៤. សុយាមនត្ថេរគាថាវណ្ណនា

កាមច្ឆន្ទោ ច ព្យាបាទោតិ អាយស្មតោ សុយាមនត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ធញ្ញវតីនគរេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ ព្រាហ្មណសិប្បេសុ និប្ផត្តិំ បត្វា ព្រាហ្មណមន្តេ វាចេតិ. តេន ច សមយេន វិបស្សី ភគវា មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ ធញ្ញវតីនគរំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋោ ហោតិ. តំ ទិស្វា ព្រាហ្មណោ បសន្នចិត្តោ អត្តនោ គេហំ នេត្វា អាសនំ បញ្ញាបេត្វា តស្សូបរិ បុប្ផសន្ថារំ សន្ថរិត្វា អទាសិ, សត្ថរិ តត្ថ និសិន្នេ បណីតេន អាហារេន សន្តប្បេសិ, ភុត្តាវិញ្ច បុប្ផគន្ធេន បូជេសិ. សត្ថា អនុមោទនំ វត្វា បក្កាមិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ វេសាលិយំ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, សុយាមនោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ បរមនិស្សមយុត្តោ ហុត្វា គេហវាសីនំ កាមូបភោគំ ជិគុច្ឆិត្វា ឈាននិន្នោ ភគវតោ វេសាលិគមនេ បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា ខុរគ្គេយេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៣.៦៥-៧៤) –

‘‘នគរេ ធញ្ញវតិយា, អហោសិំ ព្រាហ្មណោ តទា;

លក្ខណេ ឥតិហាសេ ច, សនិឃណ្ឌុសកេដុភេ.

‘‘បទកោ វេយ្យាករណោ, និមិត្តកោវិទោ អហំ;

មន្តេ ច សិស្សេ វាចេសិំ, តិណ្ណំ វេទាន បារគូ.

‘‘បញ្ច ឧប្បលហត្ថានិ, បិដ្ឋិយំ ឋបិតានិ មេ;

អាហុតិំ យិដ្ឋុកាមោហំ, បិតុមាតុសមាគមេ.

‘‘តទា វិបស្សី ភគវា, ភិក្ខុសង្ឃបុរក្ខតោ;

ឱភាសេន្តោ ទិសា សព្ពា, អាគច្ឆតិ នរាសភោ.

‘‘អាសនំ បញ្ញបេត្វាន, និមន្តេត្វា មហាមុនិំ;

សន្ថរិត្វាន តំ បុប្ផំ, អភិនេសិំ សកំ ឃរំ.

‘‘យំ មេ អត្ថិ សកេ គេហេ, អាមិសំ បច្ចុបដ្ឋិតំ;

តាហំ ពុទ្ធស្ស បាទាសិំ, បសន្នោ សេហិ បាណិភិ.

‘‘ភុត្តាវិំ កាលមញ្ញាយ បុប្ផហត្ថមទាសហំ;

អនុមោទិត្វាន សព្ពញ្ញូ, បក្កាមិ ឧត្តរាមុខោ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បុប្ផទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘អនន្តរំ ឥតោ កប្បេ, រាជាហុំ វរទស្សនោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា នីវរណប្បហានកិត្តនមុខេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

៧៤. ‘‘កាមច្ឆន្ទោ ច ព្យាបាទោ, ថិនមិទ្ធញ្ច ភិក្ខុនោ;

ឧទ្ធច្ចំ វិចិកិច្ឆា ច, សព្ពសោវ ន វិជ្ជតី’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ កាមច្ឆន្ទោតិ កាមេសុ ឆន្ទោ, កាមោ ច សោ ឆន្ទោ ចាតិបិ កាមច្ឆន្ទោ, កាមរាគោ. ឥធ បន សព្ពោបិ រាគោ កាមច្ឆន្ទោ អគ្គមគ្គវជ្ឈស្សាបិ អធិប្បេតត្តា, តេនាហ ‘‘សព្ពសោវ ន វិជ្ជតី’’តិ. សព្ពេបិ ហិ តេភូមកធម្មា កាមនីយដ្ឋេន កាមា, តត្ថ បវត្តោ រាគោ កាមច្ឆន្ទោ, តេនាហ ភគវា – ‘‘អារុប្បេ កាមច្ឆន្ទនីវរណំ បដិច្ច ថិនមិទ្ធនីវរណំ ឧទ្ធច្ចនីវរណំ អវិជ្ជានីវរណំ ឧប្បជ្ជតី’’តិ (បដ្ឋា. ៣.៨.៨) ព្យាបជ្ជតិ ចិត្តំ បូតិភាវំ គច្ឆតិ ឯតេនាតិ ព្យាបាទោ, ‘‘អនត្ថំ មេ អចរី’’តិអាទិនយប្បវត្តោ (ធ. ស. ១០៦៦; វិភ. ៩០៩) អាឃាតោ. ថិនំ ចិត្តស្ស អកល្យតា អនុស្សាហសំហននំ, មិទ្ធំ កាយស្ស អកល្យតា អសត្តិវិឃាតោ, តទុភយម្បិ ថិនញ្ច មិទ្ធញ្ច ថិនមិទ្ធំ, កិច្ចាហារបដិបក្ខានំ ឯកតាយ ឯកំ កត្វា វុត្តំ. ឧទ្ធតភាវោ ឧទ្ធច្ចំ, យេន ធម្មេន ចិត្តំ ឧទ្ធតំ ហោតិ អវូបសន្តំ, សោ ចេតសោ វិក្ខេបោ ឧទ្ធច្ចំ. ឧទ្ធច្ចគ្គហណេនេវ ចេត្ថ កិច្ចាហារបដិបក្ខានំ សមានតាយ កុក្កុច្ចម្បិ គហិតមេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. តំ បច្ឆានុតាបលក្ខណំ. យោ ហិ កតាកតកុសលាកុសលូបនិស្សយោ វិប្បដិសារោ, តំ កុក្កុច្ចំ. វិចិកិច្ឆាតិ, ‘‘ឯវំ នុ ខោ ន នុ ខោ’’តិ សំសយំ អាបជ្ជតិ, ធម្មសភាវំ វា វិចិនន្តោ កិច្ឆតិ កិលមតិ ឯតាយាតិ វិចិកិច្ឆា, ពុទ្ធាទិវត្ថុកោ សំសយោ. សព្ពសោតិ អនវសេសតោ. ន វិជ្ជតីតិ នត្ថិ, មគ្គេន សមុច្ឆិន្នត្តា ន ឧបលព្ភតិ. ឥទញ្ច បទទ្វយំ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ អយញ្ហេត្ថ យោជនា – យស្ស ភិក្ខុនោ តេន តេន អរិយមគ្គេន សមុច្ឆិន្នត្តា កាមច្ឆន្ទោ ច ព្យាបាទោ ច ថិនមិទ្ធញ្ច ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចញ្ច វិចិកិច្ឆា ច សព្ពសោវ ន វិជ្ជតិ, តស្ស ន កិញ្ចិ ករណីយំ, កតស្ស វា បតិចយោតិ អញ្ញាបទេសេន អញ្ញំ ព្យាករោតិ. បញ្ចសុ ហិ នីវរណេសុ មគ្គេន សមុច្ឆិន្នេសុ តទេកដ្ឋតាយ សព្ពេបិ កិលេសា សមុច្ឆិន្នាយេវ ហោន្តិ. តេនាហ – ‘‘សព្ពេតេ ភគវន្តោ បញ្ច នីវរណេ បហាយ ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ’’តិ (ទី. និ. ២.១៤៦).

សុយាមនត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.