៧. បវិដ្ឋត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ខន្ធា ទិដ្ឋា យថាភូតន្តិ អាយស្មតោ បវិដ្ឋត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ករោន្តោ អត្ថទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កេសវោ នាម តាបសោ ហុត្វា ឯកទិវសំ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បសន្នមានសោ អភិវាទេត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ មគធរដ្ឋេ ព្រាហ្មណកុលេ ឧប្បជ្ជិត្វា អនុក្កមេន វិញ្ញុតំ បត្តោ នេក្ខម្មនិន្នជ្ឈាសយតាយ បរិព្ពាជកបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា តត្ថ សិក្ខិតព្ពំ សិក្ខិត្វា វិចរន្តោ ឧបតិស្សកោលិតានំ ពុទ្ធសាសនេ បព្ពជិតភាវំ សុត្វា ‘‘តេបិ នាម មហាបញ្ញា តត្ថ បព្ពជិតា, តទេវ មញ្ញេ សេយ្យោ’’តិ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិ. តស្ស សត្ថា វិបស្សនំ អាចិក្ខិ. សោ វិបស្សនំ អារភិត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ សច្ឆាកាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៤.៥៥-៥៩) –

‘‘នារទោ ឥតិ មេ នាមំ, កេសវោ ឥតិ មំ វិទូ;

កុសលាកុសលំ ឯសំ, អគមំ ពុទ្ធសន្តិកំ.

‘‘មេត្តចិត្តោ ការុណិកោ, អត្ថទស្សី មហាមុនិ;

អស្សាសយន្តោ សត្តេ សោ, ធម្មំ ទេសេតិ ចក្ខុមា.

‘‘សកំ ចិត្តំ បសាទេត្វា, សិរេ កត្វាន អញ្ជលិំ;

សត្ថារំ អភិវាទេត្វា, បក្កាមិំ បាចិនាមុខោ.

‘‘សត្តរសេ កប្បសតេ, រាជា អាសិ មហីបតិ;

អមិត្តតាបនោ នាម, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

៨៧. ‘‘ខន្ធា ទិដ្ឋា យថាភូតំ, ភវា សព្ពេ បទាលិតា;

វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ ខន្ធាតិ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា, តេ ហិ វិបស្សនុបលក្ខណតោ សាមញ្ញលក្ខណតោ ច ញាតបរិញ្ញាទីហិ បរិជាននវសេន វិបស្សិតព្ពា. ទិដ្ឋា យថាភូតន្តិ វិបស្សនាបញ្ញាសហិតាយ មគ្គបញ្ញាយ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិអាទិនា អវិបរីតតោ ទិដ្ឋា. ភវា សព្ពេ បទាលិតាតិ កាមភវាទយោ សព្ពេ កម្មភវា ឧបបត្តិភវា ច មគ្គញាណសត្ថេន ភិន្នា វិទ្ធំសិតា. កិលេសបទាលនេនេវ ហិ កម្មោបបត្តិភវា បទាលិតា នាម ហោន្តិ. តេនាហ ‘‘វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. តស្សត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ.

បវិដ្ឋត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.