.

បដិលាភតោតិ បដិលទ្ធភាវតោ. សមនុបស្សតោតិ បច្ចវេក្ខតោ បស្សតោ. អតីតំ ខណត្តយាតិក្កមេន អតិក្កន្តំ, និរុទ្ធប្បត្តិយា និរុទ្ធំ, បកតិវិជហនេន វិបរិណតំ. សមនុស្សរតោតិ ចិន្តយតោ. គេហស្សិតន្តិ កាមគុណនិស្សិតំ. កាមគុណា ហិ ឥធ គេហនិស្សិតធម្មេន គេហបរិយាយេន វុត្តា.

វិបរិណាមវិរាគនិរោធន្តិ វិបរិណាមនំ វិរជ្ជនលក្ខណំ និរុជ្ឈនញ្ច វិទិត្វា. បុព្ពេតិ អតីតេ. ឯតរហីតិ ឥទានិ វត្តមានា. សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោតិ វិបស្សនាបញ្ញាយ ចេវ មគ្គបញ្ញាយ ច យាថាវតោ បស្សតោ. ឧស្សុក្កាបេតុន្តិ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា មគ្គបដិវេធំ បាបេតុំ. និព្ពានំ ឧទ្ទិស្ស បវត្តិតត្តា នេក្ខម្មស្សិតសោមនស្សានិ នាម. លោកាមិសបដិសំយុត្តានន្តិ កាមគុណនិស្សិតានំ. តទាយតនន្តិ តំ អាយតនំ តំ ការណំ អរហត្តំ. អនុត្តរេសុ វិមោក្ខេសូតិ អរិយផលធម្មេសុ. បិហន្តិ អធិគមិច្ឆំ.

ឧបេក្ខាតិ សោមនស្សរហិតអញ្ញាណុបេក្ខា. ពាល្យយោគតោ ពាលស្ស, តតោ ឯវ មូឡ្ហស្ស បុថុជ្ជនស្ស. កិលេសោធីនំ មគ្គោធីហិ អជិតត្តា អនោធិជិនស្ស. សត្តមភវាទិតោ ឧទ្ធំ បវត្តនវិបាកស្ស អជិតត្តា អវិបាកជិនស្ស. អនេកាទីនវេ វដ្ដេ អាទីនវស្ស អជាននេន អនាទីនវទស្សាវិនោ. បដិបត្តិបដិវេធពាហុសច្ចាភាវេន អស្សុតវតោ បុថុជ្ជនស្ស. រូបំ សា នាតិវត្តតិ ន អតិក្កមតិ ញាណសម្បយុត្តាភាវតោ. សព្ពសង្គាហកោតិ សព្ពធម្មេ សង្គណ្ហនកោ. តតិយាទីនិ យាវ ទសមា ហេដ្ឋា វុត្តនយត្តា ឧត្តានត្ថានេវ.

អដ្ឋសតសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១១. និរាមិសសុត្តវណ្ណនា

២៧៩. អារម្មណតោ សម្បយោគតោ ច កិលេសាមិសេន សាមិសា. និរាមិសាយាតិ និស្សក្កវចនំ. និរាមិសតរាវាតិ ឯកំសវចនំ តស្សា តថា និស្សមេតព្ពតាយ. សា ហិ បីតិ សព្ពសោ សន្តកិលេសាមិសេ សន្តានេ បវត្តិយា អច្ចន្តសភាវធម្មារម្មណវិសយតាយ សយម្បិ សាតិសយំ សន្តសភាវាការេន បវត្តិយា និរាមិសាយបិ និរាមិសតរា វុត្តា. តេនាហ ‘‘ននុ ចា’’តិអាទិ. ឥទានិ តមត្ថំ ឧបមាយ សាធេតុំ ‘‘យថា ហី’’តិអាទិមាហ. អប្បដិហារិកន្តិ បដិហរណរហិតំ អប្បដិហារំ, កេនចិ អនាវដន្តិ អត្ថោ. សេសវារេសូតិ សុខវារឧបេក្ខាវារេសុ.

វិមោក្ខវារោ បន ន អតិទិដ្ឋោ ឥតរេហិ វិសទិសត្តា. តេនាហ ‘‘វិមោក្ខវារេ បនា’’តិអាទិ. រូបបដិសំយុត្តោតិ ភាវិតរូបបដិសំយុត្តោ. សាមិសោ នាម យស្មា សាមិសរូបបដិពទ្ធវុត្តិ ចេវ សាមិសរូបបដិភាគញ្ច, តស្មា ‘‘រូបាមិស’’ន្តិ វុច្ចតិ, តេន រូបាមិសេន សាមិសោ នាម. អរូបាមិសស្ស អភាវតោ អរូបបដិសំយុត្តោ វិមោក្ខោ និរាមិសោ នាម.

និរាមិសសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អដ្ឋសតបរិយាយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

វេទនាសំយុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.