៥. វាយាមករណបញ្ហោ

៥. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, តុម្ហេ ភណថ ‘កិន្តិ ឥមំ ទុក្ខំ និរុជ្ឈេយ្យ, អញ្ញញ្ច ទុក្ខំ នុប្បជ្ជេយ្យា’តិ. ឯតទត្ថា, មហារាជ, អម្ហាកំ បព្ពជ្ជា’’តិ. ‘‘កិំ បដិកច្ចេវ វាយមិតេន, ននុ សម្បត្តេ កាលេ វាយមិតព្ព’’ន្តិ? ថេរោ អាហ ‘‘សម្បត្តេ កាលេ, មហារាជ, វាយាមោ អកិច្ចករោ ភវតិ, បដិកច្ចេវ វាយាមោ កិច្ចករោ ភវតី’’តិ.

‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យទា ត្វំ បិបាសិតោ ភវេយ្យាសិ, តទា ត្វំ ឧទបានំ ខណាបេយ្យាសិ, តឡាកំ ខណាបេយ្យាសិ ‘បានីយំ បិវិស្សាមី’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សម្បត្តេ កាលេ វាយាមោ អកិច្ចករោ ភវតិ, បដិកច្ចេវ វាយាមោ កិច្ចករោ ភវតី’’តិ.

‘‘ភិយ្យោ ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យទា ត្វំ ពុភុក្ខិតោ ភវេយ្យាសិ, តទា ត្វំ ខេត្តំ កសាបេយ្យាសិ, សាលិំ រោបាបេយ្យាសិ, ធញ្ញំ អតិហរាបេយ្យាសិ ‘ភត្តំ ភុញ្ជិស្សាមី’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សម្បត្តេ កាលេ វាយាមោ អកិច្ចករោ ភវតិ, បដិកច្ចេវ វាយាមោ កិច្ចករោ ភវតីតិ.

‘‘ភិយ្យោ ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យទា តេ សង្គាមោ បច្ចុបដ្ឋិតោ ភវេយ្យ, តទា ត្វំ បរិខំ ខណាបេយ្យាសិ, បាការំ ការាបេយ្យាសិ, គោបុរំ ការាបេយ្យាសិ, អដ្ដាលកំ ការាបេយ្យាសិ, ធញ្ញំ អតិហរាបេយ្យាសិ, តទា ត្វំ ហត្ថិស្មិំ សិក្ខេយ្យាសិ, អស្សស្មិំ សិក្ខេយ្យាសិ, រថស្មិំ សិក្ខេយ្យាសិ, ធនុស្មិំ សិក្ខេយ្យាសិ, ថរុស្មិំ សិក្ខេយ្យាសី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សម្បត្តេ កាលេ វាយាមោ អកិច្ចករោ ភវតិ, បដិកច្ចេវ វាយាមោ កិច្ចករោ ភវតិ. ភាសិតម្បេតំ មហារាជ ភគវតា –

‘‘‘បដិកច្ចេវ តំ កយិរា, យំ ជញ្ញា ហិតមត្តនោ;

ន សាកដិកចិន្តាយ, មន្តា ធីរោ បរក្កមេ.

‘‘‘យថា សាកដិកោ មដ្ឋំ [នាម (សី. បី. ក.) សំ. និ. ១.១០៣], សមំ ហិត្វា មហាបថំ;

វិសមំ មគ្គមារុយ្ហ, អក្ខច្ឆិន្នោវ ឈាយតិ.

‘‘‘ឯវំ ធម្មា អបក្កម្ម, អធម្មមនុវត្តិយ;

មន្ទោ មច្ចុ មុខំ បត្តោ, អក្ខច្ឆិន្នោវ ឈាយតី’’’តិ [សោចតីតិ (សព្ពត្ថ)].

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

វាយាមករណបញ្ហោ បញ្ចមោ.