១០. សីវលិត្ថេរគាថាវណ្ណនា

តេ មេ ឥជ្ឈិំសុ សង្កប្បាតិ អាយស្មតោ សីវលិត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន វិហារំ គន្ត្វា បរិសបរិយន្តេ ឋិតោ ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ លាភីនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា ‘‘មយាបិ អនាគតេ ឯវរូបេន ភវិតុំ វដ្ដតី’’តិ ទសពលំ និមន្តេត្វា សត្តាហំ សត្ថុ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច មហាទានំ ទត្វា ‘‘ភគវា អហំ ឥមិនា អធិការកម្មេន អញ្ញំ សម្បត្តិំ ន បត្ថេមិ, អនាគតេ បន ឯកពុទ្ធស្ស សាសនេ អហម្បិ តុម្ហេហិ សោ ឯតទគ្គេ ឋបិតភិក្ខុ វិយ លាភីនំ អគ្គោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនំ អកាសិ. សត្ថា អនន្តរាយំ ទិស្វា – ‘‘អយំ តេ បត្ថនា អនាគតេ គោតមពុទ្ធស្ស សន្តិកេ សមិជ្ឈិស្សតី’’តិ ព្យាករិត្វា បក្កាមិ. សោបិ កុលបុត្តោ យាវជីវំ កុសលំ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ វិបស្សីពុទ្ធកាលេ ពន្ធុមតីនគរតោ អវិទូរេ ឯកស្មិំ គាមកេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. តស្មិំ សមយេ ពន្ធុមតីនគរវាសិនោ រញ្ញា សទ្ធិំ សាកច្ឆិត្វា ទសពលស្ស ទានំ ទេន្តិ. តេ ឯកទិវសំ សព្ពេវ ឯកតោ ហុត្វា ទានំ ទេន្តា ‘‘កិំ នុ ខោ អម្ហាកំ ទានមុខេ នត្ថី’’តិ (អ. និ. អដ្ឋ. ១.១.២០៧) មធុញ្ច គុឡទធិញ្ច ន អទ្ទសំសុ. តេ ‘‘យតោ កុតោចិ អាហរិស្សាមា’’តិ ជនបទតោ នគរបវិសនមគ្គេ បុរិសំ ឋបេសុំ. តទា ឯស កុលបុត្តោ អត្តនោ គាមតោ គុឡទធិវារកំ គហេត្វា, ‘‘កិញ្ចិទេវ អាហរិស្សាមី’’តិ នគរំ គច្ឆន្តោ, ‘‘មុខំ ធោវិត្វា ធោតហត្ថបាទោ បវិសិស្សាមី’’តិ ផាសុកដ្ឋានំ ឱលោកេន្តោ នង្គលសីសមត្តំ និម្មក្ខិកំ ទណ្ឌកមធុំ ទិស្វា ‘‘បុញ្ញេន មេ ឥទំ ឧប្បន្ន’’ន្តិ គហេត្វា នគរំ បាវិសិ. នាគរេហិ ឋបិតបុរិសោ តំ ទិស្វា, ‘‘ភោ បុរិស, កស្សិមំ អាហរសី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘ន កស្សចិ, សាមិ, វិក្កិណិតុំ បន មេ ឥទំ អាភត’’ន្តិ. ‘‘តេន ហិ, ភោ, ឥទំ កហាបណំ គហេត្វា ឯតំ មធុញ្ច គុឡទធិញ្ច ទេហី’’តិ. សោ ចិន្តេសិ – ‘‘ឥទំ ន ពហុមូលំ, អយញ្ច ឯកប្បហារេនេវ ពហុំ ទេតិ, វីមំសិតុំ វដ្ដតី’’តិ. តតោ នំ ‘‘នាហំ ឯកេន កហាបណេន ទេមី’’តិ អាហ. ‘‘យទិ ឯវំ ទ្វេ គហេត្វា ទេហី’’តិ. ‘‘ទ្វីហិបិ ន ទេមី’’តិ. ឯតេនុបាយេន វឌ្ឍេត្វា សហស្សំ បាបុណិ.

សោ ចិន្តេសិ – ‘‘អតិវឌ្ឍិតុំ ន វដ្ដតិ, ហោតុ តាវ ឥមិនា កត្តព្ពកិច្ចំ បុច្ឆិស្សាមី’’តិ. អថ នំ អាហ – ‘‘ឥទំ ន ពហុំ អគ្ឃនកំ, ត្វញ្ច ពហុំ ទេសិ, កេន កម្មេន ឥទំ គណ្ហាសី’’តិ. ‘‘ឥធ, ភោ, នគរវាសិនោ រញ្ញា សទ្ធិំ បដិវិរុជ្ឈិត្វា វិបស្សីទសពលស្ស ទានំ ទេន្តា ឥទំ ទ្វយំ ទានមុខេ អបស្សន្តា បរិយេសន្តិ, សចេ ឥទំ ទ្វយំ ន លភិស្សន្តិ, នាគរានំ បរាជយោ ភវិស្សតិ, តស្មា សហស្សំ កត្វា គណ្ហាមី’’តិ. ‘‘កិំ បនេតំ នាគរានមេវ វដ្ដតិ, អញ្ញេសំ ទាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ. ‘‘យស្ស កស្សចិ ទាតុំ អវារិតមេត’’ន្តិ. ‘‘អត្ថិ បន កោចិ នាគរានំ ទានេ ឯកទិវសំ សហស្សំ ទាតា’’តិ? ‘‘នត្ថិ, សម្មា’’តិ. ‘‘ឥមេសំ បន ទ្វិន្នំ សហស្សគ្ឃនកភាវំ ជានាសី’’តិ? ‘‘អាម, ជានាមី’’តិ. ‘‘តេន ហិ គច្ឆ, នាគរានំ អាចិក្ខ ‘ឯកោ បុរិសោ ឥមានិ ទ្វេ មូលេន ន ទេតិ សហត្ថេនេវ ទាតុកាមោ, តុម្ហេ ឥមេសំ ទ្វិន្នំ ការណា និព្ពិតក្កា ហោថា’តិ, ត្វំ បន មេ ឥមស្មិំ ទានមុខេ ជេដ្ឋកភាវស្ស កាយសក្ខី ហោហី’’តិ. សោ បរិព្ពយត្ថំ គហិតមាសកេន បញ្ចកដុកំ គហេត្វា ចុណ្ណំ កត្វា ទធិតោ កញ្ជិយំ គហេត្វា តត្ថ មធុបដលំ បីឡេត្វា បញ្ចកដុកចុណ្ណេន យោជេត្វា ឯកស្មិំ បទុមិនិបត្តេ បក្ខិបិត្វា តំ សំវិទហិត្វា អាទាយ ទសពលស្ស អវិទូរដ្ឋានេ និសីទិ មហាជនេន អាហរិយមានស្ស សក្ការស្ស អវិទូរេ អត្តនោ បត្តវារំ ឱលោកយមានោ, សោ ឱកាសំ ញត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា ភគវា អយំ ឧប្បន្នទុគ្គតបណ្ណាការោ, ឥមំ មេ អនុកម្បំ បដិច្ច បដិគ្គណ្ហថាតិ. សត្ថា តស្ស អនុកម្បំ បដិច្ច ចតុមហារាជទត្តិយេន សេលមយបត្តេន តំ បដិគ្គហេត្វា យថា អដ្ឋសដ្ឋិយា ភិក្ខុសតសហស្សស្ស ទិយ្យមានំ ន ខីយតិ, ឯវំ អធិដ្ឋាសិ. សោ កុលបុត្តោ និដ្ឋិតភត្តកិច្ចំ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ ឋិតោ អាហ – ‘‘ទិដ្ឋោ មេ, ភគវា, អជ្ជ ពន្ធុមតីនគរវាសិកេហិ តុម្ហាកំ សក្ការោ អាហរិយមានោ, អហម្បិ ឥមស្ស កម្មស្ស និស្សន្ទេន និព្ពត្តនិព្ពត្តភវេ លាភគ្គយសគ្គប្បត្តោ ភវេយ្យ’’ន្តិ (អ. និ. អដ្ឋ. ១.១.២០៧). សត្ថា, ‘‘ឯវំ ហោតុ, កុលបុត្តា’’តិ វត្វា តស្ស ច នគរវាសីនញ្ច ភត្តានុមោទនំ កត្វា បក្កាមិ.

សោបិ កុលបុត្តោ យាវជីវំ កុសលំ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សុប្បវាសាយ រាជធីតាយ កុច្ឆិម្ហិ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. បដិសន្ធិគ្គហណតោ បដ្ឋាយ សាយំ បាតញ្ច បណ្ណាការសតានិ សកដេនាទាយ សុប្បវាសាយ ឧបនីយន្តិ. អថ នំ បុញ្ញវីមំសនត្ថំ ហត្ថេន ពីជបច្ឆិំ ផុសាបេន្តិ. ឯកេកពីជតោ សលាកសតម្បិ សលាកសហស្សម្បិ និគ្គច្ឆតិ. ឯកេកករីសខេត្តេ បណ្ណាសម្បិ សដ្ឋិបិ សកដប្បមាណានិ ឧប្បជ្ជន្តិ. កោដ្ឋេ បូរណកាលេបិ កោដ្ឋទ្វារំ ហត្ថេន ផុសាបេន្តិ. រាជធីតាយ បុញ្ញេន គណ្ហន្តានំ គហិតគហិតដ្ឋានំ បុន បូរតិ. បរិបុណ្ណភត្តភាជនតោបិ ‘‘រាជធីតាយ បុញ្ញ’’ន្តិ វត្វា យស្ស កស្សចិ ទេន្តានំ យាវ ន ឧក្កឌ្ឍន្តិ, ន តាវ ភត្តំ ខីយតិ, ទារកេ កុច្ឆិគតេយេវ សត្តវស្សានិ អតិក្កមិំសុ.

គព្ភេ បន បរិបក្កេ សត្តាហំ មហាទុក្ខំ អនុភោសិ. សា សាមិកំ អាមន្តេត្វា, ‘‘បុរេ មរណា ជីវមានាវ ទានំ ទស្សាមី’’តិ សត្ថុ សន្តិកំ បេសេសិ – ‘‘គច្ឆ, ឥមំ បវត្តិំ សត្ថុ អារោចេត្វា សត្ថារំ និមន្តេហិ, យញ្ច សត្ថា វទេតិ, តំ សាធុកំ ឧបលក្ខេត្វា អាគន្ត្វា មយ្ហំ កថេហី’’តិ. សោ គន្ត្វា តស្សា សាសនំ ភគវតោ អារោចេសិ. សត្ថា, ‘‘សុខិនី ហោតុ សុប្បវាសា កោលិយធីតា អរោគា, អរោគំ បុត្តំ វិជាយតូ’’តិ (ឧទា. ១៨) អាហ. រាជា តំ សុត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា អត្តនោ គាមាភិមុខោ បាយាសិ. តស្ស បុរេ អាគមនាយេវ សុប្បវាសាយ កុច្ឆិតោ ធមករណា ឧទកំ វិយ គព្ភោ និក្ខមិ, បរិវារេត្វា និសិន្នជនោ អស្សុមុខោវ ហសិតុំ អារទ្ធោ តុដ្ឋបហដ្ឋោ មហាជនោ រញ្ញោ សាសនំ អារោចេតុំ អគមាសិ.

រាជា តេសំ អាគមនំ ទិស្វាវ, ‘‘ទសពលេន កថិតកថា និប្ផន្នា ភវិស្សតិ មញ្ញេ’’តិ ចិន្តេសិ. សោ អាគន្ត្វា សត្ថុ សាសនំ រាជធីតាយ អារោចេសិ. រាជធីតា តយា និមន្តិតំ ជីវិតភត្តមេវ មង្គលភត្តំ ភវិស្សតិ, គច្ឆ សត្តាហំ ទសពលំ និមន្តេហីតិ. រាជា តថា អកាសិ. សត្តាហំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស មហាទានំ បវត្តយិំសុ. ទារកោ សព្ពេសំ ញាតីនំ សន្តត្តំ ចិត្តំ និព្ពាបេន្តោ ជាតោតិ សីវលិទារកោត្វេវស្ស នាមំ អកំសុ. សោ សត្តវស្សានិ គព្ភេ វសិតត្តា ជាតកាលតោ បដ្ឋាយ សព្ពកម្មក្ខមោ អហោសិ. ធម្មសេនាបតិ សារិបុត្តោ សត្តមេ ទិវសេ តេន សទ្ធិំ កថាសល្លាបំ អកាសិ. សត្ថាបិ ធម្មបទេ គាថំ អភាសិ –

‘‘យោមំ បលិបថំ ទុគ្គំ, សំសារំ មោហមច្ចគា;

តិណ្ណោ បារង្គតោ ឈាយី, អនេជោ អកថំកថី;

អនុបាទាយ និព្ពុតោ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ. (ធ. ប. ៤១៤);

អថ នំ ថេរោ ឯវមាហ – ‘‘កិំ បន តយា ឯវរូបំ ទុក្ខរាសិំ អនុភវិត្វា បព្ពជិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ? ‘‘លភមានោ បព្ពជេយ្យំ, ភន្តេ’’តិ. សុប្បវាសា នំ ទារកំ ថេរេន សទ្ធិំ កថេន្តំ ទិស្វា ‘‘កិំ នុ ខោ មេ បុត្តោ ធម្មសេនាបតិនា សទ្ធិំ កថេតី’’តិ ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆិ – ‘‘មយ្ហំ បុត្តោ តុម្ហេហិ សទ្ធិំ កិំ កថេតិ, ភន្តេ’’តិ? ‘‘អត្តនា អនុភូតំ គព្ភវាសទុក្ខំ កថេត្វា, ‘តុម្ហេហិ អនុញ្ញាតោ បព្ពជិស្សាមី’តិ វទតី’’តិ. ‘‘សាធុ, ភន្តេ, បព្ពាជេថ ន’’ន្តិ. ថេរោ តំ វិហារំ នេត្វា តចបញ្ចកកម្មដ្ឋានំ ទត្វា បព្ពាជេន្តោ ‘‘សីវលិ, ន តុយ្ហំ អញ្ញេន ឱវាទេន កម្មំ អត្ថិ, តយា សត្ត វស្សានិ អនុភូតទុក្ខមេវ បច្ចវេក្ខាហី’’តិ. ‘‘ភន្តេ, បព្ពាជនមេវ តុម្ហាកំ ភារោ, យំ បន មយា កាតុំ សក្កា, តមហំ ជានិស្សាមី’’តិ. សោ បន បឋមកេសវដ្ដិយា ឱហារណក្ខណេយេវ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាសិ, ទុតិយាយ ឱហារណក្ខណេ សកទាគាមិផលេ, តតិយាយ អនាគាមិផលេ សព្ពេសំយេវ បន កេសានំ ឱរោបនញ្ច អរហត្តសច្ឆិកិរិយា ច អបច្ឆា អបុរិមា អហោសិ. តស្ស បព្ពជិតទិវសតោ បដ្ឋាយ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ចត្តារោ បច្ចយា យាវតិច្ឆកំ ឧប្បជ្ជន្តិ. ឯវំ ឯត្ថ វត្ថុ សមុដ្ឋិតំ.

អបរភាគេ សត្ថា សាវត្ថិំ អគមាសិ. ថេរោ សត្ថារំ អភិវាទេត្វា, ‘‘ភន្តេ, មយ្ហំ បុញ្ញំ វីមំសិស្សាមិ, បញ្ច មេ ភិក្ខុសតានិ ទេថា’’តិ អាហ. ‘‘គណ្ហ សីវលី’’តិ. សោ បញ្ចសតេ ភិក្ខូ គហេត្វា ហិមវន្តាភិមុខំ គច្ឆន្តោ អដវិមគ្គំ គច្ឆតិ, តស្ស បឋមំ ទិដ្ឋនិគ្រោធេ អធិវត្ថា ទេវតា សត្តទិវសានិ ទានំ អទាសិ. ឥតិ សោ –

‘‘និគ្រោធំ បឋមំ បស្សិ, ទុតិយំ បណ្ឌវបព្ពតំ;

តតិយំ អចិរវតិយំ, ចតុត្ថំ វរសាគរំ.

‘‘បញ្ចមំ ហិមវន្តំ សោ, ឆដ្ឋំ ឆទ្ទន្តុបាគមិ;

សត្តមំ គន្ធមាទនំ, អដ្ឋមំ អថ រេវត’’ន្តិ.

សព្ពដ្ឋានេសុ សត្ត សត្ត ទិវសានេវ ទានំ អទំសុ. គន្ធមាទនបព្ពតេ បន នាគទត្តទេវរាជា នាម សត្តសុ ទិវសេសុ ឯកទិវសេ ខីរបិណ្ឌបាតំ អទាសិ, ឯកទិវសេ សប្បិបិណ្ឌបាតំ. ភិក្ខុសង្ឃោ អាហ – ‘‘ឥមស្ស ទេវរញ្ញោ នេវ ធេនុយោ ទុយ្ហមានា បញ្ញាយន្តិ, ន ទធិនិម្មថនំ, កុតោ តេ ទេវរាជ ឥទំ ឧប្បជ្ជតី’’តិ. ‘‘ភន្តេ កស្សបទសពលស្ស កាលេ ខីរសលាកភត្តទានស្សេតំ ផល’’ន្តិ ទេវរាជា អាហ. អបរភាគេ សត្ថា ខទិរវនិយរេវតស្ស បច្ចុគ្គមនំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា ថេរំ អត្តនោ សាសនេ លាភគ្គយសគ្គប្បត្តានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ.

ឯវំ លាភគ្គយសគ្គប្បត្តស្ស បន ឥមស្ស ថេរស្ស អរហត្តប្បត្តិំ ឯកច្ចេ អាចរិយា ឯវំ វទន្តិ – ‘‘ហេដ្ឋា វុត្តនយេន ធម្មសេនាបតិនា ឱវាទេ ទិន្នេ យំ មយា កាតុំ សក្កា, តមហំ ជានិស្សាមីតិ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាកម្មដ្ឋានំ គហេត្វា តំ ទិវសំយេវ អញ្ញតរំ វិវិត្តំ កុដិកំ ទិស្វា តំ បវិសិត្វា មាតុកុច្ឆិស្មិំ សត្ត វស្សានិ អត្តនា អនុភូតំ ទុក្ខំ អនុស្សរិត្វា តទនុសារេន អតីតានាគតេ តស្ស អវេក្ខន្តស្ស អាទិត្តា វិយ តយោ ភវា ឧបដ្ឋហិំសុ. ញាណស្ស បរិបាកំ គតត្តា វិបស្សនាវីថិំ ឱតរិ, តាវទេវ មគ្គប្បដិបាដិយា សព្ពេបិ អាសវេ ខេបេន្តោ អរហត្តំ បាបុណី’’តិ. ឧភយថាបិ ថេរស្ស អរហត្តប្បត្តិយេវ បកាសិតា. ថេរោ បន បភិន្នបដិសម្ភិទោ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១២.៣១-៣៩) –

‘‘វរុណោ នាម នាមេន, ទេវរាជា អហំ តទា;

ឧបដ្ឋហេសិំ សម្ពុទ្ធំ, សយោគ្គពលវាហនោ.

‘‘និព្ពុតេ លោកនាថម្ហិ, អត្ថទស្សីនរុត្តមេ;

តូរិយំ សព្ពមាទាយ, អគមំ ពោធិមុត្តមំ.

‘‘វាទិតេន ច នច្ចេន, សម្មតាឡសមាហិតោ;

សម្មុខា វិយ សម្ពុទ្ធំ, ឧបដ្ឋិំ ពោធិមុត្តមំ.

‘‘ឧបដ្ឋហិត្វា តំ ពោធិំ, ធរណីរុហបាទបំ;

បល្លង្កំ អាភុជិត្វាន, តត្ថ កាលង្កតោ អហំ.

‘‘សកកម្មាភិរទ្ធោហំ, បសន្នោ ពោធិមុត្តមេ;

តេន ចិត្តប្បសាទេន, និម្មានំ ឧបបជ្ជហំ.

‘‘សដ្ឋិតូរិយសហស្សានិ, បរិវារេន្តិ មំ សទា;

មនុស្សេសុ ច ទេវេសុ, វត្តមានំ ភវាភវេ.

‘‘តិវិធគ្គី និព្ពុតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

ធារេមិ អន្តិមំ ទេហំ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាសនេ.

‘‘សុពាហូ នាម នាមេន, ចតុត្តិំសាសុ ខត្តិយា;

សត្តរតនសម្បន្នា, បញ្ចកប្បសតេ ឥតោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា វិមុត្តិសុខបដិសំវេទនេន បីតិវេគេន ឧទានេន្តោ ‘‘តេ មេ ឥជ្ឈិំសុ សង្កប្បា’’តិ គាថំ អភាសិ.

៦០. តត្ថ តេ មេ ឥជ្ឈិំសុ សង្កប្បា, យទត្ថោ បាវិសិំ កុដិំ, វិជ្ជាវិមុត្តិំ បច្ចេសន្តិ យេ បុព្ពេ មយា កាមសង្កប្បាទីនំ សមុច្ឆេទករា នេក្ខម្មសង្កប្បាទយោ អភិបត្ថិតាយេវ ‘‘កទា នុ ខ្វាហំ តទាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សាមិ, យទរិយា ឯតរហិ ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ, វិមុត្តាធិប្បាយសញ្ញិតា វិមុត្តិំ ឧទ្ទិស្ស សង្កប្បា មនោរថា អភិណ្ហសោ អប្បមត្តា យទត្ថោ យំបយោជនោ យេសំ និប្ផាទនត្ថំ កុដិំ សុញ្ញាគារំ វិបស្សិតុំ បាវិសិំ តិស្សោ វិជ្ជា ផលវិមុត្តិញ្ច បច្ចេសន្តោ, គវេសន្តោ តេ មេ ឥជ្ឈិំសុ តេ សព្ពេវ ឥទានិ មយ្ហំ ឥជ្ឈិំសុ សមិជ្ឈិំសុ, និប្ផន្នកុសលសង្កប្បោ បរិបុណ្ណមនោរថោ ជាតោតិ អត្ថោ. តេសំ សមិទ្ធភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘មានានុសយមុជ្ជហ’’ន្តិ វុត្តំ. យស្មា មានានុសយមុជ្ជហំ បជហិំ សមុច្ឆិន្ទិំ, តស្មា តេ មេ សង្កប្បា ឥជ្ឈិំសូតិ យោជនា. មានានុសយេ ហិ បហីនេ អប្បហីនោ នាម អនុសយោ នត្ថិ, អរហត្តញ្ច អធិគតមេវ ហោតីតិ មានានុសយប្បហានំ យថាវុត្តសង្កប្បសមិទ្ធិយា ការណំ កត្វា វុត្តំ.

សីវលិត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឆដ្ឋវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.