៦. សតិវគ្គោ

១. កាយបិយាយនបញ្ហោ

១. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, បិយោ បព្ពជិតានំ កាយោ’’តិ? ‘‘ន ខោ, មហារាជ, បិយោ បព្ពជិតានំ កាយោ’’តិ. ‘‘អថ កិស្ស នុ ខោ, ភន្តេ, កេលាយថ មមាយថា’’តិ? ‘‘កិំ បន តេ, មហារាជ, កទាចិ ករហចិ សង្គាមគតស្ស កណ្ឌប្បហារោ ហោតី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ហោតី’’តិ. ‘‘កិំនុ ខោ, មហារាជ, សោ វណោ អាលេបេន ច អាលិម្បីយតិ តេលេន ច មក្ខីយតិ សុខុមេន ច ចោឡបដ្ដេន បលិវេឋីយតី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, អាលេបេន ច អាលិម្បីយតិ តេលេន ច មក្ខីយតិ សុខុមេន ច ចោឡបដ្ដេន បលិវេឋីយតី’’តិ. ‘‘កិំនុ ខោ, មហារាជ, បិយោ តេ វណោ, តេន អាលេបេន ច អាលិម្បីយតិ តេលេន ច មក្ខីយតិ សុខុមេន ច ចោឡបដ្ដេន បលិវេឋីយតី’’តិ? ‘‘ន មេ, ភន្តេ, បិយោ វណោ, អបិ ច មំសស្ស រុហនត្ថាយ អាលេបេន ច អាលិម្បីយតិ តេលេន ច មក្ខីយតិ សុខុមេន ច ចោឡបដ្ដេន បលិវេឋីយតី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អប្បិយោ បព្ពជិតានំ កាយោ, អថ ច បព្ពជិតា អនជ្ឈោសិតា កាយំ បរិហរន្តិ ព្រហ្មចរិយានុគ្គហាយ. អបិ ច ខោ, មហារាជ, វណូបមោ កាយោ វុត្តោ ភគវតា, តេន បព្ពជិតា វណមិវ កាយំ បរិហរន្តិ អនជ្ឈោសិតា. ភាសិតម្បេតំ មហារាជ ភគវតា –

‘‘‘អល្លចម្មបដិច្ឆន្នោ, នវទ្វារោ មហាវណោ;

សមន្តតោ បគ្ឃរតិ, អសុចិបូតិគន្ធិយោ’’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

កាយបិយាយនបញ្ហោ បឋមោ.

២. សព្ពញ្ញូភាវបញ្ហោ

២. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ពុទ្ធោ សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវី’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, ភគវា សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវី’’តិ. ‘‘អថ កិស្ស នុ ខោ, ភន្តេ នាគសេន, សាវកានំ អនុបុព្ពេន សិក្ខាបទំ បញ្ញបេសី’’តិ? ‘‘អត្ថិ បន តេ មហារាជ, កោចិ វេជ្ជោ, យោ ឥមិស្សំ បថវិយំ សព្ពភេសជ្ជានិ ជានាតី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, អត្ថី’’តិ. ‘‘កិំនុ ខោ, មហារាជ, សោ វេជ្ជោ គិលានកំ សម្បត្តេ កាលេ ភេសជ្ជំ បាយេតិ, ឧទាហុ អសម្បត្តេ កាលេ’’តិ? ‘‘សម្បត្តេ កាលេ, ភន្តេ, គិលានកំ ភេសជ្ជំ បាយេតិ, នោ អសម្បត្តេ កាលេ’’តិ? ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ភគវា សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវី ន អសម្បត្តេ កាលេ សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញាបេតិ, សម្បត្តេ កាលេ សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញាបេតិ យាវជីវំ អនតិក្កមនីយ’’ន្តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

សព្ពញ្ញូភាវបញ្ហោ ទុតិយោ.

៣. មហាបុរិសលក្ខណបញ្ហោ

៣. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ពុទ្ធោ ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណេហិ សមន្នាគតោ អសីតិយា ច អនុព្យញ្ជនេហិ បរិរញ្ជិតោ សុវណ្ណវណ្ណោ កញ្ចនសន្និភត្តចោ ព្យាមប្បភោ’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, ភគវា ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណេហិ សមន្នាគតោ អសីតិយា ច អនុព្យញ្ជនេហិ បរិរញ្ជិតោ សុវណ្ណវណ្ណោ កញ្ចនសន្និភត្តចោ ព្យាមប្បភោ’’តិ.

‘‘កិំ បនស្ស, ភន្តេ, មាតាបិតរោបិ ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណេហិ សមន្នាគតា អសីតិយា ច អនុព្យញ្ជនេហិ បរិរញ្ជិតា សុវណ្ណវណ្ណា កញ្ចនសន្និភត្តចា ព្យាមប្បភា’’តិ? ‘‘នោ ចស្ស, មហារាជ, មាតាបិតរោ ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណេហិ សមន្នាគតា អសីតិយា ច អនុព្យញ្ជនេហិ បរិរញ្ជិតា សុវណ្ណវណ្ណា កញ្ចនសន្និភត្តចា ព្យាមប្បភា’’តិ.

‘‘ឯវំ សន្តេ ខោ, ភន្តេ នាគសេន, ន ឧប្បជ្ជតិ ពុទ្ធោ ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណេហិ សមន្នាគតោ អសីតិយា ច អនុព្យញ្ជនេហិ បរិរញ្ជិតោ សុវណ្ណវណ្ណោ កញ្ចនសន្និភត្តចោ ព្យាមប្បភោតិ, អបិ ច មាតុសទិសោ វា បុត្តោ ហោតិ មាតុបក្ខោ វា, បិតុសទិសោ វា បុត្តោ ហោតិ បិតុបក្ខោ វា’’តិ. ថេរោ អាហ ‘‘អត្ថិ បន, មហារាជ, កិញ្ចិ បទុមំ សតបត្ត’’ន្តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, អត្ថី’’តិ. ‘‘តស្ស បន កុហិំ សម្ភវោ’’តិ? ‘‘កទ្ទមេ ជាយតិ ឧទកេ អាសីយតី’’តិ. ‘‘កិំនុ ខោ, មហារាជ, បទុមំ កទ្ទមេន សទិសំ វណ្ណេន វា គន្ធេន វា រសេន វា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘អថ ឧទកេន វា គន្ធេន វា រសេន វា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ភគវា ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណេហិ សមន្នាគតោ អសីតិយា ច អនុព្យញ្ជនេហិ បរិរញ្ជិតោ សុវណ្ណវណ្ណោ កញ្ចនសន្និភត្តចោ ព្យាមប្បភោ, នោ ចស្ស មាតាបិតរោ ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណេហិ សមន្នាគតា អសីតិយា ច អនុព្យញ្ជនេហិ បរិរញ្ជិតា សុវណ្ណវណ្ណា កញ្ចនសន្និភត្តចា ព្យាមប្បភា’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

មហាបុរិសលក្ខណបញ្ហោ តតិយោ.

៤. ភគវតោ ព្រហ្មចារិបញ្ហោ

៤. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ពុទ្ធោ ព្រហ្មចារី’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, ភគវា ព្រហ្មចារី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ នាគសេន, ពុទ្ធោ ព្រហ្មុនោ សិស្សោ’’តិ? ‘‘អត្ថិ បន តេ, មហារាជ, ហត្ថិបាមោក្ខោ’’តិ? ‘‘អត្ថិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កិំនុ ខោ, មហារាជ, សោ ហត្ថី កទាចិ ករហចិ កោញ្ចនាទំ នទតីតិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, នទតី’’តិ ‘‘តេន ហិ, មហារាជ, សោ ហត្ថី កោញ្ចសកុណស្ស សិស្សោ’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កិំ បន, មហារាជ, ព្រហ្មា សពុទ្ធិកោ អពុទ្ធិកោ’’តិ? ‘‘សពុទ្ធិកោ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘តេន ហិ, មហារាជ, ព្រហ្មា ភគវតោ សិស្សោ’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

ភគវតោ ព្រហ្មចារិបញ្ហោ ចតុត្ថោ.

៥. ភគវតោ ឧបសម្បទាបញ្ហោ

៥. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ឧបសម្បទា សុន្ទរា’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, ឧបសម្បទា សុន្ទរា’’តិ. ‘‘អត្ថិ បន, ភន្តេ, ពុទ្ធស្ស ឧបសម្បទា, ឧទាហុ នត្ថី’’តិ? ‘‘ឧបសម្បន្នោ ខោ, មហារាជ, ភគវា ពោធិរុក្ខមូលេ សហ សព្ពញ្ញុតញាណេន, នត្ថិ ភគវតោ ឧបសម្បទា អញ្ញេហិ ទិន្នា, យថា សាវកានំ, មហារាជ, ភគវា សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតិ យាវជីវំ អនតិក្កមនីយ’’ន្តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

ភគវតោ ឧបសម្បទាបញ្ហោ បញ្ចមោ.

៦. អស្សុភេសជ្ជាភេសជ្ជបញ្ហោ

៦. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, យោ ច មាតរិ មតាយ រោទតិ, យោ ច ធម្មបេមេន រោទតិ, ឧភិន្នំ តេសំ រោទន្តានំ កស្ស អស្សុ ភេសជ្ជំ, កស្ស ន ភេសជ្ជ’’ន្តិ? ‘‘ឯកស្ស ខោ, មហារាជ, អស្សុ រាគទោសមោហេហិ សមលំ ឧណ្ហំ, ឯកស្ស បីតិសោមនស្សេន វិមលំ សីតលំ. យំ ខោ, មហារាជ, សីតលំ, តំ ភេសជ្ជំ, យំ ឧណ្ហំ, តំ ន ភេសជ្ជ’’ន្តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

អស្សុភេសជ្ជាភេសជ្ជបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.

៧. សរាគវីតរាគនានាករណបញ្ហោ

៧. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, កិំ នានាករណំ សរាគស្ស ច វីតរាគស្ស ចា’’តិ? ‘‘ឯកោ ខោ, មហារាជ, អជ្ឈោសិតោ, ឯកោ អនជ្ឈោសិតោ’’តិ. ‘‘កិំ ឯតំ, ភន្តេ, អជ្ឈោសិតោ អនជ្ឈោសិតោ នាមា’’តិ? ‘‘ឯកោ ខោ, មហារាជ, អត្ថិកោ, ឯកោ អនត្ថិកោ’’តិ. ‘‘បស្សាមហំ, ភន្តេ, ឯវរូបំ យោ ច សរាគោ, យោ ច វីតរាគោ, សព្ពោបេសោ សោភនំ យេវ ឥច្ឆតិ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា, ន កោចិ បាបកំ ឥច្ឆតី’’តិ. ‘‘អវីតរាគោ ខោ, មហារាជ, រសបដិសំវេទី ច រសរាគបដិសំវេទី ច ភោជនំ ភុញ្ជតិ, វីតរាគោ បន រសបដិសំវេទី ភោជនំ ភុញ្ជតិ, នោ ច ខោ រសរាគបដិសំវេទី’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

សរាគវីតរាគនានាករណបញ្ហោ សត្តមោ.

៨. បញ្ញាបតិដ្ឋានបញ្ហោ

៨. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, បញ្ញា កុហិំ បដិវសតី’’តិ? ‘‘ន កត្ថចិ មហារាជា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ នាគសេន, នត្ថិ បញ្ញា’’តិ. ‘‘វាតោ, មហារាជ, កុហិំ បដិវសតី’’តិ? ‘‘ន កត្ថចិ ភន្តេ’’តិ. ‘‘តេន ហិ, មហារាជ, នត្ថិ វាតោ’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

បញ្ញាបតិដ្ឋានបញ្ហោ អដ្ឋមោ.

៩. សំសារបញ្ហោ

៩. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, យំ បនេតំ ព្រូសិ ‘សំសារោ’តិ, កតមោ សោ សំសារោ’’តិ? ‘‘ឥធ, មហារាជ, ជាតោ ឥធេវ មរតិ, ឥធ មតោ អញ្ញត្រ ឧប្បជ្ជតិ, តហិំ ជាតោ តហិំ យេវ មរតិ, តហិំ មតោ អញ្ញត្រ ឧប្បជ្ជតិ, ឯវំ ខោ, មហារាជ, សំសារោ ហោតី’’តិ. ‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘យថា, មហារាជ, កោចិទេវ បុរិសោ បក្កំ អម្ពំ ខាទិត្វា អដ្ឋិំ រោបេយ្យ, តតោ មហន្តោ អម្ពរុក្ខោ និព្ពត្តិត្វា ផលានិ ទទេយ្យ, អថ សោ បុរិសោ តតោបិ បក្កំ អម្ពំ ខាទិត្វា អដ្ឋិំ រោបេយ្យ, តតោបិ មហន្តោ អម្ពរុក្ខោ និព្ពត្តិត្វា ផលានិ ទទេយ្យ, ឯវមេតេសំ រុក្ខានំ កោដិ ន បញ្ញាយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ឥធ ជាតោ ឥធេវ មរតិ, ឥធ មតោ អញ្ញត្រ ឧប្បជ្ជតិ, តហិំ ជាតោ តហិំ យេវ មរតិ, តហិំ មតោ អញ្ញត្រ ឧប្បជ្ជតិ, ឯវំ ខោ, មហារាជ, សំសារោ ហោតី’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

សំសារបញ្ហោ នវមោ.

១០. ចិរកតសរណបញ្ហោ

១០. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, កេន អតីតំ ចិរកតំ សរតី’’តិ? ‘‘សតិយា, មហារាជា’’តិ. ‘‘ននុ, ភន្តេ នាគសេន, ចិត្តេន សរតិ នោ សតិយា’’តិ? ‘‘អភិជានាសិ នុ, ត្វំ មហារាជ, កិញ្ចិទេវ ករណីយំ កត្វា បមុដ្ឋ’’ន្តិ? ‘‘អាម ភន្តេ’’តិ. ‘‘កិំ នុ ខោ, ត្វំ មហារាជ, តស្មិំ សមយេ អចិត្តកោ អហោសី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, សតិ តស្មិំ សមយេ នាហោសី’’តិ. ‘‘អថ កស្មា, ត្វំ មហារាជ, ឯវមាហ ‘ចិត្តេន សរតិ, នោ សតិយា’’’តិ?

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

ចិរកតសរណបញ្ហោ ទសមោ.

១១. អភិជានន្តសតិបញ្ហោ

១១. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, សព្ពា សតិ អភិជានន្តី ឧប្បជ្ជតិ, ឧទាហុ កដុមិកាវ សតី’’តិ? ‘‘អភិជានន្តីបិ, មហារាជ, កដុមិកាបិ សតី’’តិ. ‘‘ឯវញ្ហិ ខោ, ភន្តេ នាគសេន, សព្ពា សតិ អភិជានន្តី, នត្ថិ កដុមិកា សតី’’តិ? ‘‘យទិ នត្ថិ, មហារាជ, កដុមិកា សតិ, នត្ថិ កិញ្ចិ សិប្បិកានំ កម្មាយតនេហិ វា សិប្បាយតនេហិ វា វិជ្ជាដ្ឋានេហិ វា ករណីយំ, និរត្ថកា អាចរិយា, យស្មា ច ខោ, មហារាជ, អត្ថិ កដុមិកា សតិ, តស្មា អត្ថិ កម្មាយតនេហិ វា សិប្បាយតនេហិ វា វិជ្ជាដ្ឋានេហិ វា ករណីយំ, អត្ថោ ច អាចរិយេហី’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

អភិជានន្តសតិបញ្ហោ ឯកាទសមោ.

សតិវគ្គោ ឆដ្ឋោ.

ឥមស្មិំ វគ្គេ ឯកាទស បញ្ហា.