២. សមុទ្ទវគ្គោ

១. លាពុលតង្គបញ្ហោ

១. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘លាពុលតាយ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, លាពុលតា តិណេ វា កដ្ឋេ វា លតាយ វា សោណ្ឌិកាហិ អាលម្ពិត្វា តស្សូបរិ វឌ្ឍតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អរហត្តេ អភិវឌ្ឍិតុកាមេន មនសា អារម្មណំ អាលម្ពិត្វា អរហត្តេ អភិវឌ្ឍិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, លាពុលតាយ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនា –

‘‘‘យថា លាពុលតា នាម, តិណេ កដ្ឋេ លតាយ វា;

អាលម្ពិត្វា សោណ្ឌិកាហិ, តតោ វឌ្ឍតិ ឧប្បរិ.

‘‘‘តថេវ ពុទ្ធបុត្តេន, អរហត្តផលកាមិនា;

អារម្មណំ អាលម្ពិត្វា, វឌ្ឍិតព្ពំ អសេក្ខផលេ’’’តិ.

លាពុលតង្គបញ្ហោ បឋមោ.

២. បទុមង្គបញ្ហោ

២. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘បទុមស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, បទុមំ ឧទកេ ជាតំ ឧទកេ សំវទ្ធំ អនុបលិត្តំ ឧទកេន, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កុលេ គណេ លាភេ យសេ សក្ការេ សម្មាននាយ បរិភោគបច្ចយេសុ ច សព្ពត្ថ អនុបលិត្តេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, បទុមស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, បទុមំ ឧទកា អច្ចុគ្គម្ម ឋាតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សព្ពលោកំ អភិភវិត្វា អច្ចុគ្គម្ម លោកុត្តរធម្មេ ឋាតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, បទុមស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, បទុមំ អប្បមត្តកេនបិ អនិលេន ឯរិតំ ចលតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អប្បមត្តកេសុបិ កិលេសេសុ សំយមោ ករណីយោ, ភយទស្សាវិនា វិហរិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, បទុមស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន ‘អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសូ’តិ.

បទុមង្គបញ្ហោ ទុតិយោ.

៣. ពីជង្គបញ្ហោ

៣. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ពីជស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ពីជំ អប្បកម្បិ សមានំ ភទ្ទកេ ខេត្តេ វុត្តំ ទេវេ សម្មា ធារំ បវេច្ឆន្តេ សុពហូនិ ផលានិ អនុទស្សតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន យថា បដិបាទិតំ សីលំ កេវលំ សាមញ្ញផលមនុទស្សតិ. ឯវំ សម្មា បដិបជ្ជិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, ពីជស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ពីជំ សុបរិសោធិតេ ខេត្តេ រោបិតំ ខិប្បមេវ សំវិរូហតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន មានសំ សុបរិគ្គហិតំ សុញ្ញាគារេ បរិសោធិតំ សតិបដ្ឋានខេត្តវរេ ខិត្តំ ខិប្បមេវ វិរូហតិ. ឥទំ, មហារាជ, ពីជស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន អនុរុទ្ធេន –

‘‘‘យថាបិ ខេត្តេ [យថា ខេត្តេ (សី.)] បរិសុទ្ធេ, ពីជញ្ចស្ស បតិដ្ឋិតំ;

វិបុលំ តស្ស ផលំ ហោតិ, អបិ តោសេតិ កស្សកំ.

‘‘‘តថេវ យោគិនោ ចិត្តំ, សុញ្ញាគារេ វិសោធិតំ;

សតិបដ្ឋានខេត្តម្ហិ, ខិប្បមេវ វិរូហតី’’’តិ.

ពីជង្គបញ្ហោ តតិយោ.

៤. សាលកល្យាណិកង្គបញ្ហោ

៤. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘សាលកល្យាណិកាយ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, សាលកល្យាណិកា នាម អន្តោបថវិយំ យេវ អភិវឌ្ឍតិ ហត្ថសតម្បិ ភិយ្យោបិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ ចតស្សោ បដិសម្ភិទា ឆឡភិញ្ញាយោ កេវលញ្ច សមណធម្មំ សុញ្ញាគារេ យេវ បរិបូរយិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, សាលកល្យាណិកាយ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន រាហុលេន –

‘‘‘សាលកល្យាណិកា នាម, បាទបោ ធរណីរុហោ;

អន្តោបថវិយំ យេវ, សតហត្ថោបិ វឌ្ឍតិ.

‘‘‘យថា កាលម្ហិ សម្បត្តេ, បរិបាកេន សោ ទុមោ;

ឧគ្គញ្ឆិត្វាន ឯកាហំ, សតហត្ថោបិ វឌ្ឍតិ.

‘‘‘ឯវមេវាហំ មហាវីរ, សាលកល្យាណិកា វិយ;

អព្ភន្តរេ សុញ្ញាគារេ, ធម្មតោ អភិវឌ្ឍយិ’’’ន្តិ.

សាលកល្យាណិកង្គបញ្ហោ ចតុត្ថោ.

៥. នាវង្គបញ្ហោ

៥. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘នាវាយ តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, នាវា ពហុវិធទារុសង្ឃាដសមវាយេន ពហុម្បិ ជនំ តារយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អាចារសីលគុណវត្តប្បដិវត្តពហុវិធធម្មសង្ឃាដសមវាយេន សទេវកោ លោកោ តារយិតព្ពោ. ឥទំ, មហារាជ, នាវាយ បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, នាវា ពហុវិធឩមិត្ថនិតវេគវិសដមាវដ្ដវេគំ សហតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ពហុវិធកិលេសឩមិវេគំ លាភសក្ការយសសិលោកបូជនវន្ទនា បរកុលេសុ និន្ទាបសំសាសុខទុក្ខសម្មាននវិមាននពហុវិធទោសឩមិវេគញ្ច សហិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, នាវាយ ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, នាវា អបរិមិតមនន្តមបារមក្ខោភិតគម្ភីរេ មហតិមហាឃោសេ តិមិតិមិង្គលមករមច្ឆគណាកុលេ មហតិមហាសមុទ្ទេ ចរតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន តិបរិវដ្ដ ទ្វាទសាការ ចតុសច្ចាភិសមយប្បដិវេធេ មានសំ សញ្ចារយិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, នាវាយ តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន សំយុត្តនិកាយវរេ សច្ចសំយុត្តេ –

‘‘‘វិតក្កេន្តា ច ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វិតក្កេយ្យាថ, ‘‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’’តិ វិតក្កេយ្យាថ, ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’’តិ វិតក្កេយ្យាថ, ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’’តិ វិតក្កេយ្យាថា’’’តិ.

នាវង្គបញ្ហោ បញ្ចមោ.

៦. នាវាលគ្គនកង្គបញ្ហោ

៦. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘នាវាលគ្គនកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, នាវាលគ្គនកំ ពហុឩមិជាលាកុលវិក្ខោភិតសលិលតលេ មហតិមហាសមុទ្ទេ នាវំ លគ្គេតិ ឋបេតិ, ន ទេតិ ទិសាវិទិសំ ហរិតុំ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន រាគទោសមោហូមិជាលេ មហតិមហាវិតក្កសម្បហារេ ចិត្តំ លគ្គេតព្ពំ, ន ទាតព្ពំ ទិសាវិទិសំ ហរិតុំ. ឥទំ, មហារាជ, នាវាលគ្គនកស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, នាវាលគ្គនកំ ន ប្លវតិ [ន បិលវតិ (សី. បី.)] វិសីទតិ, ហត្ថសតេបិ ឧទកេ នាវំ លគ្គេតិ ឋានមុបនេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន លាភយសសក្ការមាននវន្ទនបូជនអបចិតីសុ លាភគ្គយសគ្គេបិ ន ប្លវិតព្ពំ, សរីរយាបនមត្តកេ យេវ ចិត្តំ ឋបេតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, នាវាលគ្គនកស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនា –

‘‘‘យថា សមុទ្ទេ លគ្គនកំ, ន ប្លវតិ វិសីទតិ;

តថេវ លាភសក្ការេ, មា ប្លវថ វិសីទថា’’’តិ.

នាវាលគ្គនកង្គបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.

៧. កូបង្គបញ្ហោ

៧. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘កូបស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កូបោ រជ្ជុញ្ច វរត្តញ្ច លង្ការញ្ច ធារេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សតិសម្បជញ្ញសមន្នាគតេន ភវិតព្ពំ, អភិក្កន្តេ បដិក្កន្តេ អាលោកិតេ វិលោកិតេ សមិញ្ជិតេ បសារិតេ សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណេ អសិតេ បីតេ ខាយិតេ សាយិតេ ឧច្ចារបស្សាវកម្មេ គតេ ឋិតេ និសិន្នេ សុត្តេ ជាគរិតេ ភាសិតេ តុណ្ហីភាវេ សម្បជានការិនា ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កូបស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន ‘សតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិហរេយ្យ សម្បជានោ, អយំ វោ អម្ហាកំ អនុសាសនី’’’តិ.

កូបង្គបញ្ហោ សត្តមោ.

៨. និយាមកង្គបញ្ហោ

៨. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘និយាមកស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, និយាមកោ រត្តិន្ទិវំ សតតំ សមិតំ អប្បមត្តោ យត្តប្បយត្តោ នាវំ សារេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ចិត្តំ និយាមយមានេន រត្តិន្ទិវំ សតតំ សមិតំ អប្បមត្តេន យត្តប្បយត្តេន យោនិសោ មនសិការេន ចិត្តំ និយាមេតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, និយាមកស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន ធម្មបទេ –

‘‘‘អប្បមាទរតា ហោថ, សចិត្តមនុរក្ខថ;

ទុគ្គា ឧទ្ធរថត្តានំ, បង្កេ សន្នោវ [សត្តោវ (សី. បី.)] កុញ្ជរោ’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, និយាមកស្ស យំ កិញ្ចិ មហាសមុទ្ទេ កល្យាណំ វា បាបកំ វា, សព្ពំ តំ វិទិតំ ហោតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កុសលាកុសលំ សាវជ្ជានវជ្ជំ ហីនប្បណីតំ កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគំ វិជានិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, និយាមកស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, និយាមកោ យន្តេ មុទ្ទិកំ ទេតិ ‘មា កោចិ យន្តំ អាមសិត្ថា’តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ចិត្តេ សំវរមុទ្ទិកា ទាតព្ពា ‘មា កិញ្ចិ បាបកំ អកុសលវិតក្កំ វិតក្កេសី’តិ, ឥទំ, មហារាជ, និយាមកស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន សំយុត្តនិកាយវរេ ‘មា, ភិក្ខវេ, បាបកេ អកុសលេ វិតក្កេ វិតក្កេយ្យាថ, សេយ្យថីទំ, កាមវិតក្កំ ព្យាបាទវិតក្កំ វិហិំសាវិតក្ក’’’ន្តិ.

និយាមកង្គបញ្ហោ អដ្ឋមោ.

៩. កម្មការង្គបញ្ហោ

៩. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘កម្មការស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កម្មការោ ឯវំ ចិន្តយតិ ‘ភតកោ អហំ ឥមាយ នាវាយ កម្មំ ករោមិ, ឥមាយាហំ នាវាយ វាហសា ភត្តវេតនំ លភាមិ, ន មេ បមាទោ ករណីយោ, អប្បមាទេន មេ អយំ នាវា វាហេតព្ពា’តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ឯវំ ចិន្តយិតព្ពំ ‘ឥមំ ខោ អហំ ចាតុមហាភូតិកំ កាយំ សម្មសន្តោ សតតំ សមិតំ អប្បមត្តោ ឧបដ្ឋិតស្សតិ សតោ សម្បជានោ សមាហិតោ ឯកគ្គចិត្តោ ជាតិជរាព្យាធិមរណសោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសេហិ បរិមុច្ចិស្សាមីតិ អប្បមាទោ មេ ករណីយោ’តិ, ឥទំ, មហារាជ, កម្មការស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនា –

‘‘‘កាយំ ឥមំ សម្មសថ, បរិជានាថ បុនប្បុនំ;

កាយេ សភាវំ ទិស្វាន, ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សថា’តិ.

កម្មការង្គបញ្ហោ នវមោ.

១០. សមុទ្ទង្គបញ្ហោ

១០. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘សមុទ្ទស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, មហាសមុទ្ទោ មតេន កុណបេន សទ្ធិំ ន សំវសតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន រាគទោសមោហមានទិដ្ឋិមក្ខបឡាសឥស្សាមច្ឆរិយមាយាសាឋេយ្យកុដិលវិសមទុច្ចរិតកិលេសមលេហិ សទ្ធិំ ន សំវសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, សមុទ្ទស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មហាសមុទ្ទោ មុត្តាមណិវេឡុរិយសង្ខសិលាបវាឡផលិកមណិវិវិធរតននិចយំ ធារេន្តោ បិទហតិ, ន ពហិ វិកិរតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន មគ្គផលឈានវិមោក្ខសមាធិសមាបត្តិវិបស្សនាភិញ្ញាវិវិធគុណរតនានិ អធិគន្ត្វា បិទហិតព្ពានិ, ន ពហិ នីហរិតព្ពានិ. ឥទំ, មហារាជ, សមុទ្ទស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មហាសមុទ្ទោ មហន្តេហិ មហាភូតេហិ សទ្ធិំ សំវសតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អប្បិច្ឆំ សន្តុដ្ឋំ ធុតវាទំ សល្លេខវុត្តិំ អាចារសម្បន្នំ លជ្ជិំ បេសលំ គរុំ ភាវនីយំ វត្តារំ វចនក្ខមំ ចោទកំ បាបគរហិំ ឱវាទកំ អនុសាសកំ វិញ្ញាបកំ សន្ទស្សកំ សមាទបកំ សមុត្តេជកំ សម្បហំសកំ កល្យាណមិត្តំ សព្រហ្មចារិំ និស្សាយ វសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, មហាសមុទ្ទស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មហាសមុទ្ទោ នវសលិលសម្បុណ្ណាហិ គង្គាយមុនាអចិរវតីសរភូមហីអាទីហិ នទីសតសហស្សេហិ អន្តលិក្ខេ សលិលធារាហិ ច បូរិតោបិ សកំ វេលំ នាតិវត្តតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន លាភសក្ការសិលោកវន្ទនមាននបូជនការណា ជីវិតហេតុបិ សញ្ចិច្ច សិក្ខាបទវីតិក្កមោ ន ករណីយោ. ឥទំ, មហារាជ, មហាសមុទ្ទស្ស ចតុត្ថំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន –

‘សេយ្យថាបិ, មហារាជ [បហារាធ (សី. បី.)], មហាសមុទ្ទោ ឋិតធម្មោ វេលំ នាតិក្កមតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យំ មហា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, តំ មម សាវកា ជីវិតហេតុបិ នាតិក្កមន្តី’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មហាសមុទ្ទោ សព្ពសវន្តីហិ គង្គាយមុនាអចិរវតីសរភូមហីហិ អន្តលិក្ខេ ឧទកធារាហិបិ ន បរិបូរតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាសវនធារណវិនិច្ឆយអភិធម្មវិនយគាឡ្ហសុត្តន្តវិគ្គហបទនិក្ខេបបទសន្ធិ បទវិភត្តិនវង្គជិនសាសនវរំ សុណន្តេនាបិ ន តប្បិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, មហាសមុទ្ទស្ស បញ្ចមំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន សុតសោមជាតកេ –

‘‘‘អគ្គិ យថា តិណកដ្ឋំ ទហន្តោ, ន តប្បតិ សាគរោ វា នទីហិ;

ឯវម្បិ ចេ [ឯវម្បិ វេ (ស្យា.), ឯវំ ហិ មេ (ក.) ជា. ១ អសីតិនិបាតេ] បណ្ឌិតា រាជសេដ្ឋ, សុត្វា ន តប្បន្តិ សុភាសិតេនា’’’តិ.

សមុទ្ទង្គបញ្ហោ ទសមោ.សមុទ្ទវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

លាពុលតា ច បទុមំ, ពីជំ សាលកល្យាណិកា;

នាវា ច នាវាលគ្គនំ, កូបោ និយាមកោ តថា;

កម្មការោ សមុទ្ទោ ច, វគ្គោ តេន បវុច្ចតីតិ.