៦. ឱបម្មកថាបញ្ហោ
មាតិកា
ភន្តេ នាគសេន, កតិហង្គេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អរហត្តំ សច្ឆិករោតីតិ?
ឥធ, មហារាជ, អរហត្តំ សច្ឆិកាតុកាមេន ភិក្ខុនា –
គទ្រភស្ស [ឃោរស្សរស្ស (សី. ស្យា. បី.)] ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
កុក្កុដស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
កលន្ទកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ទីបិនិយា ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ទីបិកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
កុម្មស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
វំសស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ចាបស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
វាយសស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
មក្កដស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
គទ្រភវគ្គោ បឋមោ.
លាពុលតាយ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
បទុមស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ពីជស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
សាលកល្យាណិកាយ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
នាវាយ តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
នាវាលគ្គនកស្ស [នាវាលគនកស្ស (សី. បី.)] ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
កូបស្ស [កូបកស្ស (ក.)] ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
និយាមកស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
កម្មការស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
សមុទ្ទស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
សមុទ្ទវគ្គោ ទុតិយោ.
បថវិយា បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
អាបស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
តេជស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
វាយុស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
បព្ពតស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
អាកាសស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ចន្ទស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
សូរិយស្ស សត្ត អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
សក្កស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ចក្កវត្តិស្ស ចត្តារិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
បថវីវគ្គោ តតិយោ.
ឧបចិកាយ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ពិឡារស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ឧន្ទូរស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
វិច្ឆិកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
នកុលស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ជរសិង្គាលស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
មិគស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
គោរូបស្ស ចត្តារិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
វរាហស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ហត្ថិស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ឧបចិកាវគ្គោ ចតុត្ថោ.
សីហស្ស សត្ត អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ចក្កវាកស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
បេណាហិកាយ ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ឃរកបោតស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ឧលូកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
សតបត្តស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
វគ្គុលិស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ជលូកាយ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
សប្បស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
អជគរស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
សីហវគ្គោ បញ្ចមោ.
បន្ថមក្កដកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ថនសិតទារកស្ស [ថនបីតទារកស្ស (ស្យា.)] ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ចិត្តកធរកុម្មស្ស [ចិត្តកថលកុម្មស្ស (ក.)] ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
បវនស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
រុក្ខស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
មេឃស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
មណិរតនស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
មាគវិកស្ស ចត្តារិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ពាឡិសិកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
តច្ឆកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
មក្កដវគ្គោ ឆដ្ឋោ.
កុម្ភស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
កាឡាយសស្ស [កាឡហំសស្ស (ក.)] ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ឆត្តស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ខេត្តស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
អគទស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ភោជនស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ឥស្សាសស្ស ចត្តារិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
កុម្ភវគ្គោ សត្តមោ.
រញ្ញោ ចត្តារិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ទោវារិកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
និសទាយ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
បទីបស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
មយូរស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
តុរង្គស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
សោណ្ឌិកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ឥន្ទខីលស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
តុលាយ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ខគ្គស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
មច្ឆស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ឥណគ្គាហកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ព្យាធិតស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
មតស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
នទិយា ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ឧសភស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
មគ្គស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
សុង្កសាយិកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ចោរស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
សកុណគ្ឃិយា ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
សុនខស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
តិកិច្ឆកស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
គព្ភិនិយា ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ចមរិយា ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
កិកិយា ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
កបោតិកាយ តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ឯកនយនស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
កស្សកស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ជម្ពុកសិង្គាលិយា ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ចង្គវារកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ទព្ពិយា ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ឥណសាធកស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
អនុវិចិនកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
សារថិស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
ភោជកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានិ.
តុន្នវាយស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
នាវិកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
ភមរស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានីតិ.
មាតិកា និដ្ឋិតា.
១. គទ្រភវគ្គោ
១. គទ្រភង្គបញ្ហោ
១. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘គទ្រភស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, គទ្រភោ នាម សង្ការកូដេបិ ចតុក្កេបិ សិង្ឃាដកេបិ គាមទ្វារេបិ ថុសរាសិម្ហិបិ យត្ថ កត្ថចិ សយតិ, ន សយនពហុលោ ហោតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន តិណសន្ថារេបិ បណ្ណសន្ថារេបិ កដ្ឋមញ្ចកេបិ ឆមាយបិ យត្ថ កត្ថចិ ចម្មខណ្ឌំ បត្ថរិត្វា យត្ថ កត្ថចិ សយិតព្ពំ, ន សយនពហុលេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, គទ្រភស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន ‘កលិង្គរូបធានា, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ មម សាវកា វិហរន្តិ អប្បមត្តា អាតាបិនោ បធានស្មិ’ន្តិ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនាបិ –
‘‘‘បល្លង្កេន និសិន្នស្ស, ជណ្ណុកេនាភិវស្សតិ;
អលំ ផាសុវិហារាយ, បហិតត្តស្ស ភិក្ខុនោ’’’តិ.
គទ្រភង្គបញ្ហោ បឋមោ.
២. កុក្កុដង្គបញ្ហោ
២. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘កុក្កុដស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កុក្កុដោ កាលេន សមយេន បដិសល្លីយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កាលេន សមយេនេវ ចេតិយង្គណំ សម្មជ្ជិត្វា បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋបេត្វា សរីរំ បដិជគ្គិត្វា នហាយិត្វា ចេតិយំ វន្ទិត្វា វុឌ្ឍានំ ភិក្ខូនំ ទស្សនាយ គន្ត្វា កាលេន សមយេន សុញ្ញាគារំ បវិសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ កាលេន សមយេនេវ វុដ្ឋាតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កាលេន សមយេនេវ វុដ្ឋហិត្វា ចេតិយង្គណំ សម្មជ្ជិត្វា បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋបេត្វា សរីរំ បដិជគ្គិត្វា ចេតិយំ វន្ទិត្វា បុនទេវ សុញ្ញាគារំ បវិសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.
‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ បថវិំ ខណិត្វា ខណិត្វា អជ្ឈោហារំ អជ្ឈោហរតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា អជ្ឈោហារំ អជ្ឈោហរិតព្ពំ ‘នេវ ទវាយ ន មទាយ ន មណ្ឌនាយ ន វិភូសនាយ, យាវទេវ ឥមស្ស កាយស្ស ឋិតិយា យាបនាយ វិហិំសូបរតិយា ព្រហ្មចរិយានុគ្គហាយ, ឥតិ បុរាណញ្ច វេទនំ បដិហង្ខាមិ នវញ្ច វេទនំ ន ឧប្បាទេស្សាមិ, យាត្រា ច មេ ភវិស្សតិ អនវជ្ជតា ច ផាសុវិហារោ ចា’តិ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន –
‘‘‘កន្តារេ បុត្តមំសំវ, អក្ខស្សព្ភញ្ជនំ យថា;
ឯវំ អាហរិ អាហារំ, យាបនត្ថមមុច្ឆិតោ’តិ.
‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ សចក្ខុកោបិ រត្តិំ អន្ធោ ហោតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អនន្ធេនេវ អន្ធេន វិយ ភវិតព្ពំ, អរញ្ញេបិ គោចរគាមេ បិណ្ឌាយ ចរន្តេនបិ រជនីយេសុ រូបសទ្ទគន្ធរសផោដ្ឋព្ពធម្មេសុ អន្ធេន ពធិរេន មូគេន វិយ ភវិតព្ពំ, ន និមិត្តំ គហេតព្ពំ, នានុព្យញ្ជនំ គហេតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស ចតុត្ថំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន មហាកច្ចាយនេន –
‘ចក្ខុមាស្ស យថា អន្ធោ, សោតវា ពធិរោ យថា;
បញ្ញវាស្ស [ជិវ្ហាវស្ស (សី. បី.)] យថា មូគោ, ពលវា ទុព្ពលោរិវ;
អត្តអត្ថេ [អថ អត្ថេ (សី. បី.)] សមុប្បន្នេ, សយេថ មតសាយិក’ន្តិ.
‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ លេឌ្ឌុទណ្ឌលគុឡមុគ្គរេហិ បរិបាតិយន្តោបិ សកំ គេហំ ន វិជហតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ចីវរកម្មំ ករោន្តេនបិ នវកម្មំ ករោន្តេនបិ វត្តប្បដិវត្តំ ករោន្តេនបិ ឧទ្ទិសន្តេនបិ ឧទ្ទិសាបេន្តេនបិ យោនិសោ មនសិការោ ន វិជហិតព្ពោ, សកំ ខោ បនេតំ, មហារាជ, យោគិនោ គេហំ, យទិទំ យោនិសោ មនសិការោ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស បញ្ចមំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន ‘កោ ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ គោចរោ សកោ បេត្តិកោ វិសយោ? យទិទំ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’តិ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនាបិ –
‘‘‘យថា សុទន្តោ មាតង្គោ, សកំ សោណ្ឌំ ន មទ្ទតិ;
ភក្ខាភក្ខំ វិជានាតិ, អត្តនោ វុត្តិកប្បនំ.
‘‘‘តថេវ ពុទ្ធបុត្តេន, អប្បមត្តេន វា បន;
ជិនវចនំ ន មទ្ទិតព្ពំ, មនសិការវរុត្តម’’’ន្តិ.
កុក្កុដង្គបញ្ហោ ទុតិយោ.
៣. កលន្ទកង្គបញ្ហោ
៣. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘កលន្ទកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កលន្ទកោ បដិសត្តុម្ហិ ឱបតន្តេ នង្គុដ្ឋំ បប្ផោដេត្វា មហន្តំ កត្វា តេនេវ នង្គុដ្ឋលគុឡេន បដិសត្តុំ បដិពាហតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កិលេសសត្តុម្ហិ ឱបតន្តេ សតិបដ្ឋានលគុឡំ បប្ផោដេត្វា មហន្តំ កត្វា តេនេវ សតិបដ្ឋានលគុឡេន សព្ពកិលេសា បដិពាហិតព្ពា. ឥទំ, មហារាជ, កលន្ទកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន ចូឡបន្ថកេន –
‘យទា កិលេសា ឱបតន្តិ, សាមញ្ញគុណធំសនា;
សតិបដ្ឋានលគុឡេន, ហន្តព្ពា តេ បុនប្បុន’’’ន្តិ.
កលន្ទកង្គបញ្ហោ តតិយោ.
៤. ទីបិនិយង្គបញ្ហោ
៤. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ទីបិនិយា ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ទីបិនី សកិំ យេវ គព្ភំ គណ្ហាតិ, ន បុនប្បុនំ បុរិសំ ឧបេតិ? ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អាយតិំ បដិសន្ធិំ ឧប្បត្តិំ គព្ភសេយ្យំ ចុតិំ ភេទំ ខយំ វិនាសំ សំសារភយំ ទុគ្គតិំ វិសមំ សម្បីឡិតំ ទិស្វា ‘បុនព្ភវេ នប្បដិសន្ទហិស្សាមី’តិ យោនិសោ មនសិការោ ករណីយោ. ឥទំ, មហារាជ, ទីបិនិយា ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន សុត្តនិបាតេ ធនិយគោបាលកសុត្តេ –
‘‘‘ឧសភោរិវ ឆេត្វ ពន្ធនានិ, នាគោ បូតិលតំវ ទាលយិត្វា;
នាហំ បុនុបេស្សំ គព្ភសេយ្យំ, អថ ចេ បត្ថយសី បវស្ស ទេវា’’’តិ.
ទីបិនិយង្គបញ្ហោ ចតុត្ថោ.