៥. ឧក្ខេបកតវច្ឆត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឧក្ខេបកតវច្ឆស្សាតិ អាយស្មតោ ឧក្ខេបកតវច្ឆត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោបិ កិរ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ចតុនវុតេ កប្បេ សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថារំ ឧទ្ទិស្ស មាឡំ ករោន្តស្ស បូគស្ស ឯកត្ថម្ភំ អលភន្តស្ស ថម្ភំ ទត្វា សហាយកិច្ចំ អកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, វច្ឆោតិស្ស គោត្តតោ អាគតនាមំ. សោ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កោសលរដ្ឋេ គាមកាវាសេ វសន្តោ អាគតាគតានំ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ធម្មំ បរិយាបុណាតិ. ‘‘អយំ វិនយោ ឥទំ សុត្តន្តំ អយំ អភិធម្មោ’’តិ បន បរិច្ឆេទំ ន ជានាតិ. អថេកទិវសំ អាយស្មន្តំ ធម្មសេនាបតិំ បុច្ឆិត្វា យថាបរិច្ឆេទំ សព្ពំ សល្លក្ខេសិ. ធម្មសង្គីតិយា បុព្ពេបិ បិដកាទិសមញ្ញា បរិយត្តិសទ្ធម្មេ វវត្ថិតា ឯវ, យតោ ភិក្ខូនំ វិនយធរាទិវោហារោ. សោ តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ ឧគ្គណ្ហន្តោ បរិបុច្ឆន្តោ តត្ថ វុត្តេ រូបារូបធម្មេ សល្លក្ខេត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា សម្មសន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.២.១៣-២៦) –

‘‘សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ, មហាបូគគណោ អហុ;

សរណំ គតា ច តេ ពុទ្ធំ, សទ្ទហន្តិ តថាគតំ.

‘‘សព្ពេ សង្គម្ម មន្តេត្វា, មាឡំ កុព្ពន្តិ សត្ថុនោ;

ឯកត្ថម្ភំ អលភន្តា, វិចិនន្តិ ព្រហាវនេ.

‘‘តេហំ អរញ្ញេ ទិស្វាន, ឧបគម្ម គណំ តទា;

អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វាន, បដិបុច្ឆិំ គណំ អហំ.

‘‘តេ មេ បុដ្ឋា វិយាកំសុ, សីលវន្តោ ឧបាសកា;

មាឡំ មយំ កត្តុកាមា, ឯកត្ថម្ភោ ន លព្ភតិ.

‘‘ឯកត្ថម្ភំ មមំ ទេថ, អហំ ទស្សាមិ សត្ថុនោ;

អាហរិស្សាមហំ ថម្ភំ, អប្បោស្សុក្កា ភវន្តុ តេ.

‘‘តេ មេ ថម្ភំ បវេច្ឆិំសុ, បសន្នា តុដ្ឋមានសា;

តតោ បដិនិវត្តិត្វា, អគមំសុ សកំ ឃរំ.

‘‘អចិរំ គតេ បូគគណេ, ថម្ភំ អហាសហំ តទា;

ហដ្ឋោ ហដ្ឋេន ចិត្តេន, បឋមំ ឧស្សបេសហំ.

‘‘តេន ចិត្តប្បសាទេន, វិមានំ ឧបបជ្ជហំ;

ឧព្ពិទ្ធំ ភវនំ មយ្ហំ, សត្តភូមំ សមុគ្គតំ.

‘‘វជ្ជមានាសុ ភេរីសុ, បរិចារេមហំ សទា;

បញ្ចបញ្ញាសកប្បម្ហិ, រាជា អាសិំ យសោធរោ.

‘‘តត្ថាបិ ភវនំ មយ្ហំ, សត្តភូមំ សមុគ្គតំ;

កូដាគារវរូបេតំ, ឯកត្ថម្ភំ មនោរមំ.

‘‘ឯកវីសតិកប្បម្ហិ, ឧទេនោ នាម ខត្តិយោ;

តត្រាបិ ភវនំ មយ្ហំ, សត្តភូមំ សមុគ្គតំ.

‘‘យំ យំ យោនុបបជ្ជាមិ, ទេវត្តំ អថ មានុសំ;

អនុភោមិ សុខំ សព្ពំ, ឯកត្ថម្ភស្សិទំ ផលំ.

‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ ថម្ភមទទំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ឯកត្ថម្ភស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា កតកិច្ចត្តា អកិលាសុភាវេ ឋិតោ អត្តនោ សន្តិកំ ឧបគតានំ គហដ្ឋបព្ពជិតានំ អនុកម្បំ ឧបាទាយ តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ វីមំសិត្វា ធម្មំ ទេសេសិ. ទេសេន្តោ ច ឯកទិវសំ អត្តានំ បរំ វិយ កត្វា ទស្សេន្តោ –

៦៥. ‘‘ឧក្ខេបកតវច្ឆស្ស, សង្កលិតំ ពហូហិ វស្សេហិ;

តំ ភាសតិ គហដ្ឋានំ, សុនិសិន្នោ ឧឡារបាមោជ្ជោ’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ ឧក្ខេបកតវច្ឆស្សាតិ កតឧក្ខេបវច្ឆស្ស, ភិក្ខុនោ សន្តិកេ វិសុំ វិសុំ ឧគ្គហិតំ វិនយបទេសំ សុត្តបទេសំ អភិធម្មបទេសញ្ច យថាបរិច្ឆេទំ វិនយសុត្តាភិធម្មានំយេវ ឧបរិ ខិបិត្វា សជ្ឈាយនវសេន តត្ថ តត្ថេវ បក្ខិបិត្វា ឋិតវច្ឆេនាតិ អត្ថោ ករណត្ថេ ហិ ឥទំ សាមិវចនំ. សង្កលិតំ ពហូហិ វស្សេហីតិ ពហុកេហិ សំវច្ឆរេហិ សម្បិណ្ឌនវសេន ហទយេ ឋបិតំ. ‘‘សង្ខលិត’’ន្តិបិ បាឋោ, សង្ខលិតំ វិយ កតំ ឯកាពទ្ធវសេន វាចុគ្គតំ កតំ. យំ ពុទ្ធវចនន្តិ វចនសេសោ. តន្តិ តំ បរិយត្តិធម្មំ ភាសតិ កថេតិ. គហដ្ឋានន្តិ តេសំ យេភុយ្យតាយ វុត្តំ. សុនិសិន្នោតិ តស្មិំ ធម្មេ សម្មា និច្ចលោ និសិន្នោ, លាភសក្ការាទិំ អបច្ចាសីសន្តោ កេវលំ វិមុត្តាយតនសីសេយេវ ឋត្វា កថេតីតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘ឧឡារបាមោជ្ជោ’’តិ ផលសមាបត្តិសុខវសេន ធម្មទេសនាវសេនេវ ច ឧប្បន្នឧឡារបាមោជ្ជោតិ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘យថា យថាវុសោ ភិក្ខុ, យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន បរេសំ ទេសេតិ តថា តថា សោ តស្មិំ ធម្មេ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជ’’ន្តិអាទិ (ទី. និ. ៣.៣៥៥).

ឧក្ខេបកតវច្ឆត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.