៨. អជ្ជុនត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អសក្ខិំ វត អត្តានន្តិ អាយស្មតោ អជ្ជុនត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ សីហយោនិយំ និព្ពត្តោ ឯកទិវសំ អរញ្ញេ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសិន្នំ សត្ថារំ ទិស្វា ‘‘អយំ ខោ ឥមស្មិំ កាលេ សព្ពសេដ្ឋោ បុរិសសីហោ’’តិ បសន្នមានសោ សុបុប្ផិតសាលសាខំ ភញ្ជិត្វា សត្ថារំ បូជេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តិ. អជ្ជុនោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ និគណ្ឋេហិ កតបរិចយោ ហុត្វា ‘‘ឯវាហំ អមតំ អធិគមិស្សាមី’’តិ វិវដ្ដជ្ឈាសយតាយ ទហរកាលេយេវ និគណ្ឋេសុ បព្ពជិត្វា តត្ថ សារំ អលភន្តោ សត្ថុ យមកបាដិហារិយំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ សាសនេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ អារភិត្វា នចិរស្សេវ អរហា អហោសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៤.៦០-៦៥) –

‘‘មិគរាជា តទា អាសិំ, អភិជាតោ សុកេសរី;

គិរិទុគ្គំ គវេសន្តោ, អទ្ទសំ លោកនាយកំ.

‘‘អយំ នុ ខោ មហាវីរោ, និព្ពាបេតិ មហាជនំ;

យំនូនាហំ ឧបាសេយ្យំ, ទេវទេវំ នរាសភំ.

‘‘សាខំ សាលស្ស ភញ្ជិត្វា, សកោសំ បុប្ផមាហរិំ;

ឧបគន្ត្វាន សម្ពុទ្ធំ, អទាសិំ បុប្ផមុត្តមំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បុប្ផទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘ឥតោ ច នវមេ កប្បេ, វិរោចនសនាមកា;

តយោ អាសិំសុ រាជានោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អនុត្តរសុខាធិគមសម្ភូតេន បីតិវេគេន ឧទានំ ឧទានេន្តោ –

៨៨. ‘‘អសក្ខិំ វត អត្តានំ, ឧទ្ធាតុំ ឧទកា ថលំ;

វុយ្ហមានោ មហោឃេវ, សច្ចានិ បដិវិជ្ឈហ’’ន្តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ អសក្ខិន្តិ សក្កោសិំ. វតាតិ វិម្ហយេ និបាតោ. អតិវិម្ហយនីយញ្ហេតំ យទិទំ សច្ចបដិវេធោ. តេនាហ –

‘‘តំ កិំមញ្ញថ, ភិក្ខវេ, កតមំ នុ ខោ ទុក្ករតរំ វា ទុរភិសម្ភវតរំ វា, យំ សត្តធា ភិន្នស្ស វាលស្ស កោដិយា កោដិំ បដិវិជ្ឈេយ្យា’’តិអាទិ (សំ. និ. ៥.១១១៥)?

អត្តានន្តិ និយកជ្ឈត្តំ សន្ធាយ វទតិ. យោ ហិ បរោ ន ហោតិ សោ អត្តាតិ. ឧទ្ធាតុន្តិ ឧទ្ធរិតុំ, ‘‘ឧទ្ធដ’’ន្តិបិ បាឋោ. ឧទកាតិ សំសារមហោឃសង្ខាតា ឧទកា. ថលន្តិ និព្ពានថលំ. វុយ្ហមានោ មហោឃេវាតិ មហណ្ណវេ វុយ្ហមានោ វិយ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា នាម គម្ភីរវិត្ថតេ អប្បតិដ្ឋេ មហតិ ឧទកោឃេ វេគសា វុយ្ហមានោ បុរិសោ កេនចិ អត្ថកាមេន ឧបនីតំ ផិយារិត្តសម្បន្នំ ទឡ្ហនាវំ លភិត្វា សុខេនេវ តតោ អត្តានំ ឧទ្ធរិតុំ សក្កុណេយ្យ បារំ បាបុណេយ្យ, ឯវមេវាហំ សំសារមហោឃេ កិលេសាភិសង្ខារវេគេន វុយ្ហមានោ សត្ថារា ឧបនីតំ សមថវិបស្សនុបេតំ អរិយមគ្គនាវំ លភិត្វា តតោ អត្តានំ ឧទ្ធរិតុំ និព្ពានថលំ បត្តុំ អហោ អសក្ខិន្តិ. យថា បន អសក្ខិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘សច្ចានិ បដិវិជ្ឈហ’’ន្តិ អាហ. យស្មា អហំ ទុក្ខាទីនិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ បរិញ្ញាបហានសច្ឆិកិរិយាភាវនាបដិវេធេន បដិវិជ្ឈិំ អរិយមគ្គញាណេន អញ្ញាសិំ, តស្មា អសក្ខិំ វត អត្តានំ ឧទ្ធាតុំ ឧទកា ថលន្តិ យោជនា.

អជ្ជុនត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.