១. គទ្រភវគ្គោ

១. គទ្រភង្គបញ្ហោ

១. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘គទ្រភស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, គទ្រភោ នាម សង្ការកូដេបិ ចតុក្កេបិ សិង្ឃាដកេបិ គាមទ្វារេបិ ថុសរាសិម្ហិបិ យត្ថ កត្ថចិ សយតិ, ន សយនពហុលោ ហោតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន តិណសន្ថារេបិ បណ្ណសន្ថារេបិ កដ្ឋមញ្ចកេបិ ឆមាយបិ យត្ថ កត្ថចិ ចម្មខណ្ឌំ បត្ថរិត្វា យត្ថ កត្ថចិ សយិតព្ពំ, ន សយនពហុលេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, គទ្រភស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន ‘កលិង្គរូបធានា, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ មម សាវកា វិហរន្តិ អប្បមត្តា អាតាបិនោ បធានស្មិ’ន្តិ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនាបិ –

‘‘‘បល្លង្កេន និសិន្នស្ស, ជណ្ណុកេនាភិវស្សតិ;

អលំ ផាសុវិហារាយ, បហិតត្តស្ស ភិក្ខុនោ’’’តិ.

គទ្រភង្គបញ្ហោ បឋមោ.

២. កុក្កុដង្គបញ្ហោ

២. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘កុក្កុដស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កុក្កុដោ កាលេន សមយេន បដិសល្លីយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កាលេន សមយេនេវ ចេតិយង្គណំ សម្មជ្ជិត្វា បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋបេត្វា សរីរំ បដិជគ្គិត្វា នហាយិត្វា ចេតិយំ វន្ទិត្វា វុឌ្ឍានំ ភិក្ខូនំ ទស្សនាយ គន្ត្វា កាលេន សមយេន សុញ្ញាគារំ បវិសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ កាលេន សមយេនេវ វុដ្ឋាតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កាលេន សមយេនេវ វុដ្ឋហិត្វា ចេតិយង្គណំ សម្មជ្ជិត្វា បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋបេត្វា សរីរំ បដិជគ្គិត្វា ចេតិយំ វន្ទិត្វា បុនទេវ សុញ្ញាគារំ បវិសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ បថវិំ ខណិត្វា ខណិត្វា អជ្ឈោហារំ អជ្ឈោហរតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា អជ្ឈោហារំ អជ្ឈោហរិតព្ពំ ‘នេវ ទវាយ ន មទាយ ន មណ្ឌនាយ ន វិភូសនាយ, យាវទេវ ឥមស្ស កាយស្ស ឋិតិយា យាបនាយ វិហិំសូបរតិយា ព្រហ្មចរិយានុគ្គហាយ, ឥតិ បុរាណញ្ច វេទនំ បដិហង្ខាមិ នវញ្ច វេទនំ ន ឧប្បាទេស្សាមិ, យាត្រា ច មេ ភវិស្សតិ អនវជ្ជតា ច ផាសុវិហារោ ចា’តិ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន –

‘‘‘កន្តារេ បុត្តមំសំវ, អក្ខស្សព្ភញ្ជនំ យថា;

ឯវំ អាហរិ អាហារំ, យាបនត្ថមមុច្ឆិតោ’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ សចក្ខុកោបិ រត្តិំ អន្ធោ ហោតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អនន្ធេនេវ អន្ធេន វិយ ភវិតព្ពំ, អរញ្ញេបិ គោចរគាមេ បិណ្ឌាយ ចរន្តេនបិ រជនីយេសុ រូបសទ្ទគន្ធរសផោដ្ឋព្ពធម្មេសុ អន្ធេន ពធិរេន មូគេន វិយ ភវិតព្ពំ, ន និមិត្តំ គហេតព្ពំ, នានុព្យញ្ជនំ គហេតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស ចតុត្ថំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន មហាកច្ចាយនេន –

‘ចក្ខុមាស្ស យថា អន្ធោ, សោតវា ពធិរោ យថា;

បញ្ញវាស្ស [ជិវ្ហាវស្ស (សី. បី.)] យថា មូគោ, ពលវា ទុព្ពលោរិវ;

អត្តអត្ថេ [អថ អត្ថេ (សី. បី.)] សមុប្បន្នេ, សយេថ មតសាយិក’ន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ លេឌ្ឌុទណ្ឌលគុឡមុគ្គរេហិ បរិបាតិយន្តោបិ សកំ គេហំ ន វិជហតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ចីវរកម្មំ ករោន្តេនបិ នវកម្មំ ករោន្តេនបិ វត្តប្បដិវត្តំ ករោន្តេនបិ ឧទ្ទិសន្តេនបិ ឧទ្ទិសាបេន្តេនបិ យោនិសោ មនសិការោ ន វិជហិតព្ពោ, សកំ ខោ បនេតំ, មហារាជ, យោគិនោ គេហំ, យទិទំ យោនិសោ មនសិការោ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស បញ្ចមំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន ‘កោ ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ គោចរោ សកោ បេត្តិកោ វិសយោ? យទិទំ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’តិ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនាបិ –

‘‘‘យថា សុទន្តោ មាតង្គោ, សកំ សោណ្ឌំ ន មទ្ទតិ;

ភក្ខាភក្ខំ វិជានាតិ, អត្តនោ វុត្តិកប្បនំ.

‘‘‘តថេវ ពុទ្ធបុត្តេន, អប្បមត្តេន វា បន;

ជិនវចនំ ន មទ្ទិតព្ពំ, មនសិការវរុត្តម’’’ន្តិ.

កុក្កុដង្គបញ្ហោ ទុតិយោ.

៣. កលន្ទកង្គបញ្ហោ

៣. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘កលន្ទកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កលន្ទកោ បដិសត្តុម្ហិ ឱបតន្តេ នង្គុដ្ឋំ បប្ផោដេត្វា មហន្តំ កត្វា តេនេវ នង្គុដ្ឋលគុឡេន បដិសត្តុំ បដិពាហតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កិលេសសត្តុម្ហិ ឱបតន្តេ សតិបដ្ឋានលគុឡំ បប្ផោដេត្វា មហន្តំ កត្វា តេនេវ សតិបដ្ឋានលគុឡេន សព្ពកិលេសា បដិពាហិតព្ពា. ឥទំ, មហារាជ, កលន្ទកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន ចូឡបន្ថកេន –

‘យទា កិលេសា ឱបតន្តិ, សាមញ្ញគុណធំសនា;

សតិបដ្ឋានលគុឡេន, ហន្តព្ពា តេ បុនប្បុន’’’ន្តិ.

កលន្ទកង្គបញ្ហោ តតិយោ.

៤. ទីបិនិយង្គបញ្ហោ

៤. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ទីបិនិយា ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ទីបិនី សកិំ យេវ គព្ភំ គណ្ហាតិ, ន បុនប្បុនំ បុរិសំ ឧបេតិ? ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អាយតិំ បដិសន្ធិំ ឧប្បត្តិំ គព្ភសេយ្យំ ចុតិំ ភេទំ ខយំ វិនាសំ សំសារភយំ ទុគ្គតិំ វិសមំ សម្បីឡិតំ ទិស្វា ‘បុនព្ភវេ នប្បដិសន្ទហិស្សាមី’តិ យោនិសោ មនសិការោ ករណីយោ. ឥទំ, មហារាជ, ទីបិនិយា ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន សុត្តនិបាតេ ធនិយគោបាលកសុត្តេ –

‘‘‘ឧសភោរិវ ឆេត្វ ពន្ធនានិ, នាគោ បូតិលតំវ ទាលយិត្វា;

នាហំ បុនុបេស្សំ គព្ភសេយ្យំ, អថ ចេ បត្ថយសី បវស្ស ទេវា’’’តិ.

ទីបិនិយង្គបញ្ហោ ចតុត្ថោ.

៥. ទីបិកង្គបញ្ហោ

៥. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ទីបិកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ទីបិកោ អរញ្ញេ តិណគហនំ វា វនគហនំ វា បព្ពតគហនំ វា និស្សាយ និលីយិត្វា មិគេ គណ្ហាតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន វិវេកំ សេវិតព្ពំ អរញ្ញំ រុក្ខមូលំ បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ សុសានំ វនបត្ថំ អព្ភោកាសំ បលាលបុញ្ជំ អប្បសទ្ទំ អប្បនិគ្ឃោសំ វិជនវាតំ មនុស្សរាហសេយ្យកំ បដិសល្លានសារុប្បំ; វិវេកំ សេវមានោ ហិ, មហារាជ, យោគី យោគាវចរោ នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញាសុ ច វសិភាវំ បាបុណាតិ. ឥទំ, មហារាជ, ទីបិកស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេហិ ធម្មសង្គាហកេហិ –

‘‘‘យថាបិ ទីបិកោ នាម, និលីយិត្វា គណ្ហតេ [គណ្ហតី (សី. បី.)] មិគេ;

តថេវាយំ ពុទ្ធបុត្តោ, យុត្តយោគោ វិបស្សកោ;

អរញ្ញំ បវិសិត្វាន, គណ្ហាតិ ផលមុត្តម’ន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ទីបិកោ យំ កិញ្ចិ បសុំ វធិត្វា វាមេន បស្សេន បតិតំ ន ភក្ខេតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន វេឡុទានេន វា បត្តទានេន វា បុប្ផទានេន វា ផលទានេន វា សិនានទានេន វា មត្តិកាទានេន វា ចុណ្ណទានេន វា ទន្តកដ្ឋទានេន វា មុខោទកទានេន វា ចាតុកម្យតាយ វា មុគ្គសុប្យតាយ [មុគ្គសុប្បតាយ (សី. បី.)] វា បារិភដ [បារិភដ្ដតាយ (សី. បី.)] យតាយ វា ជង្ឃបេសនីយេន វា វេជ្ជកម្មេន វា ទូតកម្មេន វា បហិណគមនេន វា បិណ្ឌបដិបិណ្ឌេន វា ទានានុប្បទានេន វា វត្ថុវិជ្ជាយ វា នក្ខត្តវិជ្ជាយ វា អង្គវិជ្ជាយ [នគវិជ្ជាយ (ក.)] វា អញ្ញតរញ្ញតរេន វា ពុទ្ធប្បដិកុដ្ឋេន មិច្ឆាជីវេន និប្ផាទិតំ ភោជនំ ន ភុញ្ជិតព្ពំ [បរិភុញ្ជិតព្ពំ (សី. បី.)] វាមេន បស្សេន បតិតំ បសុំ វិយ ទីបិកោ. ឥទំ, មហារាជ, ទីបិកស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនា –

‘‘‘វចីវិញ្ញត្តិវិប្ផារា, ឧប្បន្នំ មធុបាយសំ;

សចេ ភុត្តោ ភវេយ្យាហំ, សាជីវោ គរហិតោ មម.

‘‘‘យទិបិ មេ អន្តគុណំ, និក្ខមិត្វា ពហី ចរេ;

នេវ ភិន្ទេយ្យមាជីវំ, ចជមានោបិ ជីវិត’’’ន្តិ.

ទីបិកង្គបញ្ហោ បញ្ចមោ.

៦. កុម្មង្គបញ្ហោ

៦. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘កុម្មស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កុម្មោ ឧទកចរោ ឧទកេយេវ វាសំ កប្បេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សព្ពបាណភូតបុគ្គលានំ ហិតានុកម្បិនា មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន សព្ពាវន្តំ លោកំ ផរិត្វា វិហរិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុម្មស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុម្មោ ឧទកេ ឧប្បិលវន្តោ សីសំ ឧក្ខិបិត្វា យទិ កោចិ បស្សតិ, តត្ថេវ និមុជ្ជតិ គាឡ្ហមោគាហតិ ‘មា មំ តេ បុន បស្សេយ្យុ’ន្តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កិលេសេសុ ឱបតន្តេសុ អារម្មណសរេ និមុជ្ជិតព្ពំ គាឡ្ហមោគាហិតព្ពំ ‘មា មំ កិលេសា បុន បស្សេយ្យុ’ន្តិ. ឥទំ, មហារាជ, កុម្មស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុម្មោ ឧទកតោ និក្ខមិត្វា កាយំ ឱតាបេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន និសជ្ជដ្ឋានសយនចង្កមតោ មានសំ នីហរិត្វា សម្មប្បធានេ មានសំ ឱតាបេតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុម្មស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុម្មោ បថវិំ ខណិត្វា វិវិត្តេ វាសំ កប្បេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន លាភសក្ការសិលោកំ បជហិត្វា សុញ្ញំ វិវិត្តំ កាននំ វនបត្ថំ បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ អប្បសទ្ទំ អប្បនិគ្ឃោសំ បវិវិត្តមោគាហិត្វា វិវិត្តេ យេវ វាសំ ឧបគន្តព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុម្មស្ស ចតុត្ថំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន ឧបសេនេន វង្គន្តបុត្តេន –

‘‘‘វិវិត្តំ អប្បនិគ្ឃោសំ, វាឡមិគនិសេវិតំ;

សេវេ សេនាសនំ ភិក្ខុ, បដិសល្លានការណា’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុម្មោ ចារិកំ ចរមានោ យទិ កញ្ចិ បស្សតិ វា, សទ្ទំ សុណាតិ វា, សោណ្ឌិបញ្ចមានិ អង្គានិ សកេ កបាលេ និទហិត្វា អប្បោស្សុក្កោ តុណ្ហីភូតោ តិដ្ឋតិ កាយមនុរក្ខន្តោ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សព្ពត្ថ រូបសទ្ទគន្ធរសផោដ្ឋព្ពធម្មេសុ អាបតន្តេសុ ឆសុ ទ្វារេសុ សំវរកវាដំ អនុគ្ឃាដេត្វា មានសំ សមោទហិត្វា សំវរំ កត្វា សតេន សម្បជានេន វិហាតព្ពំ សមណធម្មំ អនុរក្ខមានេន. ឥទំ, មហារាជ, កុម្មស្ស បញ្ចមំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន សំយុត្តនិកាយវរេ កុម្មូបមសុត្តន្តេ –

‘‘‘កុម្មោវ អង្គានិ សកេ កបាលេ, សមោទហំ ភិក្ខុ មនោវិតក្កេ;

អនិស្សិតោ អញ្ញមហេឋយានោ, បរិនិព្ពុតោនូបវទេយ្យ កញ្ចី’’’តិ.

កុម្មង្គបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.

៧. វំសង្គបញ្ហោ

៧. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘វំសស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, វំសោ យត្ថ វាតោ, តត្ថ អនុលោមេតិ, នាញ្ញត្ថមនុធាវតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន យំ ពុទ្ធេន ភគវតា ភាសិតំ នវង្គំ សត្ថុ សាសនំ, តំ អនុលោមយិត្វា កប្បិយេ អនវជ្ជេ ឋត្វា សមណធម្មំ យេវ បរិយេសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, វំសស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ មហារាជ ថេរេន រាហុលេន –

‘‘‘នវង្គំ ពុទ្ធវចនំ, អនុលោមេត្វាន សព្ពទា;

កប្បិយេ អនវជ្ជស្មិំ, ឋត្វាបាយំ សមុត្តរិ’’’ន្តិ.

វំសង្គបញ្ហោ សត្តមោ.

៨. ចាបង្គបញ្ហោ

៨. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ចាបស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ចាបោ សុតច្ឆិតោ នមិតោ [មិតោ (សី. បី. ក.)] យាវគ្គមូលំ សមកមេវ អនុនមតិ នប្បដិត្ថម្ភតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ថេរនវមជ្ឈិមសមកេសុ អនុនមិតព្ពំ នប្បដិផរិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, ចាបស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន វិធុរ [បុណ្ណក] ជាតកេ –

‘‘‘ចាបោវូនុទរោ ធីរោ, វំសោ វាបិ បកម្បយេ [ចាបោ វា នុន មេ ធីរោ, វំសោវ អនុលោមយំ (សី. បី. ក.)];

បដិលោមំ ន វត្តេយ្យ, ស រាជវសតិំ វសេ’’’តិ.

ចាបង្គបញ្ហោ អដ្ឋមោ.

៩. វាយសង្គបញ្ហោ

៩. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘វាយសស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, វាយសោ អាសង្កិតបរិសង្កិតោ យត្តប្បយត្តោ ចរតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អាសង្កិតបរិសង្កិតេន យត្តបយត្តេន ឧបដ្ឋិតាយ សតិយា សំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ ចរិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, វាយសស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, វាយសោ យំ កិញ្ចិ ភោជនំ ទិស្វា ញាតីហិ សំវិភជិត្វា ភុញ្ជតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន យេ តេ លាភា ធម្មិកា ធម្មលទ្ធា អន្តមសោ បត្តបរិយាបន្នមត្តម្បិ, តថារូបេហិ លាភេហិ បដិវិភត្តភោគិនា ភវិតព្ពំ សីលវន្តេហិ សព្រហ្មចារីហិ. ឥទំ, មហារាជ, វាយសស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនា –

‘‘‘សចេ មេ ឧបនាមេន្តិ, យថាលទ្ធំ តបស្សិនោ;

សព្ពេ សំវិភជិត្វាន, តតោ ភុញ្ជាមិ ភោជន’’’ន្តិ.

វាយសង្គបញ្ហោ នវមោ.

១០. មក្កដង្គបញ្ហោ

១០. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘មក្កដស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, មក្កដោ វាសមុបគច្ឆន្តោ តថារូបេ ឱកាសេ មហតិមហារុក្ខេ បវិវិត្តេ សព្ពដ្ឋកសាខេ [សព្ពត្ថកសាខេ (ស្យា.), សព្ពដ្ឋសាខេ (ក.)] ភីរុត្តាណេ វាសមុបគច្ឆតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន លជ្ជិំ បេសលំ សីលវន្តំ កល្យាណធម្មំ ពហុស្សុតំ ធម្មធរំ វិនយធរំ បិយំ គរុភាវនីយំ វត្តារំ វចនក្ខមំ ឱវាទកំ វិញ្ញាបកំ សន្ទស្សកំ សមាទបកំ សមុត្តេជកំ សម្បហំសកំ ឯវរូបំ កល្យាណមិត្តំ អាចរិយំ និស្សាយ វិហរិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, មក្កដស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មក្កដោ រុក្ខេ យេវ ចរតិ តិដ្ឋតិ និសីទតិ, យទិ និទ្ទំ ឱក្កមតិ, តត្ថេវ រត្តិំ វាសមនុភវតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន បវនាភិមុខេន ភវិតព្ពំ, បវនេ យេវ ឋានចង្កមនិសជ្ជាសយនំ និទ្ទំ ឱក្កមិតព្ពំ, តត្ថេវ សតិបដ្ឋានមនុភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, មក្កដស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនា –

‘‘‘ចង្កមន្តោបិ តិដ្ឋន្តោ, និសជ្ជាសយនេន វា;

បវនេ សោភតេ ភិក្ខុ, បវនន្តំវ វណ្ណិត’’’ន្តិ.

មក្កដង្គបញ្ហោ ទសមោ.

គទ្រភវគ្គោ បឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

គទ្រភោ ចេវ [ឃោរស្សរោ ច (សី. ស្យា. បី.)] កុក្កុដោ, កលន្ទោ ទីបិនិ ទីបិកោ;

កុម្មោ វំសោ ច ចាបោ ច, វាយសោ អថ មក្កដោតិ.