៤. និព្ពានវគ្គោ

១. ផស្សាទិវិនិព្ភុជនបញ្ហោ

១. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, សក្កា ឥមេសំ ធម្មានំ ឯកតោភាវគតានំ វិនិព្ភុជិត្វា វិនិព្ភុជិត្វា នានាករណំ បញ្ញាបេតុំ ‘អយំ ផស្សោ, អយំ វេទនា, អយំ សញ្ញា, អយំ ចេតនា, ឥទំ វិញ្ញាណំ, អយំ វិតក្កោ, អយំ វិចារោ’តិ’’? ‘‘ន សក្កា, មហារាជ, ឥមេសំ ធម្មានំ ឯកតោភាវគតានំ វិនិព្ភុជិត្វា វិនិព្ភុជិត្វា នានាករណំ បញ្ញាបេតុំ ‘អយំ ផស្សោ, អយំ វេទនា, អយំ សញ្ញា, អយំ ចេតនា, ឥទំ វិញ្ញាណំ, អយំ វិតក្កោ, អយំ វិចារោ’’’តិ.

‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘យថា, មហារាជ, រញ្ញោ សូទោ អរសំ វា រសំ វា [យូសំ វា រសំ វា (សី. ស្យា. បី.)] ករេយ្យ, សោ តត្ថ ទធិម្បិ បក្ខិបេយ្យ, លោណម្បិ បក្ខិបេយ្យ, សិង្គិវេរម្បិ បក្ខិបេយ្យ, ជីរកម្បិ បក្ខិបេយ្យ, មរិចម្បិ បក្ខិបេយ្យ, អញ្ញានិបិ បការានិ បក្ខិបេយ្យ, តមេនំ រាជា ឯវំ វទេយ្យ, ‘ទធិស្ស មេ រសំ អាហរ, លោណស្ស មេ រសំ អាហរ, សិង្គិវេរស្ស មេ រសំ អាហរ, ជីរកស្ស មេ រសំ អាហរ, មរិចស្ស មេ រសំ អាហរ, សព្ពេសំ មេ បក្ខិត្តានំ រសំ អាហរា’តិ. សក្កា នុ ខោ, មហារាជ, តេសំ រសានំ ឯកតោភាវគតានំ វិនិព្ភុជិត្វា វិនិព្ភុជិត្វា រសំ អាហរិតុំ អម្ពិលត្តំ វា លវណត្តំ វា តិត្តកត្តំ វា កដុកត្តំ វា កសាយត្តំ វា មធុរត្តំ វា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, សក្កា តេសំ រសានំ ឯកតោភាវគតានំ វិនិព្ភុជិត្វា វិនិព្ភុជិត្វា រសំ អាហរិតុំ អម្ពិលត្តំ វា លវណត្តំ វា តិត្តកត្តំ វា កដុកត្តំ វា កសាយត្តំ វា មធុរត្តំ វា, អបិ ច ខោ បន សកេន សកេន លក្ខណេន ឧបដ្ឋហន្តី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ន សក្កា ឥមេសំ ធម្មានំ ឯកតោភាវគតានំ វិនិព្ភុជិត្វា វិនិព្ភុជិត្វា នានាករណំ បញ្ញាបេតុំ ‘អយំ ផស្សោ, អយំ វេទនា, អយំ សញ្ញា, អយំ ចេតនា, ឥទំ វិញ្ញាណំ, អយំ វិតក្កោ, អយំ វិចារោ’តិ, អបិ ច ខោ បន សកេន សកេន លក្ខណេន ឧបដ្ឋហន្តី’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

ផស្សាទិវិនិព្ភុជនបញ្ហោ បឋមោ.

២. នាគសេនបញ្ហោ

២. ថេរោ អាហ ‘‘លោណំ, មហារាជ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘អាម, ភន្តេ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘សុដ្ឋុ ខោ, មហារាជ, ជានាហី’’តិ. ‘‘កិំ បន, ភន្តេ, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យ’’ន្តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘កិំ បន, ភន្តេ, សព្ពំ លោណំ ជិវ្ហាយ វិជានាតី’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, សព្ពំ លោណំ ជិវ្ហាយ វិជានាតិ’’.

‘‘យទិ, ភន្តេ, សព្ពំ លោណំ ជិវ្ហាយ វិជានាតិ, កិស្ស បន តំ សកដេហិ ពលីពទ្ទា [ពលិពទ្ទា (សី. បី.)] អាហរន្តិ, ននុ លោណមេវ អាហរិតព្ព’’ន្តិ? ‘‘ន សក្កា, មហារាជ, លោណមេវ អាហរិតុំ ឯកតោភាវគតា ឯតេ ធម្មា គោចរនានត្តគតា លោណំ គរុភាវោ ចាតិ. សក្កា បន, មហារាជ, លោណំ តុលាយ តុលយិតុ’’ន្តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, សក្កា’’តិ. ‘‘ន សក្កា, មហារាជ, លោណំ តុលាយ តុលយិតុំ, គរុភាវោ តុលាយ តុលិយតី’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

នាគសេនបញ្ហោ ទុតិយោ.

៣. បញ្ចាយតនកម្មនិព្ពត្តបញ្ហោ

៣. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, យានិមានិ បញ្ចាយតនានិ, កិំ នុ តានិ នានាកម្មេហិ និព្ពត្តានិ, ឧទាហុ ឯកេន កម្មេនា’’តិ? ‘‘នានាកម្មេហិ, មហារាជ, និព្ពត្តានិ, ន ឯកេន កម្មេនា’’តិ.

‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, ឯកស្មិំ ខេត្តេ នានាពីជានិ វប្បេយ្យុំ, តេសំ នានាពីជានំ នានាផលានិ និព្ពត្តេយ្យុ’’ន្តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, និព្ពត្តេយ្យុ’’ន្តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យានិ យានិ បញ្ចាយតនានិ, តានិ តានិ នានាកម្មេហិ និព្ពត្តានិ, ន ឯកេន កម្មេនា’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

បញ្ចាយតនកម្មនិព្ពត្តបញ្ហោ តតិយោ.

៤. កម្មនានាករណបញ្ហោ

៤. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, កេន ការណេន មនុស្សា ន សព្ពេ សមកា, អញ្ញេ អប្បាយុកា, អញ្ញេ ទីឃាយុកា, អញ្ញេ ពហ្វាពាធា អញ្ញេ អប្បាពាធា, អញ្ញេ ទុព្ពណ្ណា, អញ្ញេ វណ្ណវន្តោ, អញ្ញេ អប្បេសក្ខា, អញ្ញេ មហេសក្ខា, អញ្ញេ អប្បភោគា, អញ្ញេ មហាភោគា, អញ្ញេ នីចកុលីនា, អញ្ញេ មហាកុលីនា, អញ្ញេ ទុប្បញ្ញា, អញ្ញេ បញ្ញវន្តោ’’តិ?

ថេរោ អាហ ‘‘កិស្ស បន, មហារាជ, រុក្ខា ន សព្ពេ សមកា, អញ្ញេ អម្ពិលា, អញ្ញេ លវណា, អញ្ញេ តិត្តកា, អញ្ញេ កដុកា, អញ្ញេ កសាវា, អញ្ញេ មធុរា’’តិ? ‘‘មញ្ញាមិ, ភន្តេ, ពីជានំ នានាករណេនា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, កម្មានំ នានាករណេន មនុស្សា ន សព្ពេ សមកា, អញ្ញេ អប្បាយុកា, អញ្ញេ ទីឃាយុកា, អញ្ញេ ពហ្វាពាធា, អញ្ញេ អប្បាពាធា, អញ្ញេ ទុព្ពណ្ណា, អញ្ញេ វណ្ណវន្តោ, អញ្ញេ អប្បេសក្ខា, អញ្ញេ មហេសក្ខា, អញ្ញេ អប្បភោគា, អញ្ញេ មហាភោគា, អញ្ញេ នីចកុលីនា, អញ្ញេ មហាកុលីនា, អញ្ញេ ទុប្បញ្ញា, អញ្ញេ បញ្ញវន្តោ. ភាសិតម្បេតំ មហារាជ ភគវតា – ‘កម្មស្សកា, មាណវ, សត្តា កម្មទាយាទា កម្មយោនី កម្មពន្ធូ កម្មប្បដិសរណា, កម្មំ សត្តេ វិភជតិ យទិទំ ហីនប្បណីតតាយា’’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

កម្មនានាករណបញ្ហោ ចតុត្ថោ.

៥. វាយាមករណបញ្ហោ

៥. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, តុម្ហេ ភណថ ‘កិន្តិ ឥមំ ទុក្ខំ និរុជ្ឈេយ្យ, អញ្ញញ្ច ទុក្ខំ នុប្បជ្ជេយ្យា’តិ. ឯតទត្ថា, មហារាជ, អម្ហាកំ បព្ពជ្ជា’’តិ. ‘‘កិំ បដិកច្ចេវ វាយមិតេន, ននុ សម្បត្តេ កាលេ វាយមិតព្ព’’ន្តិ? ថេរោ អាហ ‘‘សម្បត្តេ កាលេ, មហារាជ, វាយាមោ អកិច្ចករោ ភវតិ, បដិកច្ចេវ វាយាមោ កិច្ចករោ ភវតី’’តិ.

‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យទា ត្វំ បិបាសិតោ ភវេយ្យាសិ, តទា ត្វំ ឧទបានំ ខណាបេយ្យាសិ, តឡាកំ ខណាបេយ្យាសិ ‘បានីយំ បិវិស្សាមី’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សម្បត្តេ កាលេ វាយាមោ អកិច្ចករោ ភវតិ, បដិកច្ចេវ វាយាមោ កិច្ចករោ ភវតី’’តិ.

‘‘ភិយ្យោ ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យទា ត្វំ ពុភុក្ខិតោ ភវេយ្យាសិ, តទា ត្វំ ខេត្តំ កសាបេយ្យាសិ, សាលិំ រោបាបេយ្យាសិ, ធញ្ញំ អតិហរាបេយ្យាសិ ‘ភត្តំ ភុញ្ជិស្សាមី’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សម្បត្តេ កាលេ វាយាមោ អកិច្ចករោ ភវតិ, បដិកច្ចេវ វាយាមោ កិច្ចករោ ភវតីតិ.

‘‘ភិយ្យោ ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យទា តេ សង្គាមោ បច្ចុបដ្ឋិតោ ភវេយ្យ, តទា ត្វំ បរិខំ ខណាបេយ្យាសិ, បាការំ ការាបេយ្យាសិ, គោបុរំ ការាបេយ្យាសិ, អដ្ដាលកំ ការាបេយ្យាសិ, ធញ្ញំ អតិហរាបេយ្យាសិ, តទា ត្វំ ហត្ថិស្មិំ សិក្ខេយ្យាសិ, អស្សស្មិំ សិក្ខេយ្យាសិ, រថស្មិំ សិក្ខេយ្យាសិ, ធនុស្មិំ សិក្ខេយ្យាសិ, ថរុស្មិំ សិក្ខេយ្យាសី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សម្បត្តេ កាលេ វាយាមោ អកិច្ចករោ ភវតិ, បដិកច្ចេវ វាយាមោ កិច្ចករោ ភវតិ. ភាសិតម្បេតំ មហារាជ ភគវតា –

‘‘‘បដិកច្ចេវ តំ កយិរា, យំ ជញ្ញា ហិតមត្តនោ;

ន សាកដិកចិន្តាយ, មន្តា ធីរោ បរក្កមេ.

‘‘‘យថា សាកដិកោ មដ្ឋំ [នាម (សី. បី. ក.) សំ. និ. ១.១០៣], សមំ ហិត្វា មហាបថំ;

វិសមំ មគ្គមារុយ្ហ, អក្ខច្ឆិន្នោវ ឈាយតិ.

‘‘‘ឯវំ ធម្មា អបក្កម្ម, អធម្មមនុវត្តិយ;

មន្ទោ មច្ចុ មុខំ បត្តោ, អក្ខច្ឆិន្នោវ ឈាយតី’’’តិ [សោចតីតិ (សព្ពត្ថ)].

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

វាយាមករណបញ្ហោ បញ្ចមោ.

៦. នេរយិកគ្គិឧណ្ហភាវបញ្ហោ

៦. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, តុម្ហេ ភណថ ‘បាកតិកអគ្គិតោ នេរយិកោ អគ្គិ មហាភិតាបតរោ ហោតិ, ខុទ្ទកោបិ បាសាណោ បាកតិកេ អគ្គិម្ហិ បក្ខិត្តោ ទិវសម្បិ បច្ចមានោ [ធមមានោ (សី. បី.)] ន វិលយំ គច្ឆតិ, កូដាគារមត្តោបិ បាសាណោ នេរយិកគ្គិម្ហិ បក្ខិត្តោ ខណេន វិលយំ គច្ឆតី’តិ, ឯតំ វចនំ ន សទ្ទហាមិ, ឯវញ្ច បន វទេថ ‘យេ ច តត្ថ ឧប្បន្នា សត្តា, តេ អនេកានិបិ វស្សសហស្សានិ និរយេ បច្ចមានា ន វិលយំ គច្ឆន្តី’តិ, តម្បិ វចនំ ន សទ្ទហាមី’’តិ.

ថេរោ អាហ ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យា តា សន្តិ មករិនិយោបិ សុសុមារិនិយោបិ កច្ឆបិនិយោបិ មោរិនិយោបិ កបោតិនិយោបិ, កិំនុ តា កក្ខឡានិ បាសាណានិ សក្ខរាយោ ច ខាទន្តី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ខាទន្តី’’តិ. ‘‘កិំ បន តានិ តាសំ កុច្ឆិយំ កោដ្ឋព្ភន្តរគតានិ វិលយំ គច្ឆន្តី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, វិលយំ គច្ឆន្តី’’តិ. ‘‘យោ បន តាសំ កុច្ឆិយំ គព្ភោ, សោបិ វិលយំ គច្ឆតី’’តិ? ‘‘ន ហិ ភន្តេ’’តិ. ‘‘កេន ការណេនា’’តិ? ‘‘មញ្ញាមិ, ភន្តេ, កម្មាធិកតេន ន វិលយំ គច្ឆតី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, កម្មាធិកតេន នេរយិកា សត្តា អនេកានិបិ វស្សសហស្សានិ និរយេ បច្ចមានា ន វិលយំ គច្ឆន្តិ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា – ‘សោ ន តាវ កាលំ ករោតិ, យាវ ន តំ បាបកម្មំ ព្យន្តីហោតី’’’តិ.

‘‘ភិយ្យោ ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យា តា សន្តិ សីហិនិយោបិ ព្យគ្ឃិនិយោបិ ទីបិនិយោបិ កុក្កុរិនិយោបិ, កិំនុ តា កក្ខឡានិ អដ្ឋិកានិ មំសានិ ខាទន្តីតិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ខាទន្តី’’តិ. ‘‘កិំ បន តានិ តាសំ កុច្ឆិយំ កោដ្ឋព្ភន្តរគតានិ វិលយំ គច្ឆន្តី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, វិលយំ គច្ឆន្តី’’តិ. ‘‘យោ បន តាសំ កុច្ឆិយំ គព្ភោ, សោបិ វិលយំ គច្ឆតី’’តិ? ‘‘ន ហិ ភន្តេ’’តិ. ‘‘កេន ការណេនា’’តិ? ‘‘មញ្ញាមិ, ភន្តេ, កម្មាធិកតេន ន វិលយំ គច្ឆតី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, កម្មាធិកតេន នេរយិកា សត្តា អនេកានិបិ វស្សសហស្សានិ និរយេ បច្ចមានា ន វិលយំ គច្ឆន្តី’’តិ.

‘‘ភិយ្យោ ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យា តា សន្តិ យោនកសុខុមាលិនិយោបិ ខត្តិយសុខុមាលិនិយោបិ ព្រាហ្មណសុខុមាលិនិយោបិ គហបតិសុខុមាលិនិយោបិ, កិំនុ តា កក្ខឡានិ ខជ្ជកានិ មំសានិ ខាទន្តី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ខាទន្តី’’តិ. ‘‘កិំ បន តានិ តាសំ កុច្ឆិយំ កោដ្ឋព្ភន្តរគតានិ វិលយំ គច្ឆន្តី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, វិលយំ គច្ឆន្តី’’តិ. ‘‘យោ បន តាសំ កុច្ឆិយំ គព្ភោ សោបិ វិលយំ គច្ឆតី’’តិ? ‘‘ន ហិ ភន្តេ’’តិ. ‘‘កេន ការណេនា’’តិ. ‘‘មញ្ញាមិ, ភន្តេ, កម្មាធិកតេន ន វិលយំ គច្ឆតី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, កម្មាធិកតេន នេរយិកា សត្តា អនេកានិបិ វស្សសហស្សានិ និរយេ បច្ចមានា ន វិលយំ គច្ឆន្តិ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា – ‘‘សោ ន តាវ កាលំ ករោតិ, យាវ ន តំ បាបកម្មំ ព្យន្តីហោតី’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

នេរយិកគ្គិឧណ្ហភាវបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.

៧. បថវិសន្ធារកបញ្ហោ

៧. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, តុម្ហេ ភណថ ‘អយំ មហា បថវី ឧទកេ បតិដ្ឋិតា, ឧទកំ វាតេ បតិដ្ឋិតំ, វាតោ អាកាសេ បតិដ្ឋិតោ’តិ, ឯតម្បិ វចនំ ន សទ្ទហាមី’’តិ. ថេរោ ធម្មករកេន [ធម្មករណេន (ក.)] ឧទកំ គហេត្វា រាជានំ មិលិន្ទំ សញ្ញាបេសិ ‘‘យថា, មហារាជ, ឥមំ ឧទកំ វាតេន អាធារិតំ, ឯវំ តម្បិ ឧទកំ វាតេន អាធារិត’’ន្តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

បថវិសន្ធារកបញ្ហោ សត្តមោ.

៨. និរោធនិព្ពានបញ្ហោ

៨. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, និរោធោ និព្ពាន’’ន្តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, និរោធោ និព្ពាន’’ន្តិ. ‘‘កថំ, ភន្តេ, នាគសេន, និរោធោ និព្ពាន’’ន្តិ? ‘‘សព្ពេ ពាលបុថុជ្ជនា ខោ, មហារាជ, អជ្ឈត្តិកពាហិរេ អាយតនេ អភិនន្ទន្តិ អភិវទន្តិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋន្តិ, តេ តេន សោតេន វុយ្ហន្តិ, ន បរិមុច្ចន្តិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេន បរិទេវេន ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ ន បរិមុច្ចន្តិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ. សុតវា ច ខោ, មហារាជ, អរិយសាវកោ អជ្ឈត្តិកពាហិរេ អាយតនេ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ, តស្ស តំ អនភិនន្ទតោ អនភិវទតោ អនជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតោ តណ្ហា និរុជ្ឈតិ, តណ្ហានិរោធា ឧបាទាននិរោធោ, ឧបាទាននិរោធា ភវនិរោធោ, ភវនិរោធា ជាតិនិរោធោ, ជាតិនិរោធា ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា និរុជ្ឈន្តិ, ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតិ, ឯវំ ខោ, មហារាជ, និរោធោ និព្ពាន’’ន្តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

និរោធនិព្ពានបញ្ហោ អដ្ឋមោ.

៩. និព្ពានលភនបញ្ហោ

៩. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, សព្ពេវ លភន្តិ និព្ពាន’’ន្តិ? ‘‘ន ខោ, មហារាជ, សព្ពេវ លភន្តិ និព្ពានំ, អបិ ច ខោ, មហារាជ, យោ សម្មា បដិបន្នោ អភិញ្ញេយ្យេ ធម្មេ អភិជានាតិ, បរិញ្ញេយ្យេ ធម្មេ បរិជានាតិ, បហាតព្ពេ ធម្មេ បជហតិ, ភាវេតព្ពេ ធម្មេ ភាវេតិ, សច្ឆិកាតព្ពេ ធម្មេ សច្ឆិករោតិ, សោ លភតិ និព្ពាន’’ន្តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

និព្ពានលភនបញ្ហោ នវមោ.

១០. និព្ពានសុខជាននបញ្ហោ

១០. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, យោ ន លភតិ និព្ពានំ, ជានាតិ សោ ‘សុខំ និព្ពាន’’’ន្តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, យោ ន លភតិ និព្ពានំ, ជានាតិ សោ ‘សុខំ និព្ពាន’’’ន្តិ. ‘‘កថំ, ភន្តេ នាគសេន, អលភន្តោ ជានាតិ ‘សុខំ និព្ពាន’’’ន្តិ? ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យេសំ នច្ឆិន្នា ហត្ថបាទា, ជានេយ្យុំ តេ, មហារាជ, ‘ទុក្ខំ ហត្ថបាទច្ឆេទន’’’ន្តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ជានេយ្យុ’’ន្តិ. ‘‘កថំ ជានេយ្យុ’’ន្តិ? ‘‘អញ្ញេសំ, ភន្តេ, ឆិន្នហត្ថបាទានំ បរិទេវិតសទ្ទំ សុត្វា ជានន្តិ ‘ទុក្ខំ ហត្ថបាទច្ឆេទន’’’ន្តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យេសំ ទិដ្ឋំ និព្ពានំ, តេសំ សទ្ទំ សុត្វា ជានាតិ ‘សុខំ និព្ពាន’’’ន្តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

និព្ពានសុខជាននបញ្ហោ ទសមោ.

និព្ពានវគ្គោ ចតុត្ថោ.

ឥមស្មិំ វគ្គេ ទស បញ្ហា.