៤. នីតត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សព្ពរត្តិំ សុបិត្វានាតិ អាយស្មតោ នីតត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ សុនន្ទោ នាម ព្រាហ្មណោ ហុត្វា អនេកសតេ ព្រាហ្មណេ មន្តេ វាចេន្តោ វាជបេយ្យំ នាម យញ្ញំ យជិ, ភគវា តំ ព្រាហ្មណំ អនុកម្បន្តោ យញ្ញដ្ឋានំ គន្ត្វា អាកាសេ ចង្កមិ. ព្រាហ្មណោ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ សិស្សេហិ បុប្ផានិ អាហរាបេត្វា អាកាសេ ខិបិត្វា បូជំ អកាសិ. ពុទ្ធានុភាវេន តំ ឋានំ សកលញ្ច នគរំ បុប្ផបដវិតានិកំ វិយ ឆាទិតំ អហោសិ. មហាជនោ សត្ថរិ ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ បដិសំវេទេសិ. សុនន្ទព្រាហ្មណោ តេន កុសលមូលេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, នីតោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ ‘‘ឥមេ សមណា សក្យបុត្តិយា សុខសីលា សុខសមាចារា សុភោជនានិ ភុញ្ជិត្វា និវាតេសុ សេនាសនេសុ វិហរន្តិ, ឥមេសុ បព្ពជិត្វា សុខេន វិហរិតុំ សក្កា’’តិ សុខាភិលាសាយ បព្ពជិត្វាវ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា កតិបាហមេវ មនសិករិត្វា តំ ឆឌ្ឌេត្វា យាវទត្ថំ ឧទរាវទេហកំ ភុញ្ជិត្វា ទិវសភាគំ សង្គណិការាមោ តិរច្ឆានកថាយ វីតិនាមេតិ, រត្តិភាគេបិ ថិនមិទ្ធាភិភូតោ សព្ពរត្តិំ សុបតិ. សត្ថា តស្ស ហេតុបរិបាកំ ឱលោកេត្វា ឱវាទំ ទេន្តោ –

៨៤. ‘‘សព្ពរត្តិំ សុបិត្វាន, ទិវា សង្គណិកេ រតោ;

កុទាស្សុ នាម ទុម្មេធោ, ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សតី’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ សព្ពរត្តិន្តិ សកលំ រត្តិំ. សុបិត្វានាតិ និទ្ទាយិត្វា, ‘‘រត្តិយា បឋមំ យាមំ ចង្កមេន និសជ្ជាយ អាវរណីយេហិ ធម្មេហិ ចិត្តំ បរិសោធេតី’’តិអាទិនា វុត្តំ ជាគរិយំ អននុយុញ្ជិត្វា កេវលំ រត្តិយា តីសុបិ យាមេសុ និទ្ទំ ឱក្កមិត្វាតិ អត្ថោ. ទិវាតិ ទិវសំ, សកលំ ទិវសភាគន្តិ អត្ថោ. សង្គណិកេតិ តិរច្ឆានកថិកេហិ កាយទឡ្ហិពហុលបុគ្គលេហិ សន្និសជ្ជា សង្គណិកោ, តស្មិំ រតោ អភិរតោ តត្ថ អវិគតច្ឆន្ទោ ‘‘សង្គណិកេ រតោ’’តិ វុត្តោ ‘‘សង្គណិការតោ’’តិបិ បាឡិ. កុទាស្សុ នាមាតិ កុទា នាម. អស្សូតិ និបាតមត្តំ, កស្មិំ នាម កាលេតិ អត្ថោ. ទុម្មេធោតិ និប្បញ្ញោ. ទុក្ខស្សាតិ វដ្ដទុក្ខស្ស. អន្តន្តិ បរិយោសានំ. អច្ចន្តមេវ អនុប្បាទំ កទា នាម ករិស្សតិ, ឯទិសស្ស ទុក្ខស្សន្តករណំ នត្ថីតិ អត្ថោ. ‘‘ទុម្មេធ ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សសី’’តិបិ បាឡិ.

ឯវំ បន សត្ថារា គាថាយ កថិតាយ ថេរោ សំវេគជាតោ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៤.២៦-៣៣) –

‘‘សុនន្ទោ នាម នាមេន, ព្រាហ្មណោ មន្តបារគូ;

អជ្ឈាយកោ យាចយោគោ, វាជបេយ្យំ អយាជយិ.

‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អគ្គោ ការុណិកោ ឥសិ;

ជនតំ អនុកម្បន្តោ, អម្ពរេ ចង្កមី តទា.

‘‘ចង្កមិត្វាន សម្ពុទ្ធោ, សព្ពញ្ញូ លោកនាយកោ;

មេត្តាយ អផរិ សត្តេ, អប្បមាណេ និរូបធិ.

‘‘វណ្ដេ ឆេត្វាន បុប្ផានិ, ព្រាហ្មណោ មន្តបារគូ;

សព្ពេ សិស្សេ សមានេត្វា, អាកាសេ ឧក្ខិបាបយិ.

‘‘យាវតា នគរំ អាសិ, បុប្ផានំ ឆទនំ តទា;

ពុទ្ធស្ស អានុភាវេន, សត្តាហំ ន វិគច្ឆថ.

‘‘តេនេវ សុក្កមូលេន, អនុភោត្វាន សម្បទា;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, តិណ្ណោ លោកេ វិសត្តិកំ.

‘‘ឯការសេ កប្បសតេ, បញ្ចតិំសាសុ ខត្តិយា;

អម្ពរំសសនាមា តេ, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ថេរោ អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ តមេវ គាថំ បច្ចុទាហាសិ.

នីតត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.