១០. បុណ្ណត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សីលមេវាតិ អាយស្មតោ បុណ្ណត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោបិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ ពុទ្ធសុញ្ញេ លោកេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ ព្រាហ្មណសិប្បេសុ និប្ផត្តិំ គន្ត្វា កាមេសុ អាទីនវំ ទិស្វា ឃរាវាសំ បហាយ តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា ហិមវន្តប្បទេសេ បណ្ណកុដិំ កត្វា វាសំ កប្បេសិ. តស្ស វសនដ្ឋានស្ស អវិទូរេ ឯកស្មិំ បព្ភារេ បច្ចេកពុទ្ធោ អាពាធិកោ ហុត្វា បរិនិព្ពាយិ, តស្ស បរិនិព្ពានសមយេ មហា អាលោកោ អហោសិ. តំ ទិស្វា សោ, ‘‘កថំ នុ ខោ អយំ អាលោកោ ឧប្បន្នោ’’តិ វីមំសនវសេន ឥតោ ចិតោ ច អាហិណ្ឌន្តោ បព្ភារេ បច្ចេកសម្ពុទ្ធំ បរិនិព្ពុតំ ទិស្វា គន្ធទារូនិ សំកឌ្ឍិត្វា សរីរំ ឈាបេត្វា គន្ធោទកេន ឧបសិញ្ចិ. តត្ថេកោ ទេវបុត្តោ អន្តលិក្ខេ ឋត្វា ឯវមាហ – ‘‘សាធុ, សាធុ, សប្បុរិស, ពហុំ តយា បុញ្ញំ បសវន្តេន បូរិតំ សុគតិសំវត្តនិយំ កម្មំ តេន ត្វំ សុគតីសុយេវ ឧប្បជ្ជិស្សសិ, ‘បុណ្ណោ’តិ ច តេ នាមំ ភវិស្សតី’’តិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សុនាបរន្តជនបទេ សុប្បារកបដ្ដនេ គហបតិកុលេ និព្ពត្តិ, បុណ្ណោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ វាណិជ្ជវសេន មហតា សត្ថេន សទ្ធិំ សាវត្ថិំ គតោ. តេន ច សមយេន ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ. អថ សោ សាវត្ថិវាសីហិ ឧបាសកេហិ សទ្ធិំ វិហារំ គតោ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វត្តបដិវត្តេហិ អាចរិយុបជ្ឈាយេ អារាធេន្តោ វិហាសិ. សោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘សាធុ មំ, ភន្តេ ភគវា, សំខិត្តេន ឱវាទេន ឱវទតុ, យមហំ សុត្វា សុនាបរន្តជនបទេ វិហរេយ្យ’’ន្តិ អាហ. តស្ស ភគវា, ‘‘សន្តិ ខោ, បុណ្ណ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា’’តិអាទិនា (ម. និ. ៣.៣៩៥; សំ. និ. ៤.៨៨) ឱវាទំ ទត្វា សីហនាទំ នទាបេត្វា វិស្សជ្ជេសិ. សោ ភគវន្តំ វន្ទិត្វា សុនាបរន្តជនបទំ គន្ត្វា សុប្បារកបដ្ដនេ វិហរន្តោ សមថវិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា តិស្សោ វិជ្ជា សច្ឆាកាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៤១.២៩-៤៤) –

‘‘បព្ភារកូដំ និស្សាយ, សយម្ភូ អបរាជិតោ;

អាពាធិកោ ច សោ ពុទ្ធោ, វសតិ បព្ពតន្តរេ.

‘‘មម អស្សមសាមន្តា, បនាទោ អាសិ តាវទេ;

ពុទ្ធេ និព្ពាយមានម្ហិ, អាលោកោ ឧទបជ្ជថ.

‘‘យាវតា វនសណ្ឌស្មិំ, អច្ឆកោកតរច្ឆកា;

វាឡា ច កេសរី សព្ពេ, អភិគជ្ជិំសុ តាវទេ.

‘‘ឧប្បាតំ តមហំ ទិស្វា, បព្ភារំ អគមាសហំ;

តត្ថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, និព្ពុតំ អបរាជិតំ.

‘‘សុផុល្លំ សាលរាជំវ, សតរំសិំវ ឧគ្គតំ;

វីតច្ចិកំវ អង្គារំ, និព្ពុតំ អបរាជិតំ.

‘‘តិណំ កដ្ឋញ្ច បូរេត្វា, ចិតកំ តត្ថកាសហំ;

ចិតកំ សុកតំ កត្វា, សរីរំ ឈាបយិំ អហំ.

‘‘សរីរំ ឈាបយិត្វាន, គន្ធតោយំ សមោកិរិំ;

អន្តលិក្ខេ ឋិតោ យក្ខោ, នាមមគ្គហិ តាវទេ.

‘‘យំ បូរិតំ តយា កិច្ចំ, សយម្ភុស្ស មហេសិនោ;

បុណ្ណកោ នាម នាមេន, សទា ហោហិ តុវំ មុនេ.

‘‘តម្ហា កាយា ចវិត្វាន, ទេវលោកំ អគច្ឆហំ;

តត្ថ ទិព្ពមយោ គន្ធោ, អន្តលិក្ខា បវស្សតិ.

‘‘តត្រាបិ នាមធេយ្យំ មេ, បុណ្ណកោតិ អហូ តទា;

ទេវភូតោ មនុស្សោ វា, សង្កប្បំ បូរយាមហំ.

‘‘ឥទំ បច្ឆិមកំ មយ្ហំ, ចរិមោ វត្តតេ ភវោ;

ឥធាបិ បុណ្ណកោ នាម, នាមធេយ្យំ បកាសតិ.

‘‘តោសយិត្វាន សម្ពុទ្ធំ, គោតមំ សក្យបុង្គវំ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរាមិ អនាសវោ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, តនុកិច្ចស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ថេរោ ពហូ មនុស្សេ សាសនេ អភិប្បសាទេសិ. យតោ បញ្ចសតមត្តា បុរិសា ឧបាសកត្តំ បញ្ចសតមត្តា ច ឥត្ថិយោ ឧបាសិកាភាវំ បដិវេទេសុំ. សោ តត្ថ រត្តចន្ទនេន ចន្ទនមាឡំ នាម គន្ធកុដិំ ការាបេត្វា, ‘‘សត្ថា បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ មាឡំ បដិច្ឆតូ’’តិ ភគវន្តំ បុប្ផទូតេន និមន្តេសិ. ភគវា ច ឥទ្ធានុភាវេន តត្តកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ តត្ថ គន្ត្វា ចន្ទនមាឡំ បដិគ្គហេត្វា អរុណេ អនុដ្ឋិតេយេវ បច្ចាគមាសិ. ថេរោ អបរភាគេ បរិនិព្ពានសមយេ អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

៧០. ‘‘សីលមេវ ឥធ អគ្គំ, បញ្ញវា បន ឧត្តមោ;

មនុស្សេសុ ច ទេវេសុ, សីលបញ្ញាណតោ ជយ’’ន្តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ សីលន្តិ សីលនដ្ឋេន សីលំ, បតិដ្ឋានដ្ឋេន សមាធានដ្ឋេន ចាតិ អត្ថោ. សីលញ្ហិ សព្ពគុណានំ បតិដ្ឋា, តេនាហ – ‘‘សីលេ បតិដ្ឋាយ នរោ សបញ្ញោ’’តិ (សំ. និ. ១.២៣; បេដកោ. ២២; វិសុទ្ធិ. ១.១). សមាទហតិ ច តំ កាយវាចាអវិប្បកិណ្ណំ ករោតីតិ អត្ថោ. តយិទំ សីលមេវ អគ្គំ សព្ពគុណានំ មូលភាវតោ បមុខភាវតោ ច. យថាហ – ‘‘តស្មាតិហ, ត្វំ ភិក្ខុ, អាទិមេវ វិសោធេហិ កុសលេសុ ធម្មេសុ. កោ ចាទិ កុសលានំ ធម្មានំ សីលញ្ច សុវិសុទ្ធ’’ន្តិ (សំ. និ. ៥.៣៦៩), ‘‘បាតិមោក្ខន្តិ មុខមេតំ បមុខមេត’’ន្តិ (មហាវ. ១៣៥) ច អាទិ. ឥធាតិ និបាតមត្តំ. បញ្ញវាតិ ញាណសម្បន្នោ. សោ ឧត្តមោ សេដ្ឋោ បវរោតិ បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ គាថាយ បញ្ញាយយេវ សេដ្ឋភាវំ ទស្សេតិ. បញ្ញុត្តរា ហិ កុសលា ធម្មា. ឥទានិ តំ សីលបញ្ញានំ អគ្គសេដ្ឋភាវំ ការណតោ ទស្សេតិ ‘‘មនុស្សេសុ ច ទេវេសុ, សីលបញ្ញាណតោ ជយ’’ន្តិ ច. សីលបញ្ញាណហេតុ បដិបក្ខជយោ កាមកិលេសជយោ ហោតីតិ អត្ថោ.

បុណ្ណត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សត្តមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.