៥. ពុទ្ធវគ្គោ

១. ពុទ្ធស្ស អត្ថិនត្ថិភាវបញ្ហោ

១. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ពុទ្ធោ តយា ទិដ្ឋោ’’តិ? ‘‘ន ហិ, មហារាជា’’តិ. ‘‘អថ តេ អាចរិយេហិ ពុទ្ធោ ទិដ្ឋោ’’តិ? ‘‘ន ហិ, មហារាជា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ នាគសេន, នត្ថិ ពុទ្ធោ’’តិ. ‘‘កិំ បន, មហារាជ, ហិមវតិ ឩហា នទី តយា ទិដ្ឋា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘អថ តេ បិតរា ឩហា នទី ទិដ្ឋា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘តេន ហិ, មហារាជ, នត្ថិ ឩហា នទី’’តិ. ‘‘អត្ថិ, ភន្តេ, កិញ្ចាបិ មយា ឩហា នទី ន ទិដ្ឋា, បិតរាបិ មេ ឩហា នទី ន ទិដ្ឋា, អបិ ច អត្ថិ ឩហា នទី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, កិញ្ចាបិ មយា ភគវា ន ទិដ្ឋោ, អាចរិយេហិបិ មេ ភគវា ន ទិដ្ឋោ, អបិ ច អត្ថិ ភគវា’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

ពុទ្ធស្ស អត្ថិនត្ថិភាវបញ្ហោ បឋមោ.

២. ពុទ្ធស្ស អនុត្តរភាវបញ្ហោ

២. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ពុទ្ធោ អនុត្តរោ’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, ភគវា អនុត្តរោ’’តិ. ‘‘កថំ, ភន្តេ នាគសេន, អទិដ្ឋបុព្ពំ ជានាសិ ‘ពុទ្ធោ អនុត្តរោ’’’តិ? ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យេហិ អទិដ្ឋបុព្ពោ មហាសមុទ្ទោ, ជានេយ្យុំ តេ, មហារាជ, មហន្តោ ខោ មហាសមុទ្ទោ គម្ភីរោ អប្បមេយ្យោ ទុប្បរិយោគាហោ, យត្ថិមា បញ្ច មហានទិយោ សតតំ សមិតំ អប្បេន្តិ, សេយ្យថិទំ, គង្គា យមុនា អចិរវតី សរភូ មហី, នេវ តស្ស ឩនត្តំ វា បូរត្តំ វា បញ្ញាយតី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ជានេយ្យុ’’ន្តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សាវកេ មហន្តេ បរិនិព្ពុតេ បស្សិត្វា ជានាមិ ‘ភគវា អនុត្តរោ’’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

ពុទ្ធស្ស អនុត្តរភាវបញ្ហោ ទុតិយោ.

៣. ពុទ្ធស្ស អនុត្តរភាវជាននបញ្ហោ

៣. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, សក្កា ជានិតុំ ‘ពុទ្ធោ អនុត្តរោ’’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, សក្កា ជានិតុំ ‘ភគវា អនុត្តរោ’’’តិ. ‘‘កថំ, ភន្តេ នាគសេន, សក្កា ជានិតុំ ‘ពុទ្ធោ អនុត្តរោ’’’តិ. ‘‘ភូតបុព្ពំ, មហារាជ, តិស្សត្ថេរោ នាម លេខាចរិយោ អហោសិ, ពហូនិ វស្សានិ អព្ភតីតានិ កាលង្កតស្ស កថំ សោ ញាយតី’’តិ. ‘‘លេខេន ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ ធម្មំ បស្សតិ, សោ ភគវន្តំ បស្សតិ, ធម្មោ ហិ, មហារាជ, ភគវតា ទេសិតោ’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

ពុទ្ធស្ស អនុត្តរភាវជាននបញ្ហោ តតិយោ.

៤. ធម្មទិដ្ឋបញ្ហោ

៤. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ធម្មោ តយា ទិដ្ឋោ’’តិ. ‘‘ពុទ្ធនេត្តិយា ខោ, មហារាជ, ពុទ្ធបញ្ញត្តិយា យាវជីវំ សាវកេហិ វត្តិតព្ព’’ន្តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

ធម្មទិដ្ឋបញ្ហោ ចតុត្ថោ.

៥. អសង្កមនបដិសន្ទហនបញ្ហោ

៥. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ន ច សង្កមតិ បដិសន្ទហតិ ចា’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, ន ច សង្កមតិ បដិសន្ទហតិ ចា’’តិ. ‘‘កថំ, ភន្តេ នាគសេន, ន ច សង្កមតិ បដិសន្ទហតិ ច, ឱបម្មំ ករោហី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កោចិទេវ បុរិសោ បទីបតោ បទីបំ បទីបេយ្យ, កិំនុ ខោ សោ, មហារាជ, បទីបោ បទីបម្ហា សង្កន្តោ’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ន ច សង្កមតិ បដិសន្ទហតិ ចា’’តិ.

‘‘ភិយ្យោ ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘អភិជានាសិ នុ, ត្វំ មហារាជ, ទហរកោ សន្តោ សិលោកាចរិយស្ស សន្តិកេ កិញ្ចិ សិលោកំ គហិត’’ន្តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កិំនុ ខោ, មហារាជ, សោ សិលោកោ អាចរិយម្ហា សង្កន្តោ’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ន ច សង្កមតិ បដិសន្ទហតិ ចាតិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

អសង្កមនបដិសន្ទហនបញ្ហោ បញ្ចមោ.

៦. វេទគូបញ្ហោ

៦. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, វេទគូ ឧបលព្ភតី’’តិ? ថេរោ អាហ ‘‘បរមត្ថេន ខោ, មហារាជ, វេទគូ នុបលព្ភតី’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

វេទគូបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.

៧. អញ្ញកាយសង្កមនបញ្ហោ

៧. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, អត្ថិ កោចិ សត្តោ យោ ឥមម្ហា កាយា អញ្ញំ កាយំ សង្កមតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, មហារាជា’’តិ. ‘‘យទិ, ភន្តេ នាគសេន, ឥមម្ហា កាយា អញ្ញំ កាយំ សង្កមន្តោ នត្ថិ, ននុ មុត្តោ ភវិស្សតិ បាបកេហិ កម្មេហី’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, យទិ ន បដិសន្ទហេយ្យ, មុត្តោ ភវិស្សតិ បាបកេហិ កម្មេហីតិ, យស្មា ច ខោ, មហារាជ, បដិសន្ទហតិ, តស្មា ន បរិមុត្តោ បាបកេហិ កម្មេហី’’តិ.

‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘យថា, មហារាជ, កោចិទេវ បុរិសោ អញ្ញតរស្ស បុរិសស្ស អម្ពំ អវហរេយ្យ, កិំ សោ ទណ្ឌប្បត្តោ ភវេយ្យា’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ទណ្ឌប្បត្តោ ភវេយ្យា’’តិ. ‘‘ន ខោ សោ, មហារាជ, តានិ អម្ពានិ អវហរិ, យានិ តេន រោបិតានិ, កស្មា ទណ្ឌប្បត្តោ ភវេយ្យា’’តិ? ‘‘តានិ, ភន្តេ, អម្ពានិ និស្សាយ ជាតានិ, តស្មា ទណ្ឌប្បត្តោ ភវេយ្យា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ឥមិនា នាមរូបេន កម្មំ ករោតិ សោភនំ វា អសោភនំ វា, តេន កម្មេន អញ្ញំ នាមរូបំ បដិសន្ទហតិ, តស្មា ន បរិមុត្តោ បាបកេហិ កម្មេហី’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

អញ្ញកាយសង្កមនបញ្ហោ សត្តមោ.

៨. កម្មផលអត្ថិភាវបញ្ហោ

៨. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ឥមិនា នាមរូបេន កម្មំ កតំ កុសលំ វា អកុសលំ វា, កុហិំ តានិ កម្មានិ តិដ្ឋន្តី’’តិ? ‘‘អនុពន្ធេយ្យុំ ខោ, មហារាជ, តានិ កម្មានិ ឆាយាវ អនបាយិនី’’តិ [អនុបាយិនីតិ (ក.)]. ‘‘សក្កា បន, ភន្តេ, តានិ កម្មានិ ទស្សេតុំ ‘ឥធ វា ឥធ វា តានិ កម្មានិ តិដ្ឋន្តី’’’តិ? ‘‘ន សក្កា, មហារាជ, តានិ កម្មានិ ទស្សេតុំ ‘ឥធ វា ឥធ វា តានិ កម្មានិ តិដ្ឋន្តី’’’តិ.

‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យានិមានិ រុក្ខានិ អនិព្ពត្តផលានិ, សក្កា តេសំ ផលានិ ទស្សេតុំ ‘ឥធ វា ឥធ វា តានិ ផលានិ តិដ្ឋន្តី’’’តិ. ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អព្ពោច្ឆិន្នាយ សន្តតិយា ន សក្កា តានិ កម្មានិ ទស្សេតុំ ‘ឥធ វា ឥធ វា តានិ កម្មានិ តិដ្ឋន្តី’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

កម្មផលអត្ថិភាវបញ្ហោ អដ្ឋមោ.

៩. ឧប្បជ្ជតិជាននបញ្ហោ

៩. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, យោ ឧប្បជ្ជតិ, ជានាតិ សោ ‘ឧប្បជ្ជិស្សាមី’’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, យោ ឧប្បជ្ជតិ ជានាតិ សោ ‘ឧប្បជ្ជិស្សាមី’’’តិ. ‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘យថា, មហារាជ, កស្សកោ គហបតិកោ ពីជានិ បថវិយំ និក្ខិបិត្វា សម្មា ទេវេ វស្សន្តេ ជានាតិ ‘ធញ្ញំ និព្ពត្តិស្សតី’’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ជានេយ្យា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ ឧប្បជ្ជតិ, ជានាតិ សោ ‘ឧប្បជ្ជិស្សាមី’’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

ឧប្បជ្ជតិជាននបញ្ហោ នវមោ.

១០. ពុទ្ធនិទស្សនបញ្ហោ

១០. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ពុទ្ធោ អត្ថី’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, ភគវា អត្ថី’’តិ. ‘‘សក្កា បន, ភន្តេ នាគសេន, ពុទ្ធោ និទស្សេតុំ ឥធវា ឥធវា’’តិ? ‘‘បរិនិព្ពុតោ, មហារាជ, ភគវា អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា, ន សក្កា ភគវា និទស្សេតុំ ‘ឥធ វា ឥធ វា’’’តិ.

‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, មហតោ អគ្គិក្ខន្ធស្ស ជលមានស្ស យា អច្ចិ អត្ថង្គតា, សក្កា សា អច្ចិ ទស្សេតុំ ‘ឥធ វា ឥធ វា’’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, និរុទ្ធា សា អច្ចិ អប្បញ្ញត្តិំ គតា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ភគវា អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតោ អត្ថង្គតោ, ន សក្កា ភគវា និទស្សេតុំ ‘ឥធ វា ឥធ វា’ តិ, ធម្មកាយេន បន ខោ, មហារាជ, សក្កា ភគវា និទស្សេតុំ. ធម្មោ ហិ, មហារាជ, ភគវតា ទេសិតោ’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

ពុទ្ធនិទស្សនបញ្ហោ ទសមោ.

ពុទ្ធវគ្គោ បញ្ចមោ.

ឥមស្មិំ វគ្គេ ទស បញ្ហា.