៥. សុនាគត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ចិត្តនិមិត្តស្ស កោវិទោតិ អាយស្មតោ សុនាគត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកត្តិំសេ កប្បេ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ ហុត្វា អរញ្ញាយតនេ អស្សមេ វសន្តោ តីណិ ព្រាហ្មណសហស្សានិ មន្តេ វាចេសិ. អថេកទិវសំ តស្ស សត្ថារំ ទិស្វា លក្ខណានិ ឧបធារេត្វា លក្ខណមន្តេ បរិវត្តេន្តស្ស, ‘‘ឦទិសេហិ លក្ខណេហិ សមន្នាគតោ អនន្តជិនោ អនន្តញាណោ ពុទ្ធោ ភវិស្សតី’’តិ ពុទ្ធញាណំ អារព្ភ ឧឡារោ បសាទោ ឧប្បជ្ជិ. សោ តេន ចិត្តប្បសាទេន ទេវលោកេ និព្ពត្តោ អបរាបរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ នាលកគាមេ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, សុនាគោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ ធម្មសេនាបតិស្ស គិហិសហាយោ ថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ធម្មំ សុត្វា ទស្សនភូមិយំ បតិដ្ឋិតោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៤.៣៤-៤០) –

‘‘ហិមវន្តស្សាវិទូរេ, វសភោ នាម បព្ពតោ;

តស្មិំ បព្ពតបាទម្ហិ, អស្សមោ អាសិ មាបិតោ.

‘‘តីណិ សិស្សសហស្សានិ, វាចេសិំ ព្រាហ្មណោ តទា;

សំហរិត្វាន តេ សិស្សេ, ឯកមន្តំ ឧបាវិសិំ.

‘‘ឯកមន្តំ និសីទិត្វា, ព្រាហ្មណោ មន្តបារគូ;

ពុទ្ធវេទំ គវេសន្តោ, ញាណេ ចិត្តំ បសាទយិំ.

‘‘តត្ថ ចិត្តំ បសាទេត្វា, និសីទិំ បណ្ណសន្ថរេ;

បល្លង្កំ អាភុជិត្វាន, តត្ថ កាលង្កតោ អហំ.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ សញ្ញមលភិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ញាណសញ្ញាយិទំ ផលំ.

‘‘សត្តវីសតិ កប្បម្ហិ, រាជា សិរិធរោ អហុ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ភិក្ខូនំ ធម្មទេសនាបទេសេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

៨៥. ‘‘ចិត្តនិមិត្តស្ស កោវិទោ, បវិវេករសំ វិជានិយ;

ឈាយំ និបកោ បតិស្សតោ, អធិគច្ឆេយ្យ សុខំ និរាមិស’’ន្តិ. –

គាថំ អភាសិ.

តត្ថ ចិត្តនិមិត្តស្ស កោវិទោតិ ភាវនាចិត្តស្ស និមិត្តគ្គហណេ កុសលោ, ‘‘ឥមស្មិំ សមយេ ចិត្តំ បគ្គហេតព្ពំ, ឥមស្មិំ សម្បហំសិតព្ពំ, ឥមស្មិំ អជ្ឈុបេក្ខិតព្ព’’ន្តិ ឯវំ បគ្គហណាទិយោគ្យស្ស ចិត្តនិមិត្តស្ស គហណេ ឆេកោ. បវិវេករសំ វិជានិយាតិ កាយវិវេកសំវឌ្ឍិតស្ស ចិត្តវិវេកស្ស រសំ សញ្ជានិត្វា, វិវេកសុខំ អនុភវិត្វាតិ អត្ថោ. ‘‘បវិវេករសំ បិត្វា’’តិ (ធ. ប. ២០៥) ហិ វុត្តំ. ឈាយន្តិ បឋមំ អារម្មណូបនិជ្ឈានេន បច្ឆា លក្ខណូបនិជ្ឈានេន ច ឈាយន្តោ. និបកោតិ កម្មដ្ឋានបរិហរណេ កុសលោ. បតិស្សតោតិ ឧបដ្ឋិតស្សតិ. អធិគច្ឆេយ្យ សុខំ និរាមិសន្តិ ឯវំ សមថនិមិត្តាទិកោសល្លេន លព្ភេ ចិត្តវិវេកសុខេ បតិដ្ឋាយ សតោ សម្បជានោ ហុត្វា វិបស្សនាឈានេនេវ ឈាយន្តោ កាមាមិសវដ្ដាមិសេហិ អសម្មិស្សតាយ និរាមិសំ និព្ពានសុខំ ផលសុខញ្ច អធិគច្ឆេយ្យ សមុបគច្ឆេយ្យាតិ អត្ថោ.

សុនាគត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.