៦. កុម្មង្គបញ្ហោ

៦. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘កុម្មស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កុម្មោ ឧទកចរោ ឧទកេយេវ វាសំ កប្បេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សព្ពបាណភូតបុគ្គលានំ ហិតានុកម្បិនា មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន សព្ពាវន្តំ លោកំ ផរិត្វា វិហរិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុម្មស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុម្មោ ឧទកេ ឧប្បិលវន្តោ សីសំ ឧក្ខិបិត្វា យទិ កោចិ បស្សតិ, តត្ថេវ និមុជ្ជតិ គាឡ្ហមោគាហតិ ‘មា មំ តេ បុន បស្សេយ្យុ’ន្តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កិលេសេសុ ឱបតន្តេសុ អារម្មណសរេ និមុជ្ជិតព្ពំ គាឡ្ហមោគាហិតព្ពំ ‘មា មំ កិលេសា បុន បស្សេយ្យុ’ន្តិ. ឥទំ, មហារាជ, កុម្មស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុម្មោ ឧទកតោ និក្ខមិត្វា កាយំ ឱតាបេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន និសជ្ជដ្ឋានសយនចង្កមតោ មានសំ នីហរិត្វា សម្មប្បធានេ មានសំ ឱតាបេតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុម្មស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុម្មោ បថវិំ ខណិត្វា វិវិត្តេ វាសំ កប្បេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន លាភសក្ការសិលោកំ បជហិត្វា សុញ្ញំ វិវិត្តំ កាននំ វនបត្ថំ បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ អប្បសទ្ទំ អប្បនិគ្ឃោសំ បវិវិត្តមោគាហិត្វា វិវិត្តេ យេវ វាសំ ឧបគន្តព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុម្មស្ស ចតុត្ថំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន ឧបសេនេន វង្គន្តបុត្តេន –

‘‘‘វិវិត្តំ អប្បនិគ្ឃោសំ, វាឡមិគនិសេវិតំ;

សេវេ សេនាសនំ ភិក្ខុ, បដិសល្លានការណា’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុម្មោ ចារិកំ ចរមានោ យទិ កញ្ចិ បស្សតិ វា, សទ្ទំ សុណាតិ វា, សោណ្ឌិបញ្ចមានិ អង្គានិ សកេ កបាលេ និទហិត្វា អប្បោស្សុក្កោ តុណ្ហីភូតោ តិដ្ឋតិ កាយមនុរក្ខន្តោ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សព្ពត្ថ រូបសទ្ទគន្ធរសផោដ្ឋព្ពធម្មេសុ អាបតន្តេសុ ឆសុ ទ្វារេសុ សំវរកវាដំ អនុគ្ឃាដេត្វា មានសំ សមោទហិត្វា សំវរំ កត្វា សតេន សម្បជានេន វិហាតព្ពំ សមណធម្មំ អនុរក្ខមានេន. ឥទំ, មហារាជ, កុម្មស្ស បញ្ចមំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន សំយុត្តនិកាយវរេ កុម្មូបមសុត្តន្តេ –

‘‘‘កុម្មោវ អង្គានិ សកេ កបាលេ, សមោទហំ ភិក្ខុ មនោវិតក្កេ;

អនិស្សិតោ អញ្ញមហេឋយានោ, បរិនិព្ពុតោនូបវទេយ្យ កញ្ចី’’’តិ.

កុម្មង្គបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.