៩. (បឋម) ទេវសភត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឧត្តិណ្ណា បង្កបលិបាតិ អាយស្មតោ ទេវសភត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោបិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ បារាវតយោនិយំ និព្ពត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ បិយាលផលំ ឧបនេសិ. សត្ថា តស្ស បសាទសំវឌ្ឍនត្ថំ តំ បរិភុញ្ជិ. សោ តេន អតិវិយ បសន្នចិត្តោ ហុត្វា កាលេន កាលំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ចិត្តំ បសាទេតិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តោ អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អញ្ញតរស្ស មណ្ឌលិករញ្ញោ បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តោ តរុណកាលេយេវ រជ្ជេ បតិដ្ឋិតោ រជ្ជសុខមនុភវន្តោ វុទ្ធោ សត្ថារំ ឧបសង្កមិ, តស្ស សត្ថា ធម្មំ ទេសេសិ. សោ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ សំវេគជាតោ រជ្ជំ បហាយ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៤.៦៦-៧២) –

‘‘បារាវតោ តទា អាសិំ, បរំ អនុបរោធកោ;

បព្ភារេ សេយ្យំ កប្បេមិ, អវិទូរេ សិខិសត្ថុនោ.

‘‘សាយំ បាតញ្ច បស្សាមិ, ពុទ្ធំ លោកគ្គនាយកំ;

ទេយ្យធម្មោ ច មេ នត្ថិ, ទ្វិបទិន្ទស្ស តាទិនោ.

‘‘បិយាលផលមាទាយ, អគមំ ពុទ្ធសន្តិកំ;

បដិគ្គហេសិ ភគវា, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ.

‘‘តតោ បរំ ឧបាទាយ, បរិចារិំ វិនាយកំ;

តេន ចិត្តប្បសាទេន, តត្ថ កាលង្កតោ អហំ.

‘‘ឯកត្តិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ អហំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘ឥតោ បន្នរសេ កប្បេ, តយោ អាសុំ បិយាលិនោ;

សត្តរតនសម្បន្នា, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា បហីនកិលេសបច្ចវេក្ខណវសេន ឧប្បន្នសោមនស្សោ ឧទានំ ឧទានេន្តោ –

៨៩. ‘‘ឧត្តិណ្ណា បង្កបលិបា, បាតាលា បរិវជ្ជិតា;

មុត្តោ ឱឃា ច គន្ថា ច, សព្ពេ មានា វិសំហតា’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ ឧត្តិណ្ណាតិ ឧត្តរិតា អតិក្កន្តា. បង្កបលិបាតិ បង្កា ច បលិបា ច. បង្កោ វុច្ចតិ បកតិកទ្ទមោ. ‘‘បលិបោ’’តិ គម្ភីរបុថុលោ មហាកទ្ទមោ. ឥធ បន បង្កោ វិយាតិ បង្កោ, កាមរាគោ អសុចិភាវាបាទនេន ចិត្តស្ស មក្ខនតោ. បលិបោ វិយាតិ បលិបោ, បុត្តទារាទិវិសយោ ពហលោ ឆន្ទរាគោ វុត្តនយេន សម្មក្ខនតោ ទុរុត្តរណតោ ច. តេ មយា អនាគាមិមគ្គេន សព្ពសោ អតិក្កន្តាតិ អាហ ‘‘ឧត្តិណ្ណា បង្កបលិបា’’តិ. បាតាលាតិ បាតាយាលន្តិ បាតាលា, មហាសមុទ្ទេ និន្នតរបទេសា. កេចិ បន នាគភវនំ ‘‘បាតាល’’ន្តិ វទន្តិ. ឥធ បន អគាហទុរវគ្គាហទុរុត្តរណដ្ឋេន បាតាលា វិយាតិ បាតាលា, ទិដ្ឋិយោ. តេ ច មយា បឋមមគ្គាធិគមេនេវ សព្ពថា វជ្ជិតា សមុច្ឆិន្នាតិ អាហ ‘‘បាតាលា បរិវជ្ជិតា’’តិ មុត្តោ ឱឃា ច គន្ថា ចាតិ កាមោឃាទិឱឃតោ អភិជ្ឈាកាយគន្ថាទិគន្ថតោ ច តេន តេន មគ្គេន មុត្តោ បរិមុត្តោ, បុន អនភិកិរណអគន្ថនវសេន អតិក្កន្តោតិ អត្ថោ. សព្ពេ មានា វិសំហតាតិ នវវិធាបិ មានា អគ្គមគ្គាធិគមេន វិសេសតោ សង្ឃាតំ វិនាសំ អាបាទិតា សមុច្ឆិន្នា ‘‘មានវិធា ហតា’’តិ កេចិ បឋន្តិ, មានកោដ្ឋាសាតិ អត្ថោ. ‘‘មានវិសា’’តិ អបរេ, តេសំ បន មានវិសស្ស ទុក្ខស្ស ផលតោ មានវិសាតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

(បឋម) ទេវសភត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.