៧. ធាតុវារវណ្ណនា

៣៣២-៣៤០. ធាតុវារេ សន្តានំ អនុគតា ហុត្វា សយន្តីតិ យស្មិំ សន្តានេ អប្បហីនា, តំសន្តានេ អប្បហីនភាវេន អនុគន្ត្វា ឧប្បត្តិអរហភាវេន សយន្តីតិ អត្ថោ. ឧប្បត្តិរហតា ឯវ ហិ អនុរូបំ ការណំ លភិត្វា ឧប្បជ្ជន្តីតិ ឥធាបិ យុត្តាតិ. ឯត្ថ ច ន កាមធាតុអាទីនិ ឆ បដិនិសេធវចនានិ ធាតុវិសេសនិទ្ធារណានិ ន ហោន្តីតិ ‘‘ន កាមធាតុយា ចុតស្ស ន កាមធាតុំ ឧបបជ្ជន្តស្សា’’តិអាទិម្ហិ វុច្ចមានេ ឥមំ នាម ឧបបជ្ជន្តស្សាតិ ន វិញ្ញាយេយ្យ, តស្មា តំមូលិកាសុ យោជនាសុ ‘‘ន កាមធាតុយា ចុតស្ស កាមធាតុំ រូបធាតុំ អរូបធាតុំ ឧបបជ្ជន្តស្សា’’តិ បឋមំ យោជេត្វា បុន អនុក្កមេន ‘‘ន កាមធាតុំ ឧបបជ្ជន្តស្សា’’តិអាទិកា យោជនា កតា. ឯវញ្ហិ ន កាមធាតុអាទិបទេហិ យថាវុត្តធាតុយោយេវ គហិតា, ន កញ្ចីតិ វិញ្ញាយតិ. យថា អនុសយវារេ ‘‘អនុសេន្តីតិ បទស្ស ឧប្បជ្ជន្តីតិ អត្ថោ គហិតោ’’តិ វុត្តំ, តត្ថាបិ ឧប្បជ្ជមានមេវ សន្ធាយ ឧប្បជ្ជន្តីតិ គហេតុំ ន សក្កា ‘‘យស្ស កាមរាគានុសយោ អនុសេតិ, តស្ស បដិឃានុសយោ អនុសេតីតិ? អាមន្តា’’តិអាទិវចនតោ. អថាបិ អប្បហីនតំ សន្ធាយ ឧប្បជ្ជន្តីតិ អត្ថោ តត្ថ គហិតោ, ឥធាបិ សោ ន ន យុជ្ជតីតិ. ភង្គាតិ ភញ្ជិតព្ពា, ទ្វិធា កាតព្ពាតិ អត្ថោ. ននុ ន កោចិ អនុសយោ យត្ថ ឧប្បជ្ជន្តស្ស អនុសេតិ នានុសេតិ ចាតិ ទ្វិធា កាតព្ពា, តត្ថេវ កស្មា ‘‘កតិ អនុសយា ភង្គា? អនុសយា ភង្គា នត្ថី’’តិ បុច្ឆាវិស្សជ្ជនានិ កតានិ. ន ហិ បការន្តរាភាវេ សំសយោ យុត្តោតិ? ន ន យុត្តោ, ‘‘អនុសយា ភង្គា នត្ថី’’តិ អវុត្តេ ភង្គាភាវស្ស អវិញ្ញាតត្តាតិ.

ធាតុវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អនុសយយមកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.