៨. មេណ្ឌសិរត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អនេកជាតិសំសារន្តិ អាយស្មតោ មេណ្ឌសិរត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោបិ កិរ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ករោន្តោ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ កាមេ បហាយ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា មហតា ឥសិគណេន សទ្ធិំ ហិមវន្តេ វសន្តោ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ឥសិគណេន បទុមានិ អាហរាបេត្វា សត្ថុ បុប្ផបូជំ កត្វា សាវកេ អប្បមាទបដិបត្តិយំ ឱវទិត្វា កាលំ កត្វា ទេវលោកេ និព្ពត្តោ អបរាបរំ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាកេតេ គហបតិកុលេ និព្ពត្តិ, តស្ស មេណ្ឌសរិក្ខសីសតាយ មេណ្ឌសិរោត្វេវ សមញ្ញា អហោសិ. សោ ភគវតិ សាកេតេ អញ្ជនវនេ វិហរន្តេ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា សមថវិបស្សនាសុ កម្មំ ករោន្តោ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. តេវ វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៣.៩៧-១០៥) –

‘‘ហិមវន្តស្សាវិទូរេ, គោតមោ នាម បព្ពតោ;

នានារុក្ខេហិ សញ្ឆន្នោ, មហាភូតគណាលយោ.

‘‘វេមជ្ឈម្ហិ ច តស្សាសិ, អស្សមោ អភិនិម្មិតោ;

បុរក្ខតោ សសិស្សេហិ, វសាមិ អស្សមេ អហំ.

‘‘អាយន្តុ មេ សិស្សគណា, បទុមំ អាហរន្តុ មេ;

ពុទ្ធបូជំ ករិស្សាមិ, ទ្វិបទិន្ទស្ស តាទិនោ.

‘‘ឯវន្តិ តេ បដិស្សុត្វា, បទុមំ អាហរិំសុ មេ;

តថា និមិត្តំ កត្វាហំ, ពុទ្ធស្ស អភិរោបយិំ.

‘‘សិស្សេ តទា សមានេត្វា, សាធុកំ អនុសាសហំ;

មា ខោ តុម្ហេ បមជ្ជិត្ថ, អប្បមាទោ សុខាវហោ.

‘‘ឯវំ សមនុសាសិត្វា, តេ សិស្សេ វចនក្ខមេ;

អប្បមាទគុណេ យុត្តោ, តទា កាលង្កតោ អហំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘ឯកបញ្ញាសកប្បម្ហិ, រាជា អាសិំ ជលុត្តមោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

សោ អត្តនោ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរន្តោ –

៧៨. ‘‘អនេកជាតិសំសារំ, សន្ធាវិស្សំ អនិព្ពិសំ;

តស្ស មេ ទុក្ខជាតស្ស, ទុក្ខក្ខន្ធោ អបរទ្ធោ’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ អនេកជាតិសំសារន្តិ អនេកជាតិសតសហស្សសង្ខ្យំ ឥទំ សំសារវដ្ដំ, អទ្ធុនោ អធិប្បេតត្តា អច្ចន្តសំយោគេកវចនំ. សន្ធាវិស្សន្តិ សំសរិំ, អបរាបរំ ចវនុប្បជ្ជនវសេន បរិព្ភមិំ. អនិព្ពិសន្តិ តស្ស និវត្តកញាណំ អវិន្ទន្តោ អលភន្តោ. តស្ស មេតិ ឯវំ សំសរន្តស្ស មេ. ទុក្ខជាតស្សាតិ ជាតិអាទិវសេន ឧប្បន្នទុក្ខស្ស, តិស្សន្នំ វា ទុក្ខតានំ វសេន ទុក្ខសភាវស្ស. ទុក្ខក្ខន្ធោតិ កម្មកិលេសវិបាកវដ្ដប្បការោ ទុក្ខរាសិ. អបរទ្ធោតិ អរហត្តមគ្គប្បត្តិតោ បដ្ឋាយ បរិព្ភដ្ឋោ ចុតោ ន អភិនិព្ពត្តិស្សតិ. ‘‘អបរដ្ឋោ’’តិ វា បាឋោ, អបគតសមិទ្ធិតោ សមុច្ឆិន្នការណត្តា អបគតោតិ អត្ថោ. ឥទមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណំ អហោសិ.

មេណ្ឌសិរត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.