៥. ចង្កមសុត្តវណ្ណនា

៩៩. មហាបញ្ញេសូតិ វិបុលបញ្ញេសុ. នន្តិ សារិបុត្តត្ថេរំ. ខន្ធន្តរន្តិ ខន្ធវិភាគំ, ខន្ធានំ វា អន្តរំ វិសេសោ អត្ថីតិ ខន្ធន្តរោ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. បរិកម្មន្តិ ឥទ្ធិវិធាធិគមស្ស បុព្ពភាគបរិកម្មញ្ចេវ ឧត្តរបរិកម្មញ្ច. អានិសំសន្តិ ឥទ្ធានិសំសញ្ចេវ អានិសំសញ្ច. អធិដ្ឋានំ វិកុព្ពនន្តិ អធិដ្ឋានវិធានញ្ចេវ វិកុព្ពនវិធានញ្ច. វុត្តនយេនេវាតិ ‘‘បថវិំ បត្ថរន្តោ វិយា’’តិអាទិនា.

ធុតង្គបរិហារន្តិ ធុតង្គានំ បរិហរណវិធិំ. បរិហរណគ្គហណេនេវ សមាទានំ សិទ្ធំ ហោតីតិ តំ ន គហិតំ. អានិសំសន្តិ តំតំធុតង្គបរិហរណេ ទដ្ឋព្ពំ អានិសំសមេវ. សមោធានន្តិ ‘‘ឯត្តកា បិណ្ឌបាតបដិសំយុត្តា, ឯត្តកា សេនាសនបដិសំយុត្តា’’តិ បច្ចយវសេន អញ្ញមញ្ញញ្ច អន្តោគធត្តា. អធិដ្ឋានន្តិ អធិដ្ឋានវិធិំ. ភេទន្តិ ឧក្កដ្ឋាទិភេទញ្ចេវ ភិន្នាការញ្ច.

បរិកម្មន្តិ ‘‘ទិព្ពចក្ខុ ឯវំ ឧប្បាទេតព្ពំ, ឯវំ វិសោធេតព្ព’’ន្តិអាទិនា បរិកម្មវិធានំ. អានិសំសន្តិ បរេសំ អជ្ឈាសយានុរូបាយតនាទិអានិសំសបភេទំ. ឧបក្កិលេសន្តិ សាធារណំ អសាធារណំ ទុវិធំ ឧបក្កិលេសំ. វិបស្សនាភាវនុបក្កិលេសា ហិ ទិព្ពចក្ខុស្ស ឧបក្កិលេសាតិ វេទិតព្ពា.

សង្ខេបវិត្ថារគម្ភីរុត្តានវិចិត្រកថាទីសូតិ សង្ខេបោ វិត្ថារោ គម្ភីរតា ឧត្តានតា វិចិត្រភាវោ នេយ្យត្ថតា នីតត្ថតាតិ ឯវមាទីសុ ធម្មស្ស កថេតព្ពប្បការេសុ តំ តំ កថេតព្ពាការំ.

ឥតិ-សទ្ទោ អាទិអត្ថោ, បការត្ថោ វា. តេន –

‘‘អាទិម្ហិ សីលំ ទេសេយ្យ, (ទី. និ. អដ្ឋ. ១.១៩០; ម. និ. អដ្ឋ. ១.២៩១)

មជ្ឈេ ចិត្តំ វិនិទ្ទិសេ;

អន្តេ បញ្ញា កថេតព្ពា,

ឯសោ ធម្មកថាវិធោ’’តិ. –

ឯវំ កថេតព្ពាការំ សង្គណ្ហាតិ.

‘‘សិថិលំ ធនិតញ្ច ទីឃរស្សំ, គរុកំ លហុកញ្ច និគ្គហីតំ;

សម្ពន្ធំ វវត្ថិតំ វិមុត្តំ, ទសធា ព្យញ្ជនពុទ្ធិយា បភេទោ’’តិ. (ទី. និ. ១.១៩០; ម. និ. អដ្ឋ. ១.២៩១; បរិ. ៤៨៥) –

ឯវំ វុត្តំ ទសវិធំ ព្យញ្ជនពុទ្ធិំ. អដ្ឋុប្បត្តិន្តិ តស្ស តស្ស សុត្តស្ស ជាតកស្ស ច អដ្ឋុប្បត្តិំ. អនុសន្ធិន្តិ បច្ឆានុសន្ធិអាទិអនុសន្ធិំ. បុព្ពាបរន្តិ សម្ពន្ធំ. ឥទំ បទំ ឯវំ វត្តព្ពំ, ឥទំ បុព្ពាបរំ ឯវំ គហេតព្ពន្តិ.

កុលសង្គណ្ហនបរិហារន្តិ លាភុប្បាទនត្ថំ កុលានំ សង្គណ្ហនវិធិនោ បរិហរណំ តន្និយមិតំ ឯកន្តិកំ កុលសង្គហណវិធិំ.

ចង្កមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.