១០. សាមិទត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

បញ្ចក្ខន្ធា បរិញ្ញាតាតិ អាយស្មតោ សាមិទត្តត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ អត្ថទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ តស្ស ថូបេ បុប្ផេហិ ឆត្តាតិឆត្តំ កត្វា បូជំ អកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, សាមិទត្តោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ អនុក្កមេន វិញ្ញុតំ បត្តោ ពុទ្ធានុភាវំ សុត្វា ឧបាសកេហិ សទ្ធិំ វិហារំ គតោ សត្ថារំ ធម្មំ ទេសេន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ឯកមន្តំ និសីទិ. សត្ថា តស្ស អជ្ឈាសយំ ឱលោកេត្វា តថា ធម្មំ ទេសេសិ, យថា សទ្ធំ បដិលភិ សំសារេ ច សំវេគំ. សោ បដិលទ្ធសទ្ធោ សំវេគជាតោ បព្ពជិត្វា ញាណស្ស អបរិបក្កត្តា កតិបយកាលំ អលសពហុលី វិហាសិ. បុន សត្ថារា ធម្មទេសនាយ សមុត្តេជិតោ វិបស្សនាយ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា តត្ថ យុត្តប្បយុត្តោ វិហរន្តោ នចិរេនេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៥.១-៤) –

‘‘បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ, អត្ថទស្សីនរុត្តមេ;

ឆត្តាតិឆត្តំ ការេត្វា, ថូបម្ហិ អភិរោបយិំ.

‘‘កាលេន កាលមាគន្ត្វា, នមស្សិំ លោកនាយកំ;

បុប្ផច្ឆទនំ កត្វាន, ឆត្តម្ហិ អភិរោបយិំ.

‘‘សត្តរសេ កប្បសតេ, ទេវរជ្ជមការយិំ;

មនុស្សត្តំ ន គច្ឆាមិ, ថូបបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ.

‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស សន្តិកេ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

សោ អបរភាគេ ភិក្ខូហិ ‘‘កិំ តយា, អាវុសោ, ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ អធិគតោ’’តិ បុដ្ឋោ សាសនស្ស និយ្យានិកភាវំ អត្តនោ ច ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិំ តេសំ បវេទេន្តោ អញ្ញាព្យាករណវសេន –

៩០. ‘‘បញ្ចក្ខន្ធា បរិញ្ញាតា, តិដ្ឋន្តិ ឆិន្នមូលកា;

វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ បញ្ចក្ខន្ធា បរិញ្ញាតាតិ មយា ឥមេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា ‘‘ឥទំ ទុក្ខំ, ឯត្តកំ ទុក្ខំ, ន តតោ ភិយ្យោ’’តិ តីហិ បរិញ្ញាហិ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ញាតា វិទិតា បដិវិទ្ធា. តិដ្ឋន្តិ ឆិន្នមូលកាតិ តថា បរិញ្ញាតត្តាយេវ មូលភូតស្ស សមុទយស្ស សព្ពសោ បហីនត្តា តេ ឥទានិ យាវ ចរិមកចិត្តនិរោធោ តិដ្ឋន្តិ ឆិន្នមូលកា, ចរិមកចិត្តនិរោធេន បន អប្បដិសន្ធិកាវ និរុជ្ឈន្តិ. តេនាហ – ‘‘វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. តស្សត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ.

សាមិទត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

នវមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.