៣. បរិញ្ញាវារវណ្ណនា

៤៣៥-៤៨២. បរិញ្ញាវារេ លោកិយអព្យាកតមិស្សកានិ ចាតិ ទុក្ខសច្ចបរិយាបន្នេហិ ឯកន្តបរិញ្ញេយ្យេហិ លោកិយអព្យាកតេហិ មិស្សកត្តា តានិ ឧបាទាយ មនិន្ទ្រិយាទីនំ វេទនាក្ខន្ធាទីនំ វិយ បរិញ្ញេយ្យតា ច វុត្តា. យទិ បរិញ្ញេយ្យមិស្សកត្តា បរិញ្ញេយ្យតា ហោតិ, កស្មា ធម្មយមកេ ‘‘យោ កុសលំ ធម្មំ ភាវេតិ, សោ អព្យាកតំ ធម្មំ បរិជានាតី’’តិអាទិនា អព្យាកតបទេន យោជេត្វា យមកានិ ន វុត្តានីតិ? យថា ‘‘កុសលំ ភាវេមិ, អកុសលំ បជហាមី’’តិ កុសលាកុសលេសុ ភាវនាបហានាភិនិវេសោ ហោតិ, តថា ‘‘វេទនាក្ខន្ធោ អនិច្ចោ, ធម្មាយតនំ អនិច្ច’’ន្តិអាទិនា ខន្ធាទីសុ បរិជានាភិនិវេសោ ហោតិ, តត្ថ វេទនាក្ខន្ធាទយោ ‘‘អនិច្ច’’ន្តិអាទិនា បរិជានិតព្ពា, តេ ច វេទនាក្ខន្ធាទិភាវំ គហេត្វា បរិជានិតព្ពា, ន អព្យាកតភាវន្តិ.

កស្មា បនេត្ថ ទុក្ខសច្ចភាជនីយេ អាគតស្ស ទោមនស្សស្ស បហាតព្ពតាវ វុត្តា, ន បរិញ្ញេយ្យតា, ននុ ទុក្ខសច្ចបរិយាបន្នា វេទនាក្ខន្ធាទយោ កុសលាកុសលភាវេន អគ្គហិតា កុសលាកុសលាបិ បរិញ្ញេយ្យាតិ? សច្ចំ, យថា បន វេទនាក្ខន្ធាទិភាវោ ភាវេតព្ពបហាតព្ពភាវេហិ វិនាបិ ហោតិ, ន ឯវំ ទោមនស្សិន្ទ្រិយភាវោ បហាតព្ពភាវេន វិនា ហោតីតិ ឥមំ វិសេសំ ទស្សេតុំ ទោមនស្សិន្ទ្រិយស្ស បហាតព្ពតាវ ឥធ វុត្តា, ន បរិញ្ញេយ្យភាវស្ស អភាវតោតិ ទដ្ឋព្ពោ. អកុសលំ ឯកន្តតោ បហាតព្ពមេវាតិ ឯតេន បហាតព្ពមេវ, ន អប្បហាតព្ពន្តិ អប្បហាតព្ពមេវ និវារេតិ, ន បរិញ្ញេយ្យភាវន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. អញ្ញិន្ទ្រិយំ ភាវេតព្ពនិដ្ឋំ, ន បន សច្ឆិកាតព្ពនិដ្ឋន្តិ ភាវេតព្ពភាវោ ឯវ តស្ស គហិតោតិ. ‘‘ទ្វេ បុគ្គលា’’តិអាទិ ‘‘ចក្ខុន្ទ្រិយំ ន បរិជានាតី’’តិអាទិកស្ស បរតោ លិខិតព្ពំ ឧប្បដិបាដិយា លិខិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ចក្ខុន្ទ្រិយមូលកញ្ហិ អតិក្កមិត្វា ទោមនស្សិន្ទ្រិយមូលកេ ឥទំ វុត្តំ ‘‘ទ្វេ បុគ្គលា ទោមនស្សិន្ទ្រិយំ ន បជហន្តិ នោ ច អញ្ញិន្ទ្រិយំ ន ភាវេន្តី’’តិ (យម. ៣.ឥន្ទ្រិយយមក.៤៤០).

ឯត្ថ ច បុថុជ្ជនោ, អដ្ឋ ច អរិយាតិ នវ បុគ្គលា. តេសុ បុថុជ្ជនោ ភព្ពាភព្ពវសេន ទុវិធោ, សោ ‘‘បុថុជ្ជនោ’’តិ អាគតដ្ឋានេសុ ‘‘ឆ បុគ្គលា ចក្ខុន្ទ្រិយញ្ច ន បរិជានិត្ថ ទោមនស្សិន្ទ្រិយញ្ច ន បជហិត្ថា’’តិអាទីសុ ច អភិន្ទិត្វា គហិតោ. ‘‘យេ បុថុជ្ជនា មគ្គំ បដិលភិស្សន្តី’’តិ (យម. ១.សច្ចយមក.៤៩, ៥១-៥២) អាគតដ្ឋានេសុ ‘‘បញ្ច បុគ្គលា ចក្ខុន្ទ្រិយញ្ច បរិជានិស្សន្តិ ទោមនស្សិន្ទ្រិយញ្ច បជហិស្សន្តី’’តិអាទីសុ (យម. ៣.ឥន្ទ្រិយយមក.៤៥១) ច ភព្ពោ ឯវ ភិន្ទិត្វា គហិតោ. ‘‘យេ ច បុថុជ្ជនា មគ្គំ ន បដិលភិស្សន្តី’’តិ (យម. ១.សច្ចយមក.៥១) អាគតដ្ឋានេសុ ‘‘តយោ បុគ្គលា ទោមនស្សិន្ទ្រិយញ្ច នប្បជហិស្សន្តិ ចក្ខុន្ទ្រិយញ្ច ន បរិជានិស្សន្តី’’តិអាទីសុ (យម. ៣.ឥន្ទ្រិយយមក.៤៥៥) ច អភព្ពោ ឯវ. អគ្គផលសមង្គី ច បឋមផលសមង្គី អរហា ចាតិ ទុវិធោ. សោបិ ‘‘អរហា’’តិ អាគតដ្ឋានេសុ ‘‘តយោ បុគ្គលា អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយញ្ច ភាវិត្ថ ទោមនស្សិន្ទ្រិយញ្ច បជហិត្ថា’’តិអាទីសុ (យម. ៣.ឥន្ទ្រិយយមក.៤៤៤) ច អភិន្ទិត្វា គហិតោ. ‘‘យោ អគ្គផលំ សច្ឆិករោតី’’តិ (យម. ៣.ឥន្ទ្រិយយមក.៤៤៦) អាគតដ្ឋានេសុ ‘‘តយោ បុគ្គលា ទោមនស្សិន្ទ្រិយំ បជហិត្ថ, នោ ច អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ សច្ឆិករិត្ថា’’តិអាទីសុ (យម. ៣.ឥន្ទ្រិយយមក.៤៤៤) ច បឋមផលសមង្គី ច ភិន្ទិត្វា គហិតោ. ‘‘យោ អគ្គផលំ សច្ឆាកាសី’’តិ (យម. ៣.ឥន្ទ្រិយយមក.៤៤៣, ៤៤៦) អាគតដ្ឋានេសុ ឥតរោវាតិ ឯវំ បុគ្គលភេទំ ញត្វា តត្ថ តត្ថ សន្និដ្ឋានេន គហិតបុគ្គលេ និទ្ធារេត្វា វិស្សជ្ជនំ យោជេតព្ពន្តិ.

បរិញ្ញាវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥន្ទ្រិយយមកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

យមកបករណ-មូលដីកា សមត្តា.