៣. សីហត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សីហប្បមត្តោ វិហរាតិ អាយស្មតោ សីហត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ ឥតោ អដ្ឋារសកប្បសតមត្ថកេ អត្ថទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ចន្ទភាគាយ នទិយា តីរេ កិន្នរយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា បុប្ផភក្ខោ បុប្ផនិវសនោ ហុត្វា វិហរន្តោ អាកាសេន គច្ឆន្តំ អត្ថទស្សិំ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ បូជេតុកាមោ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋាសិ. ភគវា តស្ស អជ្ឈាសយំ ញត្វា អាកាសតោ ឱរុយ្ហ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ បល្លង្កេន និសីទិ. កិន្នរោ ចន្ទនសារំ ឃំសិត្វា ចន្ទនគន្ធេន បុប្ផេហិ ច បូជំ កត្វា វន្ទិត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ មល្លរាជកុលេ និព្ពត្តិ, តស្ស សីហោតិ នាមំ អហោសិ. សោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. សត្ថា តស្ស អជ្ឈាសយំ ឱលោកេត្វា ធម្មំ កថេសិ. សោ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរញ្ញេ វិហរតិ. តស្ស ចិត្តំ នានារម្មណេ វិធាវតិ, ឯកគ្គំ ន ហោតិ, សកត្ថំ និប្ផាទេតុំ ន សក្កោតិ. សត្ថា តំ ទិស្វា អាកាសេ ឋត្វា –

៨៣. ‘‘សីហប្បមត្តោ វិហរ, រត្តិន្ទិវមតន្ទិតោ;

ភាវេហិ កុសលំ ធម្មំ, ជហ សីឃំ សមុស្សយ’’ន្តិ. –

គាថាយ ឱវទិ. សោ គាថាវសានេ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៤.១៧-២៥) –

‘‘ចន្ទភាគានទីតីរេ, អហោសិំ កិន្នរោ តទា;

បុប្ផភក្ខោ ចហំ អាសិំ, បុប្ផនិវសនោ តថា.

‘‘អត្ថទស្សី តុ ភគវា, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;

វិបិនគ្គេន និយ្យាសិ, ហំសរាជាវ អម្ពរេ.

‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, ចិត្តំ តេ សុវិសោធិតំ;

បសន្នមុខវណ្ណោសិ, វិប្បសន្នមុខិន្ទ្រិយោ.

‘‘ឱរោហិត្វាន អាកាសា, ភូរិបញ្ញោ សុមេធសោ;

សង្ឃាដិំ បត្ថរិត្វាន, បល្លង្កេន ឧបាវិសិ.

‘‘វិលីនំ ចន្ទនាទាយ, អគមាសិំ ជិនន្តិកំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, ពុទ្ធស្ស អភិរោបយិំ.

‘‘អភិវាទេត្វាន សម្ពុទ្ធំ, លោកជេដ្ឋំ នរាសភំ;

បាមោជ្ជំ ជនយិត្វាន, បក្កាមិំ ឧត្តរាមុខោ.

‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, ចន្ទនំ យំ អបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘ចតុទ្ទសេ កប្បសតេ, ឥតោ អាសិំសុ តេ តយោ;

រោហណី នាម នាមេន, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

យា បន ភគវតា ឱវាទវសេន វុត្តា ‘‘សីហប្បមត្តោ’’តិ គាថា, តត្ថ សីហាតិ តស្ស ថេរស្ស អាលបនំ. អប្បមត្តោ វិហរាតិ សតិយា អវិប្បវាសេន បមាទវិរហិតោ សព្ពិរិយាបថេសុ សតិសម្បជញ្ញយុត្តោ ហុត្វា វិហរាហិ. ឥទានិ តំ អប្បមាទវិហារំ សហ ផលេន សង្ខេបតោ ទស្សេតុំ ‘‘រត្តិន្ទិវ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តស្សត្ថោ – រត្តិភាគំ ទិវសភាគញ្ច ‘‘ចង្កមេន និសជ្ជាយ អាវរណីយេហិ ធម្មេហិ ចិត្តំ បរិសោធេតី’’តិ (សំ. និ. ៤.២៣៩; អ. និ. ៣.១៦; វិភ. ៥១៩) វុត្តនយេន ចតុសម្មប្បធានវសេន អតន្ទិតោ អកុសីតោ អារទ្ធវីរិយោ កុសលំ សមថវិបស្សនាធម្មញ្ច លោកុត្តរធម្មញ្ច ភាវេហិ ឧប្បាទេហិ វឌ្ឍេហិ ច, ឯវំ ភាវេត្វា ច ជហ សីឃំ សមុស្សយន្តិ តវ សមុស្សយំ អត្តភាវំ បឋមំ តាវ តប្បដិពទ្ធឆន្ទរាគប្បហានេន សីឃំ នចិរស្សេវ បជហ, ឯវំភូតោ ច បច្ឆា ចរិមកចិត្តនិរោធេន អនវសេសតោ ច បជហិស្សតីតិ. អរហត្តំ បន បត្វា ថេរោ អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ តមេវ គាថំ បច្ចុទាហាសីតិ.

សីហត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.