២. ទុតិយវគ្គោ

១. សត្តធាតុសុត្តវណ្ណនា

៩៥. អាភាតីតិ អាភា, អាលោកភាវេន និប្ផជ្ជតិ, ឧបដ្ឋាតីតិ វា អត្ថោ. សោ ឯវ និជ្ជីវដ្ឋេន ធាតូតិ អាភាធាតុ. អាលោកស្សាតិ អាលោកកសិណស្ស. សុដ្ឋុ, សោភនំ វា ភាតីតិ សុភំ. កសិណសហចរណតោ ឈានំ សុភំ. សេសំ វុត្តនយមេវ. សុបរិសុទ្ធវណ្ណំ កសិណំ. អាកាសានញ្ចាទយោបិ សុភារម្មណំ ឯវាតិ កេចិ. ទេសនំ និដ្ឋាបេសីតិ ទេសនំ ឧទ្ទេសមត្តេ ឯវ ឋបេសិ. បាឡិយំ ‘‘អន្ធការំ បដិច្ច បញ្ញាយតី’’តិ ឯត្ថាបិ អារម្មណមេវ គហិតំ, តថា ‘‘អយំ ធាតុ អសុភំ បដិច្ច បញ្ញាយតី’’តិ ឯត្ថាបិ. យថា ហិ ឥធ សុវណ្ណំ កសិណំ សុភន្តិ អធិប្បេតំ, ឯវំ ទុព្ពណ្ណំ អសុភន្តិ.

អន្ធការំ បដិច្ចាតិ អន្ធការំ បដិច្ឆាទកបច្ចយំ បដិច្ច. បញ្ញាយតីតិ បាកដោ ហោតិ. តេនាហ ‘‘អន្ធការោ ហី’’តិអាទិ. អាលោកោបិ, អន្ធការេន បរិច្ឆិន្នោ ហោតីតិ យោជនា. អន្ធការោ តាវ អាលោកេន បរិច្ឆិន្នោ ហោតុ ‘‘យត្ថ អាលោកោ នត្ថិ, តត្ថ អន្ធការោ’’តិ អាលោកោ កថំ អន្ធការេន បរិច្ឆិន្នោ ហោតីតិ អាហ ‘‘អន្ធការេន ហិ សោ បាកដោ ហោតី’’តិ. បរិច្ឆេទលេខាយ វិយ ចិត្តរូបំ អន្ធការេន ហិ បរិតោ បរិច្ឆិន្នោ ហុត្វា បញ្ញាយតិ, យថា តំ ឆាយាយ អាតបោ. ឯសេវ នយោតិ អសុភសុភានំ អញ្ញមញ្ញបរិច្ឆិន្នតំ អតិទិសិត្វា តត្ថ អធិប្បេតមេវ ទស្សេន្តោ ‘‘អសុភេ សតិ សុភំ បញ្ញាយតី’’តិ អាហ. ឯវមាហាតិ ‘‘អសុភំ បដិច្ច សុភំ បញ្ញាយតី’’តិ អវោច. ‘‘រូបី រូបានិ បស្សតី’’តិអាទីសុ វិយ ឧត្តរបទលោបេនាយំ និទ្ទេសោតិ អាហ ‘‘រូបំ បដិច្ចាតិ រូបាវចរសមាបត្តិំ បដិច្ចា’’តិ. តាយ ហិ សតិ អធិគតាយ. រូបសមតិក្កមា វា ហោតីតិ សភាវារម្មណានំ រូបជ្ឈានានំ សមតិក្កមា អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិ នាម ហោតីតិ អត្ថោ. ឯសេវ នយោតិ ឥមិនា ‘‘អាកាសានញ្ចាយតនសមតិក្កមា វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិ នាម ហោតី’’តិអាទិនា ទ្វេបិ បការេ អតិទិសតិ. បដិសង្ខាតិ បដិសង្ខាញាណេន. អប្បវត្តិន្តិ យថាបរិច្ឆិន្នកាលំ អប្បវត្តនំ. ឯតេន ខណនិរោធាទិំ បដិក្ខិបតិ.

កថំ សមាបត្តិ បត្តព្ពាតិ ឥមាសុ សត្តសុ ធាតូសុ កា បការា សញ្ញាសមាបត្តិ នានា ហុត្វា សមាបជ្ជិតព្ពា. តេនាហ ‘‘កីទិសា សមាបត្តិយោ’’តិអាទិ. សញ្ញាយ អត្ថិភាវេនាតិ បដុកិច្ចាយ សញ្ញាយ អត្ថិភាវេន. សុខុមសង្ខារានំ តត្ថ សមាបត្តិយំ អវសិស្សតាយ. និរោធោវាតិ សង្ខារានំ និរោធោ ឯវ.

សត្តធាតុសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. សនិទានសុត្តវណ្ណនា

៩៦. ភាវនបុំសកមេតំ ‘‘វិសមំ ចន្ទិមសូរិយា បរិវត្តន្តី’’តិអាទីសុ (អ. និ. ៤.៧០) វិយ. សនិទានន្តិ អត្តនោ ផលំ និទទាតីតិ និទានំ, ការណន្តិ អាហ ‘‘សនិទានោ សប្បច្ចយោ’’តិ. កាមបដិសំយុត្តោតិ កាមរាគសង្ខាតេន កាមេន បដិសំយុត្តោ វា កាមបដិពទ្ធោ វា. តក្កេតីតិ តក្កោ. អភូតការំ សមារោបេត្វា កប្បេតីតិ សង្កប្បោ. អារម្មណេ ចិត្តំ អប្បេតីតិ អប្បនា. វិសេសេន អប្បេតីតិ ព្យប្បនា. អារម្មណេ ចិត្តំ អភិនិរោបេន្តំ វិយ បវត្តតីតិ ចេតសោ អភិនិរោបនា. មិច្ឆា វិបរីតោ បាបកោ សង្កប្បោតិ មិច្ឆាសង្កប្បោ. អញ្ញេសុ ច កាមបដិសំយុត្តេសុ វិជ្ជមានេសុ វិតក្កោ ឯវ កាមធាតុសទ្ទេន និរុឡ្ហោ ទដ្ឋព្ពោ វិតក្កស្ស កាមបសង្គប្បត្តិសាតិសយត្តា. ឯស នយោ ព្យាបាទធាតុអាទីសុបិ. សព្ពេបិ អកុសលា ធម្មា កាមធាតុ ហីនជ្ឈាសយេហិ កាមេតព្ពធាតុភាវតោ.

កិលេសកាមស្ស អារម្មណភាវត្តា សព្ពាកុសលសំគាហិកាយ កាមធាតុយា ឥតរា ទ្វេ សង្គហេត្វា កថនំ សព្ពសង្គាហិកា. តិស្សន្នំ ធាតូនំ អញ្ញមញ្ញំ អសង្ករតោ កថា អសម្ភិន្នា. ឥមំ កាមាវចរសញ្ញិតំ កាមវិតក្កសញ្ញិតញ្ច កាមធាតុំ. បដិច្ចាតិ បច្ចយភូតំ លភិត្វា. តីហិ ការណេហីតិ តីហិ សារភូតេហិ ការណេហិ.

ព្យាបាទវិតក្កោ ព្យាបាទោ ឧត្តរបទលោបេន, សោ ឯវ និជ្ជីវដ្ឋេន សភាវធារណដ្ឋេន ធាតូតិ ព្យាបាទធាតុ. ព្យាបជ្ជតិ ចិត្តំ ឯតេនាតិ ព្យាបាទោ, ទោសោ. ព្យាបាទោបិ ធាតូតិ យោជនា. សហជាតបច្ចយាទិវសេនាតិ សហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយសម្បយុត្តអត្ថិអវិគតបច្ចយវសេន. វិសេសេន ហិ បរស្ស អត្តនោ ច ទុក្ខាបនំ វិហិំសា, សា ឯវ ធាតុ, អត្ថតោ រោសនា បរូបឃាតោ, តថា បវត្តោ វា ទោសសហគតចិត្តុប្បាទោ.

តិណគហនេ អរញ្ញេតិ តិណេហិ គហនភូតេ អរញ្ញេ. អនយព្យសនន្តិ អបាយព្យសនំ, បរិហរណូបាយរហិតំ វិបត្តិន្តិ វា អត្ថោ. អវឌ្ឍិំ វិនាសន្តិ អវឌ្ឍិញ្ចេវ វិនាសញ្ចាតិ វទន្តិ សព្ពសោ វឌ្ឍិរហិតំ. សុក្ខតិណទាយោ វិយ អារម្មណំ កិលេសគ្គិសំវទ្ធនដ្ឋេន. តិណុក្កា វិយ អកុសលសញ្ញា អនុទហនដ្ឋេន. តិណកដ្ឋ…បេ… សត្តា អនយព្យសនាបត្តិតោ. ‘‘ឥមេ សត្តា’’តិ ហិ អយោនិសោ បដិបជ្ជមានា អធិប្បេតា. តេនាហ ‘‘យថា សុក្ខតិណទាយេ’’តិអាទិ.

សមតាភាវតោ សមតាវិរោធតោ វិសមតាហេតុតោ ច វិសមា រាគាទយោតិ អាហ ‘‘រាគវិសមាទីនិ អនុគត’’ន្តិ. ឥច្ឆិតព្ពា អវស្សំភាវិនិភាវេន.

សំកិលេសតោ និក្ខមនដ្ឋេន នេក្ខម្មោ, សោ ឯវ និជ្ជីវដ្ឋេន ធាតូតិ នេក្ខម្មធាតុ. ស្វាយំ នេក្ខម្មសទ្ទោ បព្ពជ្ជាទីសុ កុសលវិតក្កេ ច និរុឡ្ហោតិ អាហ ‘‘នេក្ខម្មវិតក្កោបិ នេក្ខម្មធាតូ’’តិ. ឥតរាបិ ទ្វេ ធាតុយោតិ អព្យាបាទអវិហិំសាធាតុយោ វទតិ. វិសុំ ទីបេតព្ពា សរូបេន អាគតត្តា. វិតក្កាទយោតិ នេក្ខម្មសង្កប្បច្ឆន្ទបរិឡាហបរិយេសនា. យថានុរូបំ អត្តនោ អត្តនោ បច្ចយានុរូបំ. កថំ បនេត្ថ កុសលធម្មេសុ បរិឡាហោ វុត្តោតិ? សង្ខារបរិឡាហមត្តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ, សោឡសសុ អាការេសុ ទុក្ខសច្ចេ សន្តាបដ្ឋោ វិយ វុត្តោ, យស្ស វិគមេន អរហតោ សីតិភាវប្បត្តិ វុច្ចតិ.

សយំ ន ព្យាបជ្ជតិ, តេន វា តំសមង្គីបុគ្គលោ ន កិញ្ចិ ព្យាបាទេតីតិ អព្យាបាទោ, វិហិំសាយ វុត្តវិបរិយាយេហិ សា វេទិតព្ពា. ហិតេសិភាវេន មិជ្ជតិ សិនិយ្ហតីតិ មិត្តោ, មិត្តស្ស ឯសាតិ មេត្តិ, អព្យាបាទោ. មេត្តាយនាតិ មេត្តាការណំ, មេត្តាយ វា អយនា បវត្តនា. មេត្តាយិតត្តន្តិ មេត្តាយិតស្ស មេត្តាយ បវត្តស្ស ភាវោ. មេត្តាចេតោវិមុត្តីតិ មេត្តាយនវសេន បវត្តោ ចិត្តសមាធិ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

សនិទានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. គិញ្ជកាវសថសុត្តវណ្ណនា

៩៧. ឥតោ បដ្ឋាយាតិ ‘‘ធាតុំ, ភិក្ខវេ’’តិ ឥមស្មា តតិយសុត្តតោ បដ្ឋាយ. យាវ កម្មវគ្គោ, តាវ នេត្វា ឧបគន្ត្វា សេតិ ឯត្ថាតិ អាសយោ, ហីនាទិភាវេន អធីនោ អាសយោ អជ្ឈាសយោ, តំ អជ្ឈាសយំ, អធិមុត្តន្តិ អត្ថោ. សញ្ញា ឧប្បជ្ជតីតិអាទីសុ ហីនាទិភេទំ អជ្ឈាសយំ បដិច្ច ហីនាទិភេទា សញ្ញា, តន្និស្សយទិដ្ឋិវិកប្បនា, វិតក្កោ ច ឧប្បជ្ជតិ សហជាតកោដិយា ឧបនិស្សយកោដិយា ច. សត្ថារេសូតិ តេសំ សត្ថុបដិញ្ញតាយ វុត្តំ, ន សត្ថុលក្ខណសព្ភាវតោ. អសម្មាសម្ពុទ្ធេសូតិ អាធារេ វិសយេ ច ភុម្មំ ឯកតោ កត្វា វុត្តន្តិ បឋមំ តាវ ទស្សេន្តោ ‘‘មយំ សម្មាសម្ពុទ្ធា’’តិអាទិំ វត្វា ឥតរំ ទស្សេន្តោ ‘‘តេសុ សម្មាសម្ពុទ្ធា ឯតេ’’តិអាទិមាហ. តេសំ ‘‘មយំ សម្មាសម្ពុទ្ធា’’តិ ឧប្បន្នទិដ្ឋិ ឥធ មូលភាវេន បុច្ឆិតា, ឥតរា អនុសង្កិតាតិ បុច្ឆតិយេវាតិ សាសង្កំ វទតិ.

‘‘មហតី’’តិ ឯត្ថ មហាសទ្ទោ ‘‘មហាជនោ’’តិអាទីសុ វិយ ពហុអត្ថវាចកោតិ ទដ្ឋព្ពោ. អវិជ្ជាបិ ហីនហីនតរហីនតមាទិភេទេន ពហុបការា. តស្សាតិ ទិដ្ឋិយា. កស្មា បនេត្ថ ‘‘យទិទំ អវិជ្ជា ធាតូ’’តិ អវិជ្ជំ ឧទ្ធរិត្វា ‘‘ហីនំ ធាតុំ បដិច្ចា’’តិ អជ្ឈាសយធាតុ និទ្ទិដ្ឋាតិ? ន ខោ បនេតំ ឯវំ ទដ្ឋព្ពំ, ‘‘អញ្ញំ ឧទ្ធរិត្វា អញ្ញំ និទ្ទិដ្ឋា’’តិ, យតោ អវិជ្ជាសីសេន អជ្ឈាសយធាតុ ឯវ គហិតា. អវិជ្ជាគហិតោ ហិ បុរិសបុគ្គលោ ទិដ្ឋជ្ឈាសយោ ហីនាទិភេទំ អវិជ្ជាធាតុំ និស្សាយ តតោ សញ្ញាទិដ្ឋិអាទិកេ សង្កប្បេតិ. បណិធិ បត្ថនា, សា បន តថា តថា ចិត្តស្ស ឋបនវសេន ហោតីតិ អាហ ‘‘ចិត្តដ្ឋបន’’ន្តិ. តេនាហ ‘‘សា បនេសា’’តិអាទិ. ឯតេតិ ហីនបច្ចយា សញ្ញាទិដ្ឋិវិតក្កចេតនា បត្ថនា បណិធិសង្ខាតា ហីនា ធម្មា. ហីនោ នាម ហីនធម្មសមាយោគតោ. សព្ពបទានីតិ ‘‘បញ្ញបេតី’’តិអាទីនិ បទានិ យោជេតព្ពានិ ហីនសទ្ទេន មជ្ឈិមុត្តមដ្ឋានន្តរស្ស អសម្ភវតោ. ឧបបជ្ជនំ ‘‘ឧបបត្តី’’តិ អាហ ‘‘ទ្វេ ឧបបត្តិយោ បដិលាភោ ច និព្ពត្តិ ចា’’តិ. តត្ថ ហីនកុលាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន ហីនរូបភោគបរិសាទីនំ សង្គហោ. ហីនត្តិកវសេនាតិ ហីនត្តិកេ វុត្តត្តិកបទវសេនាតិ អធិប្បាយោ. ចិត្តុប្បាទក្ខណេតិ ឥទំ ហីនត្តិកបរិយាបន្នានំ ចិត្តុប្បាទានំ វសេន តត្ថ តត្ថ លទ្ធត្តា វុត្តំ. បញ្ចសុ នីចកុលេសូតិ ចណ្ឌាលវេននេសាទរថការបុក្កុសកុលេសុ. ទ្វាទសអកុសលចិត្តុប្បាទានំ បន យោ កោចិ បដិលាភោ ហីនោតិ យោជនា. សេសទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. ឥមស្មិំ ឋានេតិ ‘‘យាយំ, ភន្តេ, ទិដ្ឋី’’តិអាទិនា អាគតេ ឥមស្មិំ ឋានេ. ‘‘ធាតុំ, ភិក្ខវេ, បដិច្ច ឧប្បជ្ជតី’’តិអាទិនា អាគតត្តា និព្ពត្តិយេវ អធិប្បេតា, ន បដិលាភោ.

គិញ្ជកាវសថសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. ហីនាធិមុត្តិកសុត្តវណ្ណនា

៩៨. ឯកតោ ហោន្តីតិ សមានច្ឆន្ទតាយ អជ្ឈាសយតោ ឯកតោ ហោន្តិ. និរន្តរា ហោន្តីតិ តាយ ឯវ សមានច្ឆន្ទតាយ ចិត្តេន និព្ពិសេសា ហោន្តិ. ឥធ អធិមុត្តិ នាម អជ្ឈាសយធាតូតិ អាហ ‘‘ហីនាធិមុត្តិកាតិ ហីនជ្ឈាសយា’’តិ.

ហីនាធិមុត្តិកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ចង្កមសុត្តវណ្ណនា

៩៩. មហាបញ្ញេសូតិ វិបុលបញ្ញេសុ. នន្តិ សារិបុត្តត្ថេរំ. ខន្ធន្តរន្តិ ខន្ធវិភាគំ, ខន្ធានំ វា អន្តរំ វិសេសោ អត្ថីតិ ខន្ធន្តរោ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. បរិកម្មន្តិ ឥទ្ធិវិធាធិគមស្ស បុព្ពភាគបរិកម្មញ្ចេវ ឧត្តរបរិកម្មញ្ច. អានិសំសន្តិ ឥទ្ធានិសំសញ្ចេវ អានិសំសញ្ច. អធិដ្ឋានំ វិកុព្ពនន្តិ អធិដ្ឋានវិធានញ្ចេវ វិកុព្ពនវិធានញ្ច. វុត្តនយេនេវាតិ ‘‘បថវិំ បត្ថរន្តោ វិយា’’តិអាទិនា.

ធុតង្គបរិហារន្តិ ធុតង្គានំ បរិហរណវិធិំ. បរិហរណគ្គហណេនេវ សមាទានំ សិទ្ធំ ហោតីតិ តំ ន គហិតំ. អានិសំសន្តិ តំតំធុតង្គបរិហរណេ ទដ្ឋព្ពំ អានិសំសមេវ. សមោធានន្តិ ‘‘ឯត្តកា បិណ្ឌបាតបដិសំយុត្តា, ឯត្តកា សេនាសនបដិសំយុត្តា’’តិ បច្ចយវសេន អញ្ញមញ្ញញ្ច អន្តោគធត្តា. អធិដ្ឋានន្តិ អធិដ្ឋានវិធិំ. ភេទន្តិ ឧក្កដ្ឋាទិភេទញ្ចេវ ភិន្នាការញ្ច.

បរិកម្មន្តិ ‘‘ទិព្ពចក្ខុ ឯវំ ឧប្បាទេតព្ពំ, ឯវំ វិសោធេតព្ព’’ន្តិអាទិនា បរិកម្មវិធានំ. អានិសំសន្តិ បរេសំ អជ្ឈាសយានុរូបាយតនាទិអានិសំសបភេទំ. ឧបក្កិលេសន្តិ សាធារណំ អសាធារណំ ទុវិធំ ឧបក្កិលេសំ. វិបស្សនាភាវនុបក្កិលេសា ហិ ទិព្ពចក្ខុស្ស ឧបក្កិលេសាតិ វេទិតព្ពា.

សង្ខេបវិត្ថារគម្ភីរុត្តានវិចិត្រកថាទីសូតិ សង្ខេបោ វិត្ថារោ គម្ភីរតា ឧត្តានតា វិចិត្រភាវោ នេយ្យត្ថតា នីតត្ថតាតិ ឯវមាទីសុ ធម្មស្ស កថេតព្ពប្បការេសុ តំ តំ កថេតព្ពាការំ.

ឥតិ-សទ្ទោ អាទិអត្ថោ, បការត្ថោ វា. តេន –

‘‘អាទិម្ហិ សីលំ ទេសេយ្យ, (ទី. និ. អដ្ឋ. ១.១៩០; ម. និ. អដ្ឋ. ១.២៩១)

មជ្ឈេ ចិត្តំ វិនិទ្ទិសេ;

អន្តេ បញ្ញា កថេតព្ពា,

ឯសោ ធម្មកថាវិធោ’’តិ. –

ឯវំ កថេតព្ពាការំ សង្គណ្ហាតិ.

‘‘សិថិលំ ធនិតញ្ច ទីឃរស្សំ, គរុកំ លហុកញ្ច និគ្គហីតំ;

សម្ពន្ធំ វវត្ថិតំ វិមុត្តំ, ទសធា ព្យញ្ជនពុទ្ធិយា បភេទោ’’តិ. (ទី. និ. ១.១៩០; ម. និ. អដ្ឋ. ១.២៩១; បរិ. ៤៨៥) –

ឯវំ វុត្តំ ទសវិធំ ព្យញ្ជនពុទ្ធិំ. អដ្ឋុប្បត្តិន្តិ តស្ស តស្ស សុត្តស្ស ជាតកស្ស ច អដ្ឋុប្បត្តិំ. អនុសន្ធិន្តិ បច្ឆានុសន្ធិអាទិអនុសន្ធិំ. បុព្ពាបរន្តិ សម្ពន្ធំ. ឥទំ បទំ ឯវំ វត្តព្ពំ, ឥទំ បុព្ពាបរំ ឯវំ គហេតព្ពន្តិ.

កុលសង្គណ្ហនបរិហារន្តិ លាភុប្បាទនត្ថំ កុលានំ សង្គណ្ហនវិធិនោ បរិហរណំ តន្និយមិតំ ឯកន្តិកំ កុលសង្គហណវិធិំ.

ចង្កមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. សគាថាសុត្តវណ្ណនា

១០០. ‘‘ធាតុសោ សំសន្ទន្តី’’តិ ឥទំ អជ្ឈាសយតោ សរិក្ខតាទស្សនំ, ន កាយេន មិស្សីភាវទស្សនន្តិ អាហ ‘‘សមុទ្ទន្តរេ’’តិអាទិ. និរន្តរោតិ និព្ពិសេសោ. សំសគ្គាតិ បញ្ចវិធសំសគ្គហេតុ. សំសគ្គគហណេន ចេត្ថ សំសគ្គវត្ថុកា តណ្ហា គហិតា. តេនាហ ‘‘ទស្សន…បេ… ស្នេហេនា’’តិ.

វនតិ ភជតិ សជ្ជតិ តេនាតិ វនំ, វនថោតិ ច កិលេសោ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘វនថោ ជាតោតិ កិលេសវនំ ជាត’’ន្តិ. ឥតរេ សំសគ្គមូលកាតិ តមេវ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘អទស្សនេនា’’តិ. សាធុជីវីតិ សាធុ សុដ្ឋុ ជីវី, តំជីវនសីលោ. តេនាហ ‘‘បរិសុទ្ធជីវិតំ ជីវមានោ’’តិ.

សគាថាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. អស្សទ្ធសំសន្ទនសុត្តវណ្ណនា

១០១. និរោជាតិ សទ្ធាស្នេហាភាវេន និស្នេហា. តតោ ឯវ អរសភាវេន និរសា. ឯកសទិសាតិ សមសមា និព្ពិសេសា. តេនាហ ‘‘និរន្តរា’’តិ. អលជ្ជិតាយ ឯកសីមកតា ភិន្នមរិយាទា. សទ្ធា តេសំ អត្ថីតិ សទ្ធា. តន្តិបាលកាតិ សទ្ធម្មតន្តិយា បាលកា. វំសានុរក្ខកាតិ អរិយវំសស្ស អនុរក្ខកា. អារទ្ធវីរិយាតិ បគ្គហិតវីរិយា. យស្មា តាទិសានំ វីរិយំ បរិបុណ្ណំ នាម ហោតិ កិច្ចសិទ្ធិយា, តស្មា វុត្តំ ‘‘បរិបុណ្ណបរក្កមា’’តិ. សព្ពកិច្ចបរិគ្គាហិកាយាតិ ចតុន្នំ សតិបដ្ឋានានំ ភាវនាកិច្ចបរិគ្គាហិកាយ.

អស្សទ្ធសំសន្ទនសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨-១២. អស្សទ្ធមូលកសុត្តាទិវណ្ណនា

១០២-១០៦. អដ្ឋមាទីនីតិ អដ្ឋមំ នវមំ ទសមំ ឯកាទសមំ ទ្វាទសមន្តិ ឥមានិ បញ្ច សុត្តានីតិ ឯកេ. អបរេ បន នវ សុត្តានីតិ ឥច្ឆន្តិ. ស្វាយមត្ថោ អដ្ឋកថាយំ វុត្តោយេវ. បាឡិយញ្ច កេសុចិ បោត្ថកេសុ លិខីយតិ.

អស្សទ្ធមូលកសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទុតិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.