២. សានុសយវារវណ្ណនា

៦៦-១៣១. សានុសយបជហនបរិញ្ញាវារេសុ ‘‘សានុសយោ, បជហតិ, បរិជានាតី’’តិ បុគ្គលោ វុត្តោ. បុគ្គលស្ស ច ឥមស្មិំ ភវេ សានុសយោតិ ឯវំ ភវវិសេសេន វា, ឥមស្មិំ កាមរាគានុសយេន សានុសយោ ឥមស្មិំ ឥតរេសុ កេនចីតិ ឯវំ ភវានុសយវិសេសេន វា សានុសយតានិរនុសយតាទិកា នត្ថិ. តថា ទ្វីសុ វេទនាសុ កាមរាគានុសយេន សានុសយោ, ទុក្ខាយ វេទនាយ និរនុសយោតិ ឥទម្បិ នត្ថិ. ន ហិ បុគ្គលស្ស វេទនា ឱកាសោ, អថ ខោ អនុសយានន្តិ. អនុសយស្ស បន តស្ស តស្ស សោ សោ អនុសយនោកាសោ បុគ្គលស្ស តេន តេន អនុសយេន សានុសយតាយ, តស្ស តស្ស បជហនបរិជាននានញ្ច និមិត្តំ ហោតិ, អននុសយនោកាសោ ច និរនុសយតាទីនំ, តស្មា ឱកាសវារេសុ ភុម្មនិទ្ទេសំ អកត្វា ‘‘យតោ តតោ’’តិ និមិត្តត្ថេ និស្សក្កវចនំ កតំ, បជហនបរិញ្ញាវារេសុ អបាទានត្ថេ ឯវ វា. តតោ តតោ ហិ ឱកាសតោ អបគមករណំ វិនាសនំ បជហនំ បរិជាននញ្ចាតិ.

តត្ថ យតោតិ យតោ អនុសយដ្ឋានតោ អនុលោមេ, បដិលោមេ អននុសយដ្ឋានតោតិ អត្ថោ. អនុសយានានុសយស្សេវ ហិ និមិត្តាបាទានភាវទស្សនត្ថំ ‘‘រូបធាតុយា អរូបធាតុយា តតោ មានានុសយេន សានុសយោតិ (យម.២.អនុសយយមក.៧៧), បជហតី’’តិ (យម. ២.អនុសយយមក.១៤៣) ច ‘‘ទុក្ខាយ វេទនាយ តតោ កាមរាគានុសយេន និរនុសយោតិ (យម. ២.អនុសយយមក.១១០), ន បជហតី’’តិ (យម. ២.អនុសយយមក.១៧៤-១៧៦) ច ឯវមាទីសុ រូបធាតុអាទយោ ឯវ ភុម្មនិទ្ទេសេនេវ និទ្ទិដ្ឋាតិ. អដ្ឋកថាយំ បន ចតុត្ថបញ្ហវិស្សជ្ជនេន សរូបតោ អនុសយនដ្ឋានស្ស ទស្សិតត្តា តទត្ថេ អាទិបញ្ហេបិ ‘‘យតោ’’តិ អនុសយនដ្ឋានំ វុត្តន្តិ ឥមមត្ថំ វិភាវេត្វា បុន ‘‘យតោ’’តិ ឯតស្ស វចនត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘ឧប្បន្នេន កាមរាគានុសយេន សានុសយោ’’តិ វុត្តំ, តំ បមាទលិខិតំ វិយ ទិស្សតិ. ន ហិ ឧប្បន្នេនេវ អនុសយេន សានុសយោ, ឧប្បត្តិរហដ្ឋានតញ្ច សន្ធាយេវ និស្សក្កវចនំ ន សក្កា វត្តុំ. ន ហិ អបរិយាបន្នានំ អនុសយុប្បត្តិរហដ្ឋានតាតិ តំ តថេវ ទិស្សតិ. ឯវំ បនេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ – យតោ ឧប្បន្នេនាតិ យតោ ឧប្បន្នេន ភវិតព្ពំ, តេនាតិ ឧប្បត្តិរហដ្ឋានេ និស្សក្កវចនំ កតន្តិ. តថា សព្ពធម្មេសុ ឧប្បជ្ជនកេនាតិ. ឧប្បត្តិបដិសេធេ អកតេ អនុប្បត្តិយា អនិច្ឆិតត្តា សព្ពធម្មេសុ ឧប្បជ្ជនកភាវំ អាបន្នេន អនុប្បជ្ជនភាវំ អបនេតិ នាម. សព្ពត្ថាតិ ឯតស្ស បន សព្ពដ្ឋានតោតិ អយមត្ថោ ន ន សម្ភវតិ. ត្ថ-ការញ្ហិ ភុម្មតោ អញ្ញត្ថាបិ សទ្ទវិទូ ឥច្ឆន្តីតិ.

សានុសយវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.