៣. បជហនវារវណ្ណនា

១៣២-១៩៧. បជហនវារេ យេន កាមរាគានុសយាទយោ សាវសេសា បហីយន្តិ, សោ តេ បជហតីតិ សន្និដ្ឋានំ កត្វា វត្តព្ពោ ន ហោតិ អបជហនសព្ភាវា, តស្មា សន្និដ្ឋានេ និរវសេសប្បជហនកោយេវ បជហតីតិ វុត្តោ, តស្មា ‘‘យោ វា បន មានានុសយំ បជហតិ, សោ កាមរាគានុសយំ បជហតីតិ? នោ’’តិ (យម. ២.អនុសយយមក.១៣២) វុត្តំ. យស្មា បន សំសយបទេន បហានករណមត្តមេវ បុច្ឆតិ, ន សន្និដ្ឋានំ ករោតិ, តស្មា យថាវិជ្ជមានំ បហានំ សន្ធាយ ‘‘យោ កាមរាគានុសយំ បជហតិ, សោ មានានុសយំ បជហតីតិ? តទេកដ្ឋំ បជហតី’’តិ វុត្តំ. បដិលោមេ បន ‘‘នប្បជហតី’’តិ បជហនាភាវោ ឯវ សន្និដ្ឋានបទេន សំសយបទេន ច វិនិច្ឆិតោ បុច្ឆិតោ ច, តស្មា យេសំ បជហនំ នត្ថិ និរវសេសវសេន បជហនកានំ, តេ ឋបេត្វា អវសេសា អប្បជហនសព្ភាវេនេវ នប្បជហន្តីតិ វុត្តា, ន ច យថាវិជ្ជមានេន បហានេនេវ វជ្ជិតាតិ ទដ្ឋព្ពាតិ. ‘‘អនាគាមិមគ្គសមង្គិញ្ច អដ្ឋមកញ្ច ឋបេត្វា អវសេសា បុគ្គលា កាមរាគានុសយញ្ច នប្បជហន្តិ វិចិកិច្ឆានុសយញ្ច នប្បជហន្តី’’តិ (យម. ២.អនុសយយមក.១៦៥) ឯត្ថ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បុថុជ្ជនោ បហានបរិញ្ញាយ អភាវេន នប្បជហតិ, សេសា តេសំ អនុសយានំ បហីនត្តា’’តិ (យម. អដ្ឋ. អនុសយយមក ១៣២-១៩៧) វុត្តំ.

តត្ថ កិញ្ចាបិ កេសញ្ចិ វិចិកិច្ឆានុសយោ កេសញ្ចិ ឧភយន្តិ សេសានំ តេសំ បហីនតា អត្ថិ, តថាបិ សោតាបន្នាទីនំ វិចិកិច្ឆានុសយស្ស បហីនតា ឧភយាបជហនស្ស ការណំ ន ហោតីតិ តេសំ បហីនត្តា ‘‘នប្បជហន្តី’’តិ ន សក្កា វត្តុំ, អថ បន កាមរាគានុសយញ្ច នប្បជហន្តីតិ ឥមំ សន្និដ្ឋានេន តេសំ បុគ្គលានំ សង្គហិតតាទស្សនត្ថំ វុត្តន្តិ ន តត្ថ ការណំ វត្តព្ពំ, បុច្ឆិតស្ស បន សំសយត្ថស្ស ការណំ វត្តព្ពំ. ឯវំ សតិ ‘‘សេសា តស្ស អនុសយស្ស បហីនត្តា’’តិ វត្តព្ពន្តិ? ន វត្តព្ពំ ‘‘យោ កាមរាគានុសយំ នប្បជហតិ, សោ ទិដ្ឋានុសយំ វិចិកិច្ឆានុសយំ នប្បជហតី’’តិ បដិក្ខិបិត្វា បុច្ឆិតេ សទិសវិស្សជ្ជនកេ ទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆានុសយេ សន្ធាយ ការណស្ស វត្តព្ពត្តា, តស្មា តេសំ អនុសយានំ បហីនត្តាតិ តេសំ ទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆានុសយានំ បហីនត្តា តេ សំសយត្ថសង្គហិតេ អនុសយេ នប្បជហន្តីតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

បជហនវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.