៩. ឆន្នត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សុត្វាន ធម្មំ មហតោ មហារសន្តិ អាយស្មតោ ឆន្នត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សិទ្ធត្ថំ ភគវន្តំ អញ្ញតរំ រុក្ខមូលំ ឧបគច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ មុទុសម្ផស្សំ បណ្ណសន្ថរំ សន្ថរិត្វា អទាសិ. បុប្ផេហិ ច សមន្តតោ ឱកិរិត្វា បូជំ អកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា បុនបិ អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ សុទ្ធោទនមហារាជស្ស គេហេ ទាសិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តិ, ឆន្នោតិស្ស នាមំ អហោសិ, ពោធិសត្តេន សហជាតោ. សោ សត្ថុ ញាតិសមាគមេ បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា ភគវតិ បេមេន, ‘‘អម្ហាកំ ពុទ្ធោ, អម្ហាកំ ធម្មោ’’តិ មមត្តំ ឧប្បាទេត្វា សិនេហំ ឆិន្ទិតុំ អសក្កោន្តោ សមណធម្មំ អកត្វា សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ សត្ថារា អាណត្តវិធិនា កតេន ព្រហ្មទណ្ឌេន សន្តជ្ជិតោ សំវេគប្បត្តោ ហុត្វា សិនេហំ ឆិន្ទិត្វា វិបស្សន្តោ នចិរេនេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១០.៤៥-៥០) –

‘‘សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ, អទាសិំ បណ្ណសន្ថរំ;

សមន្តា ឧបហារញ្ច, កុសុមំ ឱកិរិំ អហំ.

‘‘បាសាទេវំ គុណំ រម្មំ, អនុភោមិ មហារហំ;

មហគ្ឃានិ ច បុប្ផានិ, សយនេភិសវន្តិ មេ.

‘‘សយនេហំ តុវដ្ដាមិ, វិចិត្តេ បុប្ផសន្ថតេ;

បុប្ផវុដ្ឋិ ច សយនេ, អភិវស្សតិ តាវទេ.

‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, អទាសិំ បណ្ណសន្ថរំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, សន្ថរស្ស ឥទំ ផលំ.

‘‘តិណសន្ថរកា នាម, សត្តេតេ ចក្កវត្តិនោ;

ឥតោ តេ បញ្ចមេ កប្បេ, ឧប្បជ្ជិំសុ ជនាធិបា.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា វិមុត្តិសុខសន្តប្បិតោ បីតិវេគវិស្សដ្ឋំ ឧទានំ ឧទានេន្តោ –

៦៩. ‘‘សុត្វាន ធម្មំ មហតោ មហារសំ,

សព្ពញ្ញុតញ្ញាណវរេន ទេសិតំ;

មគ្គំ បបជ្ជិំ អមតស្ស បត្តិយា,

សោ យោគក្ខេមស្ស បថស្ស កោវិទោ’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ សុត្វានាតិ សុណិត្វា, សោតេន គហេត្វា ឱហិតសោតោ សោតទ្វារានុសារេន ឧបធារេត្វា. ធម្មន្តិ ចតុសច្ចធម្មំ. មហតោតិ ភគវតោ. ភគវា ហិ មហន្តេហិ ឧឡារតមេហិ សីលាទិគុណេហិ សមន្នាគតត្តា, សទេវកេន លោកេន វិសេសតោ មហនីយតាយ ច ‘‘មហា’’តិ វុច្ចតិ, យា តស្ស មហាសមណោតិ សមញ្ញា ជាតា. និស្សក្កវចនញ្ចេតំ ‘‘មហតោ ធម្មំ សុត្វានា’’តិ. មហារសន្តិ វិមុត្តិរសស្ស ទាយកត្តា ឧឡាររសំ. សព្ពញ្ញុតញ្ញាណវរេន ទេសិតន្តិ សព្ពំ ជានាតីតិ សព្ពញ្ញូ, តស្ស ភាវោ សព្ពញ្ញុតា. ញាណមេវ វរំ, ញាណេសុ វា វរន្តិ ញាណវរំ, សព្ពញ្ញុតា ញាណវរំ ឯតស្សាតិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណវរោ, ភគវា. តេន សព្ពញ្ញុតញ្ញាណសង្ខាតអគ្គញាណេន វា ករណភូតេន ទេសិតំ កថិតំ ធម្មំ សុត្វានាតិ យោជនា. យំ បនេត្ថ វត្តព្ពំ, តំ បរមត្ថទីបនិយំ ឥតិវុត្តកវណ្ណនាយំ វុត្តនយេន វេទិតព្ពំ. មគ្គន្តិ អដ្ឋង្គិកំ អរិយមគ្គំ. បបជ្ជិន្តិ បដិបជ្ជិំ. អមតស្ស បត្តិយាតិ និព្ពានស្ស អធិគមាយ ឧបាយភូតំ បដិបជ្ជិន្តិ យោជនា. សោតិ សោ ភគវា. យោគក្ខេមស្ស បថស្ស កោវិទោតិ ចតូហិ យោគេហិ អនុបទ្ទុតស្ស និព្ពានស្ស យោ បថោ, តស្ស កោវិទោ តត្ថ សុកុសលោ. អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – ភគវតោ ចតុសច្ចទេសនំ សុត្វា អមតាធិគមូបាយមគ្គំ អហំ បដិបជ្ជិំ បដិបជ្ជនមគ្គំ មយា កតំ, សោ ឯវ បន ភគវា សព្ពថា យោគក្ខេមស្ស បថស្ស កោវិទោ, បរសន្តានេ វា បរមនេសុ កុសលោ, យស្ស សំវិធានមាគម្ម អហម្បិ មគ្គំ បដិបជ្ជិន្តិ. អយមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណគាថា អហោសីតិ.

ឆន្នត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.