១៥. វិញ្ញាណនានត្ថបញ្ហោ

១៥. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘វិញ្ញាណ’ន្តិ វា ‘បញ្ញា’តិ វា ‘ភូតស្មិំ ជីវោ’តិ វា ឥមេ ធម្មា នានត្ថា ចេវ នានាព្យញ្ជនា ច, ឧទាហុ ឯកត្ថា ព្យញ្ជនមេវ នាន’’ន្តិ? ‘‘វិជាននលក្ខណំ, មហារាជ, វិញ្ញាណំ, បជាននលក្ខណា បញ្ញា, ភូតស្មិំ ជីវោ នុបលព្ភតី’’តិ. ‘‘យទិ ជីវោ នុបលព្ភតិ, អថ កោ ចរហិ ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ, សោតេន សទ្ទំ សុណាតិ, ឃានេន គន្ធំ ឃាយតិ, ជិវ្ហាយ រសំ សាយតិ, កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសតិ, មនសា ធម្មំ វិជានាតី’’តិ? ថេរោ អាហ ‘‘យទិ ជីវោ ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ…បេ… មនសា ធម្មំ វិជានាតិ, សោ ជីវោ ចក្ខុទ្វារេសុ ឧប្បាដិតេសុ មហន្តេន អាកាសេន ពហិមុខោ សុដ្ឋុតរំ រូបំ បស្សេយ្យ, សោតេសុ ឧប្បាដិតេសុ, ឃានេ ឧប្បាដិតេ, ជិវ្ហាយ ឧប្បាដិតាយ, កាយេ ឧប្បាដិតេ មហន្តេន អាកាសេន សុដ្ឋុតរំ សទ្ទំ សុណេយ្យ, គន្ធំ ឃាយេយ្យ, រសំ សាយេយ្យ, ផោដ្ឋព្ពំ ផុសេយ្យា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘តេន ហិ, មហារាជ, ភូតស្មិំ ជីវោ នុបលព្ភតី’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

វិញ្ញាណនានត្ថបញ្ហោ បន្នរសមោ.