៩. កោសលវិហារិត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សទ្ធាយាហំ បព្ពជិតោតិ អាយស្មតោ កោសលវិហារិត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុសលពីជំ រោបេត្វា តំ តំ បុញ្ញំ អកាសិ. សេសំ អញ្ជនវនិយត្ថេរវត្ថុសទិសមេវ. អយំ បន វិសេសោ – អយំ កិរ វុត្តនយេន បព្ពជិត្វា កតបុព្ពកិច្ចោ កោសលរដ្ឋេ អញ្ញតរស្មិំ គាមេ ឯកំ ឧបាសកកុលំ និស្សាយ អរញ្ញេ វិហរតិ, តំ សោ ឧបាសកោ រុក្ខមូលេ វសន្តំ ទិស្វា កុដិកំ ការេត្វា អទាសិ. ថេរោ កុដិកាយំ វិហរន្តោ អាវាសសប្បាយេន សមាធានំ លភិត្វា វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១១.៥៣-៦១) –

‘‘ហិមវន្តស្សាវិទូរេ, វសាមិ បណ្ណសន្ថរេ;

ឃាសេសុ គេធមាបន្នោ, សេយ្យសីលោ ចហំ តទា.

‘‘ខណន្តាលុកលម្ពានិ, ពិឡាលិតក្កលានិ ច;

កោលំ ភល្លាតកំ ពិល្លំ, អាហត្វា បដិយាទិតំ.

‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

មម សង្កប្បមញ្ញាយ, អាគច្ឆិ មម សន្តិកំ.

‘‘ឧបាគតំ មហានាគំ, ទេវទេវំ នរាសភំ;

ពិឡាលិំ បគ្គហេត្វាន, បត្តម្ហិ ឱកិរិំ អហំ.

‘‘បរិភុញ្ជិ មហាវីរោ, តោសយន្តោ មមំ តទា;

បរិភុញ្ជិត្វាន សព្ពញ្ញូ, ឥមំ គាថំ អភាសថ.

‘‘សកំ ចិត្តំ បសាទេត្វា, ពិឡាលិំ មេ អទា តុវំ;

កប្បានំ សតសហស្សំ, ទុគ្គតិំ នុបបជ្ជសិ.

‘‘ចរិមំ វត្តតេ មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

ធារេមិ អន្តិមំ ទេហំ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាសនេ.

‘‘ចតុបញ្ញាសិតោ កប្បេ, សុមេខលិយ សវ្ហយោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា វិមុត្តិសុខប្បដិសំវេទនេន ឧប្បន្នបីតិវេគេន ឧទានេន្តោ ‘‘សទ្ធាយាហំ បព្ពជិតោ’’តិ គាថំ អភាសិ.

៥៩. តត្ថ សទ្ធាយាតិ ភគវតោ វេសាលិំ ឧបគមនេ អានុភាវំ ទិស្វា, ‘‘ឯកន្តនិយ្យានិកំ ឥទំ សាសនំ, តស្មា អទ្ធា ឥមាយ បដិបត្តិយា ជរាមរណតោ មុច្ចិស្សាមី’’តិ ឧប្បន្នសទ្ធាវសេន បព្ពជិតោ បព្ពជ្ជំ ឧបគតោ. អរញ្ញេ មេ កុដិកា កតាតិ តស្សា បព្ពជ្ជាយ អនុរូបវសេន អរញ្ញេ វសតោ មេ កុដិកា កតា, បព្ពជ្ជានុរូបំ អារញ្ញកោ ហុត្វា វូបកដ្ឋោ វិហរាមីតិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘អប្បមត្តោ ច អាតាបី, សម្បជានោ បតិស្សតោ’’តិ. អរញ្ញវាសលទ្ធេន កាយវិវេកេន ជាគរិយំ អនុយុញ្ជន្តោ តត្ថ សតិយា អវិប្បវាសេន អប្បមត្តោ, អារទ្ធវីរិយតាយ អាតាបី, បុព្ពភាគិយសតិសម្បជញ្ញបារិបូរិយា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តាធិគមេន បញ្ញាសតិវេបុល្លប្បត្តិយា អច្ចន្តមេវ សម្បជានោ បតិស្សតោ វិហរាមីតិ អត្ថោ. អប្បមត្តភាវាទិកិត្តនេ ចស្ស ឥទមេវ អញ្ញាព្យាករណំ អហោសិ កោសលរដ្ឋេ ចិរនិវាសិភាវេន បន កោសលវិហារីតិ សមញ្ញា ជាតាតិ.

កោសលវិហារិត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.