១៥៧. សោណកុដិកណ្ណវត្ថុកថា

២៥៧. ឯតេនាតិ ‘‘កុររឃរេ’’តិ បាឋេន. អស្សាតិ មហាកច្ចានស្ស. បបាតនាមកេតិ យស្មា មហាតដោ ឯត្ថ អត្ថិ, តស្មា បបាតនាមកោ ហោតិ. ឯតេនាតិ ‘‘បបាតកេ បព្ពតេ’’តិ បាឋេន. អស្សាតិ មហាកច្ចានស្ស. កោដិអគ្ឃនកំ បិឡន្ធនំ កណ្ណេ ឯតស្សត្ថីតិ កុដិកណ្ណោតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កោដិអគ្ឃនកំ បនា’’តិអាទិ. បិឡន្ធតិ អនេនាតិ បិឡន្ធនំ, អលង្ការោ. ទន្តជោ ចតុត្ថក្ខរោ. ‘‘បសាទជនក’’ន្តិ ឥមិនា បសាទំ ជនេតីតិ បាសាទិកោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ. បសាទនីយន្តិ បសាទិតព្ពំ, បសាទិតុំ អរហន្តិ អត្ថោ. អត្ថវចនន្តិ អត្ថោ វុច្ចតិ អនេនាតិ អត្ថវចនំ. បាឡិយំ ឥទានិ បោត្ថកេសុ ‘‘បសាទនីយ’’ន្តិ បាឋោ នត្ថិ. ‘‘បាសាទិក’’ន្តិបទស្ស បុព្ពេ ‘‘ទស្សនីយ’’ន្តិ បាឋោយេវ អត្ថិ. ឧត្តមទមថសមថន្តិឯត្ថ ទមថសទ្ទស្ស ញាណត្ថញ្ច ឥន្ទ្រិយសំវរត្ថញ្ច សមថសទ្ទស្ស សមាធត្ថញ្ច ចិត្តូបសមត្ថញ្ច ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧត្តមំ ទមថញ្ចា’’តិអាទិ. ចសទ្ទេន ទ្វន្ទវាក្យំ ទស្សេតិ. វិសូកាយិកវិប្ផន្ទិតានន្តិ វិសូកាយ បដិបក្ខាយ បវត្តានំ ទិដ្ឋិចិត្តសង្ខាតានំ វិវិធចលនានំ. ‘‘វីរិយិន្ទ្រិយ’’ន្តិ ឥមិនា យតិន្ទ្រិយន្តិ ឯត្ថ យតសទ្ទោ វីរិយវាចកោតិ ទស្សេតិ. នាគន្តិ ឯត្ថ នត្ថិ អាគុ បាបមេតស្សាតិ នាគោតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អាគុវិរហិត’’ន្តិ កិំ ទិវសតោ បដ្ឋាយាតិ អាហ ‘‘មម បព្ពជ្ជាទិវសតោ បដ្ឋាយា’’តិ. កណ្ហា មត្តិកា ឧត្តរិ ឯត្ថាតិ កណ្ហុត្តរាតិ អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កណ្ហមត្តិកុត្តរា’’តិ. ‘‘ឧបរី’’តិ ឥមិនា ឧត្តរសទ្ទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘គុន្នំ ខុរេហី’’តិ ឥមិនា គុន្នំ ខុរកណ្ដកសទិសត្តា គោកណ្ដកា នាមាតិ ទស្សេតិ. តេ គោកណ្ដកេ រក្ខិតុន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯវំ ខរា ភូមិ ហោតីតិ យោជនា. ឯតេហីតិ ឯរគូអាទីហិ ចតូហិ តិណេហិ. តន្តិ ឯរគូតិណំ. តេនាតិ មោរគូតិណេន. ជន្តុស្ស វណ្ណោតិ សម្ពន្ធោ. សេនាសនំ បញ្ញបេសីតិ ឯត្ថ កិំ នាម សេនាសនំ បញ្ញបេសីតិ អាហ ‘‘ភិសិំ វា កដសារកំ វា បញ្ញបេសី’’តិ. បញ្ញបេត្វា ច បន សោណស្ស អារោចេសិ. កិំ អារោចេសីតិ អាហ ‘‘អាវុសោ’’តិអាទិ. សត្ថា វសិតុកាមោតិ សម្ពន្ធោ.

២៥៨. ‘‘តស្ស សោណស្សា’’តិ ឥមិនា បដិភាតុ តន្តិ ឯត្ថ ‘‘ត’’ន្តិបទំ សាម្យត្ថេ ឧបយោគវចនន្តិ ទស្សេតិ. តន្តិ តវ. អដ្ឋកវគ្គិកានីតិ អដ្ឋបមាណោ, អដ្ឋសមូហោ វា វគ្គោ ឯតេសន្តិ អដ្ឋកវគ្គិកានិ. កាមសុត្តាទីនិ (សុ. និ. ៧៧២ អាទយោ) សោឡស សុត្តានិ. យោតិ បុគ្គលោ, សមន្នាគតោតិ សម្ពន្ធោ. អរិយោបីតិ បិសទ្ទោ ន កេវលំ សុចិសមន្នាគតោយេវ បាបេ ន រមតិ, អថ ខោ អរិយោបីតិ ទស្សេតិ. ‘‘បដិភាតុ ត’’ន្តិ បាឋតោ យាវ ‘‘សុចីតិ វុត្ត’’ន្តិ បាឋា កេសុចិយេវ អដ្ឋកថាបោត្ថកេសុ អត្ថិ. អយំ ខ្វស្សាតិ ឯត្ថ អស្សសទ្ទោ អាខ្យាតោតិ អាហ ‘‘ភវេយ្យា’’តិ. បរិទស្សេសីតិ បញ្ច វរានិ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ទស្សេសិ. យំ វចនំ មេ ឧបជ្ឈាយោ ជានាបេតិ, តស្ស វចនស្ស អយំ កាលោ ភវេយ្យាតិ យោជនា.

២៥៩. វិនយធរបញ្ចមេនាតិ ឯត្ថ ឧបជ្ឈាយបញ្ចមេនាតិ អត្ថំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘អនុស្សាវនាចរិយបញ្ចមេនា’’តិ. ឧបាហនកោសកោតិ ឧបាហនាយ បក្ខិបនោកាសោ កោសកោ. ឯឡកចម្មអជចម្មេសុ អកប្បិយំ នាម នត្ថិ. មិគចម្មេ បន កិញ្ចិ វដ្ដតិ, ន កិញ្ចិ វដ្ដតិ. តំ វិភជិត្វា ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មិគចម្មេ’’តិអាទិ. ឯតេសំយេវាតិ ឯណិមិគាទីនំ ឆន្នមេវ. អញ្ញេសំ បនាតិ ឆហិ មិគេហិ អវសេសានំ បន. តេសំ ចម្មំ ន វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ.

គាថាយំ មក្កដោ ច កាឡសីហោ ច សរភោ ច កទលិមិគោ ច កេចិ យេ វាឡមិគា អត្ថិ, តេ ចាតិ យោជនា. តេសន្តិ មក្កដាទីនំ.

តត្ថាតិ គាថាយ, មក្កដាទីសុ វា. ‘‘សីហព្យគ្ឃអច្ឆតរច្ឆា’’តិ ឥមិនា វាឡមិគានំ សរូបំ ទស្សេតិ. ឯត្តកាយេវ វាឡមិគាតិ អាហ ‘‘ន កេវល’’ន្តិអាទិ. ឯតេសំយេវាតិ សីហព្យគ្ឃអច្ឆតរច្ឆានមេវ. ន ចម្មំ ន វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ. យេសន្តិ ឆន្នំ ឯណិមិគាទីនំ. តេតិ ឆ ឯណិមិគាទិកេ. ហិ សច្ចំ សព្ពេសំ ឯតេសំ វាឡមិគានំ ចម្មំ ន វដ្ដតីតិ យោជនា. អាហរិត្វា វា ន ទិន្នន្តិ អាហរិត្វា វា ហត្ថេ វា បាទមូលេ វា ឋបេត្វា ន ទិន្នំ. ‘‘គណនំ ន ឧបេតី’’តិ ឥមិនា គណនំ ឧបគច្ឆតីតិ គណនូបគន្តិ អត្ថំ ទស្សេតិ. អធិដ្ឋិតញ្ចាតិ អធិដ្ឋិតំ បន. យទាតិ យស្មិំ កាលេ. តតោតិ កាលតោ.

ឥតិ ចម្មក្ខន្ធកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា.