២. វជ្ជិបុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឯកកា មយំ អរញ្ញេតិ អាយស្មតោ វជ្ជិបុត្តត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ វិបស្សិំ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ នាគបុប្ផកេសរេហិ បូជំ អកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អមច្ចកុលេ និព្ពត្តិ, វជ្ជិបុត្តោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ ភគវតោ វេសាលិគមនេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កតបុព្ពកិច្ចោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វេសាលិយា អវិទូរេ អញ្ញតរស្មិំ វនសណ្ឌេ វិហរតិ. តេន ច សមយេន វេសាលិយំ ឧស្សវោ អហោសិ. តត្ថ តត្ថ នច្ចគីតវាទិតំ បវត្តតិ, មហាជនោ ហដ្ឋតុដ្ឋោ ឧស្សវសម្បត្តិំ បច្ចនុភោតិ, តំ សុត្វា សោ ភិក្ខុ អយោនិសោ ឧម្មុជ្ជន្តោ វិវេកំ វជ្ជមានោ កម្មដ្ឋានំ វិស្សជ្ជេត្វា អត្តនោ អនភិរតិំ បកាសេន្តោ –

‘‘ឯកកា មយំ អរញ្ញេ វិហរាម, អបវិទ្ធំវ វនស្មិំ ទារុកំ;

ឯតាទិសិកាយ រត្តិយា, កោ សុ នាម អម្ហេហិ បាបិយោ’’តិ. – គាថមាហ;

តំ សុត្វា វនសណ្ឌេ អធិវត្ថា ទេវតា តំ ភិក្ខុំ អនុកម្បមានា ‘‘យទិបិ, ត្វំ ភិក្ខុ, អរញ្ញវាសំ ហីឡេន្តោ វទសិ, វិវេកកាមា បន វិទ្ទសុនោ តំ ពហុ មញ្ញន្តិយេវា’’តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តី –

‘‘ឯកកោ ត្វំ អរញ្ញេ វិហរសិ, អបវិទ្ធំវ វនស្មិំ ទារុកំ;

តស្ស តេ ពហុកា បិហយន្តិ, នេរយិកា វិយ សគ្គគាមិន’’ន្តិ. –

គាថំ វត្វា, ‘‘កថញ្ហិ នាម ត្វំ, ភិក្ខុ, និយ្យានិកេ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សាសនេ បព្ពជិត្វា អនិយ្យានិកំ វិតក្កំ វិតក្កេស្សសី’’តិ សន្តជ្ជេន្តី សំវេជេសិ. ឯវំ សោ ភិក្ខុ តាយ ទេវតាយ សំវេជិតោ កសាភិហតោ វិយ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ វិបស្សនាវីថិំ ឱតរិត្វា នចិរស្សេវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១១.៦២-៦៦) –

‘‘សុវណ្ណវណ្ណំ សម្ពុទ្ធំ, សតរំសិំវ ភាណុមំ;

ឱភាសេន្តំ ទិសា សព្ពា, ឧឡុរាជំវ បូរិតំ.

‘‘បុរក្ខតំ សាវកេហិ, សាគរេហេវ មេទនិំ;

នាគំ បគ្គយ្ហ រេណូហិ, វិបស្សិស្សាភិរោបយិំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ រេណុមភិរោបយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘បណ្ណតាលីសិតោ កប្បេ, រេណុ នាមាសិ ខត្តិយោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ‘‘អយំ មេ អរហត្តប្បត្តិយា អង្កុសោ ជាតោ’’តិ អត្តនោ ទេវតាយ ច វុត្តនយំ សំកឌ្ឍិត្វា –

៦២. ‘‘ឯកកា មយំ អរញ្ញេ វិហរាម, អបវិទ្ធំវ វនស្មិំ ទារុកំ;

តស្ស មេ ពហុកា បិហយន្តិ, នេរយិកា វិយ សគ្គគាមិន’’ន្តិ. –

គាថំ អភាសិ.

តស្សត្ថោ – អនបេក្ខភាវេន វនេ ឆឌ្ឌិតទារុក្ខណ្ឌំ វិយ យទិបិ មយំ ឯកកា ឯកាកិនោ អសហាយា ឥមស្មិំ អរញ្ញេ វិហរាម, ឯវំ វិហរតោ បន តស្ស មេ ពហុកា បិហយន្តិ មំ ពហូ អត្ថកាមរូបា កុលបុត្តា អភិបត្ថេន្តិ, ‘‘អហោ វតស្ស មយម្បិ វជ្ជិបុត្តត្ថេរោ វិយ ឃរពន្ធនំ បហាយ អរញ្ញេ វិហរេយ្យាមា’’តិ. យថា កិំ? នេរយិកា វិយ សគ្គគាមិនំ, យថា នាម នេរយិកា អត្តនោ បាបកម្មេន និរយេ និព្ពត្តសត្តា សគ្គគាមីនំ សគ្គូបគាមីនំ បិហយន្តិ – ‘‘អហោ វត មយម្បិ និរយទុក្ខំ បហាយ សគ្គសុខំ បច្ចនុភវេយ្យាមា’’តិ ឯវំសម្បទមិទន្តិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច អត្តនិ គរុពហុវចនប្បយោគស្ស ឥច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘ឯកកា មយំ វិហរាមា’’តិ បុន តស្ស អត្ថស្ស ឯកត្តំ សន្ធាយ ‘‘តស្ស មេ’’តិ ឯកវចនប្បយោគោ កតោ. ‘‘តស្ស មេ’’, ‘‘សគ្គគាមិន’’ន្តិ ច ឧភយម្បិ ‘បិហយន្តី’តិ បទំ អបេក្ខិត្វា ឧបយោគត្ថេ សម្បទាននិទ្ទេសោ ទដ្ឋព្ពោ. តំ អភិបត្ថេន្តីតិ ច តាទិសេ អរញ្ញវាសាទិគុណេ អភិបត្ថេន្តា នាម ហោន្តីតិ កត្វា វុត្តំ. តស្ស មេតិ វា តស្ស មម សន្តិកេ គុណេតិ អធិប្បាយោ.

វជ្ជិបុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.