៩. កម្មប្បដិពាហនសិក្ខាបទវណ្ណនា

ធម្មិកានន្តិ ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន កតត្តា ធម្មោ ឯតេសុ អត្ថីតិ ធម្មិកានិ, តេសំ ធម្មិកានំ. កម្មានន្តិ ចតុន្នំ សង្ឃកម្មានំ. តេនាហ ‘‘ធម្មេនា’’តិអាទិ. តត្ថ ធម្មេនាតិ ភូតេន វត្ថុនា. វិនយេនាតិ ចោទនាយ ចេវ សារណាយ ច. សត្ថុសាសនេនាតិ ញត្តិសម្បទាយ ចេវ អនុស្សវនាសម្បទាយ ច. សមគ្គស្ស សង្ឃស្សាតិ សីមដ្ឋកសង្ឃំ សោធេត្វា ឆន្ទារហានំ ឆន្ទំ អាហរិត្វា កត្តព្ពត្តា កាយេន ចេវ ចិត្តេន ច ឯកីភូតស្ស សង្ឃស្ស. តំ តំ វត្ថុន្តិ អវណ្ណភណនាទិំ តំ តំ វត្ថុ.

ឱសារេន្តិ សង្ឃមជ្ឈំ ឯតេនាតិ ឱសារណំ. និស្សារេន្តិ សង្ឃម្ហា ឯតេនាតិ និស្សារណំ. ភណ្ឌុកម្មន្តិ មុណ្ឌករណំ, កេសច្ឆេទនាបុច្ឆនន្តិ អត្ថោ. កម្មមេវ លក្ខណំ កម្មលក្ខណំ. ឱសារណាទយោ វិយ កម្មញ្ច ហុត្វា អញ្ញញ្ច នាមំ ន លភតិ, កម្មមេវ ហុត្វា លក្ខីយតីតិ កម្មលក្ខណន្តិ អត្ថោ. ‘‘ឱសារណំ និស្សារណ’’ន្តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៩៥-៤៩៦) ចេត្ថ បទសិលិដ្ឋតាយេតំ វុត្តំ. បឋមំ បន និស្សារណា ហោតិ, បច្ឆា ឱសារណាតិ អាហ ‘‘តត្ថ កណ្ដកសាមណេរស្សា’’តិអាទិ. កណ្ដកសាមណេរស្ស នាសនា វិយ និស្សារណាតិ យថា កណ្ដកសាមណេរស្ស ទណ្ឌកម្មនាសនា និស្សារណា, តថា ពុទ្ធស្ស វា ធម្មស្ស វា សង្ឃស្ស វា អវណ្ណំ ភណតោ, អកប្បិយំ ‘‘កប្បិយ’’ន្តិ ទីបយតោ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា សមន្នាគតស្ស អញ្ញស្សាបិ សាមណេរស្ស –

‘‘សង្ឃំ, ភន្តេ, បុច្ឆាមិ ‘អយំ ឥត្ថន្នាមោ សាមណេរោ ពុទ្ធស្ស វា ធម្មស្ស វា សង្ឃស្ស វា អវណ្ណវាទី មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ, យំ អញ្ញេ សាមណេរា លភន្តិ ទិរត្តតិរត្តំ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សហសេយ្យំ, តស្ស អលាភាយ និស្សារណា រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’តិ. ទុតិយម្បិ…បេ… តតិយម្បិ, ភន្តេ, សង្ឃំ បុច្ឆាមិ ‘អយំ ឥត្ថន្នាមោ សាមណេរោ…បេ… រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’តិ, ចរ បិរេ វិនស្សា’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៩៥-៤៩៦) –

កត្តព្ពនាសនា និស្សារណាតិ អត្ថោ. តាទិសំយេវ សម្មាវត្តន្តំ ទិស្វា បវេសនា ឱសារណាតិ តាទិសំយេវ អបរេន សមយេន ‘‘អហំ, ភន្តេ, ពាលតាយ អញ្ញាណតាយ អលក្ខិកតាយ ឯវំ អកាសិំ, ស្វាហំ សង្ឃំ ខមាបេមី’’តិ ខមាបេន្តំ ទិស្វា យាវតតិយំ យាចាបេត្វា –

‘‘សង្ឃំ, ភន្តេ, បុច្ឆាមិ ‘អយំ ឥត្ថន្នាមោ សាមណេរោ ពុទ្ធស្ស វា ធម្មស្ស វា សង្ឃស្ស វា អវណ្ណវាទី មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ, យំ អញ្ញេ សាមណេរា លភន្តិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ទិរត្តតិរត្តំ សហសេយ្យំ, តស្ស អលាភាយ និស្សារិតោ, ស្វាយំ ឥទានិ សោរតោ និវាតវុត្តិ លជ្ជិធម្មំ ឱក្កន្តោ ហិរោត្តប្បេ បតិដ្ឋិតោ កតទណ្ឌកម្មោ អច្ចយំ ទេសេតិ, ឥមស្ស សាមណេរស្ស យថា បុរេ កាយសម្ភោគសាមគ្គិទានំ រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’តិ. ទុតិយម្បិ…បេ… តតិយម្បិ, ភន្តេ, សង្ឃំ បុច្ឆាមិ…បេ… រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៩៥-៤៩៦) –

បវេសនា ឱសារណាតិ អត្ថោ.

កេសច្ឆេទនាបុច្ឆនន្តិ សីមាបរិយាបន្នេ ភិក្ខូ សន្និបាតាបេត្វា បព្ពជ្ជាបេក្ខំ តត្ថ នេត្វា ‘‘សង្ឃំ, ភន្តេ, ឥមស្ស ទារកស្ស ភណ្ឌុកម្មំ អាបុច្ឆាមី’’តិ តិក្ខត្តុំ វា ទ្វិក្ខត្តុំ វា សកិំ វា វចនំ. ឥធ ច ‘‘ឥមស្ស ទារកស្ស ភណ្ឌុកម្មំ អាបុច្ឆាមា’’តិបិ ‘‘ឥមស្ស សមណករណំ អាបុច្ឆាមា’’តិបិ ‘‘ឥមស្ស បព្ពាជនំ អាបុច្ឆាមា’’តិបិ ‘‘អយំ សមណោ ហោតុកាមោ’’តិបិ ‘‘អយំ បព្ពជិតុកាមោ’’តិបិ វត្តុំ វដ្ដតិយេវ.

មុខរស្សាតិ មុខេន ខរស្ស. យំ អវន្ទិយកម្មំ អនុញ្ញាតន្តិ សម្ពន្ធោ. ឩរុំ វិវរិត្វា ទស្សនាទិវត្ថូសូតិ –

‘‘តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខុនិយោ កទ្ទមោទកេន ឱសិញ្ចន្តិ ‘អប្បេវ នាម អម្ហេសុ សារជ្ជេយ្យុ’ន្តិ, កាយំ វិវរិត្វា ភិក្ខុនីនំ ទស្សេន្តិ, ឩរុំ វិវរិត្វា ភិក្ខុនីនំ ទស្សេន្តិ, អង្គជាតំ វិវរិត្វា ភិក្ខុនីនំ ទស្សេន្តិ, ភិក្ខុនិយោ ឱភាសេន្តិ, ភិក្ខុនីហិ សទ្ធិំ សម្បយោជេន្តិ ‘អប្បេវ នាម អម្ហេសុ សារជ្ជេយ្យុ’’’ន្តិ (ចូឡវ. ៤១១) –

ឥមេសុ វត្ថូសុ.

អច្ឆិន្នចីវរកាទីនន្តិ អច្ឆិន្នចីវរជិណ្ណចីវរនដ្ឋចីវរគិលានពហុស្សុតសង្ឃភារនិត្ថរកាទីនំ. ចីវរាទីនីតិ ចីវរភេសជ្ជសេនាសនាទីនិ. បរិភុញ្ជិតព្ពានីតិ បរិភុញ្ជិតព្ពានិ មូលតចបត្តអង្កុរបុប្ផផលាទីនិ. អបនេតព្ពានិបិ វត្ថូនីតិ អាវាសករណាទិអត្ថំ ហរិតព្ពានិបិ ឆាយូបគផលូបគរុក្ខាទីនិ. តថារូបំ វា ធម្មិកំ កតិកំ ករោន្តេហីតិ ចីវរបិណ្ឌបាតត្ថាយ ទិន្នតោ អាវាសជគ្គនាទិកំ តាទិសំ វា អញ្ញម្បិ ធម្មិកំ កតិកំ ករោន្តេហិ.

នេវ សុត្តំ អាគច្ឆតីតិ ន មាតិកា អាគច្ឆតិ. នោ សុត្តវិភង្គោតិ វិនយោបិ ន បគុណោ. ព្យញ្ជនច្ឆាយាយ អត្ថំ បដិពាហតីតិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៣៣) ព្យញ្ជនមត្តមេវ គហេត្វា អត្ថំ បដិសេធេតិ. ជាតរូបរជតខេត្តវត្ថុប្បដិគ្គហណាទីសុ វិនយធរេហិ ភិក្ខូហិ អាបត្តិយា ការិយមានេ ទិស្វា ‘‘កិំ ឥមេ អាបត្តិយា ការេថ, ននុ ‘ជាតរូបរជតប្បដិគ្គហណា បដិវិរតោ ហោតី’តិ (ទី. និ. ១.១០, ១៩៤) ឯវំ សុត្តេ បដិវិរតិមត្តមេវ វុត្តំ, នត្ថិ ឯត្ថ អាបត្តី’’តិ វទតិ. អបរោ ធម្មកថិកោ សុត្តស្ស អាគតត្តា ឱលម្ពេត្វា និវាសេន្តានំ អាបត្តិយា អារោបិយមានាយ ‘‘កិំ ឥមេសំ អាបត្តិំ អារោបេថ, ននុ ‘បរិមណ្ឌលំ និវាសេស្សាមីតិ សិក្ខា ករណីយា’តិ (បាចិ. ៥៧៦) ឯវំ សិក្ខាករណមត្តមេវ វុត្តំ, នត្ថិ ឯត្ថ អាបត្តី’’តិ វទតិ. ឧព្ពាហិក វិនិច្ឆយេតិ សមថក្ខន្ធកេ វុត្តឧព្ពាហិកវិនិច្ឆយេ ‘‘សីលវា ហោតី’’តិអាទិកាយ ហិ ទសង្គសម្បត្តិយា សមន្នាគតេ ទ្វេ តយោ ភិក្ខូ ឧច្ចិនិត្វា វិនិច្ឆយោ ឧព្ពាហិកវិនិច្ឆយោតិ ទដ្ឋព្ពោ.

បវារណប្បច្ចុក្កឌ្ឍនាតិ បវារណាយ ឧក្កស្សនា, ឧទ្ធំ កឌ្ឍនាតិ អត្ថោ. តិណវត្ថារកសមថេ សព្ពសង្គាហិកញត្តិ ចាតិ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ, អម្ហាកំ ភណ្ឌនជាតានំ…បេ… ឋបេត្វា គិហិប្បដិសំយុត្ត’’ន្តិ (ចូឡវ. ២១២-២១៣) ឯវំ តិណវត្ថារកសមថេ កតា សព្ពបឋមា សព្ពសង្គាហិកញត្តិ ច.

អលាភាយ បរិសក្កនាទិកេហីតិ ចតុន្នំ បច្ចយានំ អលាភត្ថាយ បយោគករណាទិកេហិ. អាទិសទ្ទេន ‘‘អនត្ថាយ បរិសក្កនំ, អនាវាសាយ បរិសក្កនំ, អក្កោសនបរិភាសនំ, ភិក្ខូ ភិក្ខូហិ ភេទនំ, ពុទ្ធស្ស អវណ្ណភណនំ, ធម្មស្ស អវណ្ណភណនំ, សង្ឃស្ស អវណ្ណភណន’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៦៥) អវសេសំ សត្តង្គំ សង្គណ្ហាតិ. អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតស្សាតិ អដ្ឋហិ ចេវ អង្គេហិ ឯកេកេនបិ អង្គេន ច សមន្នាគតស្ស. អសម្ភោគករណត្ថន្តិ តេន ទិន្នស្ស ទេយ្យធម្មស្ស អប្បដិគ្គហណត្ថំ. បត្តនិក្កុជ្ជនវសេនាតិ កម្មវាចាយ បត្តនិក្កុជ្ជនវសេន, ន អធោមុខដ្ឋបនវសេន. បត្តុក្កុជ្ជនវសេនាតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. តស្សេវាតិ យោ បត្តនិក្កុជ្ជនវសេន កតនិស្សារណោ, តស្សេវ ឧបាសកស្ស. សម្មាវត្តន្តស្សាតិ យេន សមន្នាគតស្ស បត្តុក្កុជ្ជនំ, តេន សមន្នាគតស្ស. សាតិ យថាវុត្តា និស្សារណា, ឱសារណា ច.

សូចិយាទិអប្បមត្តកំ តំតទត្ថិកានំ វិស្សជ្ជេតិ ទេតីតិ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកោ. សាដិយគ្គាហាបកោតិ វស្សិកសាដិយគ្គាហាបកោ. កម្មំ ករោន្តេ អារាមិកេ បេសនត្ថាយ ទាតព្ពា សម្មុតិ អារាមិកបេសកសម្មុតិ. ឯស នយោ សាមណេរបេសកសម្មុតីតិ ឯត្ថាបិ.

តជ្ជនីយកម្មាទីនំ សត្តន្នន្តិ តជ្ជនីយំ, និយសំ, បព្ពាជនីយំ, បដិសារណីយំ, តិវិធញ្ច ឧក្ខេបនីយន្តិ តជ្ជនីយាទីនំ សត្តន្នំ. អដ្ឋយាវតតិយកាតិ ភិក្ខូនំ វសេន ចត្តារោ, ភិក្ខុនីនំ វសេន ចត្តារោតិ អដ្ឋ សង្ឃាទិសេសា.

ញត្តិកម្មាទិវសេនាតិ ញត្តិកម្មញត្តិទុតិយកម្មញត្តិចតុត្ថកម្មវសេន. ‘‘ករិយមានំ ទឡ្ហតរំ ហោតិ, តស្មា កាតព្ព’’ន្តិ ឯកច្ចេ វទន្តិ. ឯវំ បន សតិ កម្មសង្ករោ ហោតិ, តស្មា ន កាតព្ពន្តិ បដិក្ខិត្តមេវ. សចេ បន អក្ខរបរិហីនំ វា បទបរិហីនំ វា ទុរុត្តបទំ វា ហោតិ, តស្ស សោធនត្ថំ បុនប្បុនំ វត្តុំ វដ្ដតិ. ឥទំ អកុប្បកម្មស្ស ទឡ្ហីកម្មំ ហោតិ, កុប្បកម្មេ កម្មំ ហុត្វា តិដ្ឋតិ. សកលក្ខណេនេវាតិ ញត្តិញ្ច ចតស្សោ ច កម្មវាចាយោ សាវេត្វាវ. ន សេសកម្មវសេនាតិ អបលោកនកម្មាទិនា អវសេសកម្មវសេន ន កាតព្ពំ.

កម្មប្បដិពាហនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.