៨. រមណីយកុដិកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

រមណីយា មេ កុដិកាតិ អាយស្មតោ រមណីយកុដិកត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោបិ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុសលពីជរោបនំ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥតោ អដ្ឋារសកប្បសតមត្ថកេ អត្ថទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ពុទ្ធារហំ អាសនំ ភគវតោ អទាសិ. បុប្ផេហិ ច ភគវន្តំ បូជេត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. សេសំ អញ្ជនវនិយត្ថេរស្ស វត្ថុម្ហិ វុត្តសទិសមេវ. អយំ បន វិសេសោ – អយំ កិរ វុត្តនយេន បព្ពជិត្វា កតបុព្ពកិច្ចោ វជ្ជិរដ្ឋេ អញ្ញតរស្មិំ គាមកាវាសេ កុដិកាយំ វិហរតិ, សា ហោតិ កុដិកា អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា សុបរិកម្មកតភិត្តិភូមិកា អារាមបោក្ខរណិរាមណេយ្យាទិសម្បន្នា មុត្តាជាលសទិសវាលិកាកិណ្ណភូមិភាគា ថេរស្ស ច វត្តសម្បន្នតាយ សុសម្មដ្ឋង្គណតាទិនា ភិយ្យោសោមត្តាយ រមណីយតរា ហុត្វា តិដ្ឋតិ. សោ តត្ថ វិហរន្តោ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១១.៤៧-៥២) –

‘‘កាននំ វនមោគ្គយ្ហ, អប្បសទ្ទំ និរាកុលំ;

សីហាសនំ មយា ទិន្នំ, អត្ថទស្សិស្ស តាទិនោ.

‘‘មាលាហត្ថំ គហេត្វាន, កត្វា ច នំ បទក្ខិណំ;

សត្ថារំ បយិរុបាសិត្វា, បក្កាមិំ ឧត្តរាមុខោ.

‘‘តេន កម្មេន ទ្វិបទិន្ទ, លោកជេដ្ឋ នរាសភ;

សន្និព្ពាបេមិ អត្តានំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា.

‘‘អដ្ឋារសកប្បសតេ, យំ ទានមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, សីហាសនស្សិទំ ផលំ.

‘‘ឥតោ សត្តកប្បសតេ, សន្និព្ពាបកខត្តិយោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ថេរេ តត្ថ វិហរន្តេ កុដិកាយ រមណីយភាវតោ វិហារបេក្ខកា មនុស្សា តតោ តតោ អាគន្ត្វា កុដិំ បស្សន្តិ. អថេកទិវសំ កតិបយា ធុត្តជាតិកា ឥត្ថិយោ តត្ថ គតា កុដិកាយ រមណីយភាវំ ទិស្វា, ‘‘ឯត្ថ វសន្តោ អយំ សមណោ សិយា អម្ហេហិ អាកឌ្ឍនីយហទយោ’’តិ អធិប្បាយេន – ‘‘រមណីយំ វោ, ភន្តេ, វសនដ្ឋានំ. មយម្បិ រមណីយរូបា បឋមយោព្ពនេ ឋិតា’’តិ វត្វា ឥត្ថិកុត្តាទីនិ ទស្សេតុំ អារភិំសុ. ថេរោ អត្តនោ វីតរាគភាវំ បកាសេន្តោ ‘‘រមណីយា មេ កុដិកា, សទ្ធាទេយ្យា មនោរមា’’តិ គាថំ អភាសិ.

៥៨. តត្ថ រមណីយា មេ កុដិកាតិ ‘‘រមណីយា តេ, ភន្តេ, កុដិកា’’តិ យំ តុម្ហេហិ វុត្តំ, តំ សច្ចំ. អយំ មម វសនកុដិកា រមណីយា មនុញ្ញរូបា, សា ច ខោ សទ្ធាទេយ្យា, ‘‘ឯវរូបាយ មនាបំ កត្វា បព្ពជិតានំ ទិន្នាយ ឥទំ នាម ផលំ ហោតី’’តិ កម្មផលានិ សទ្ទហិត្វា សទ្ធាយ ធម្មច្ឆន្ទេន ទាតព្ពត្តា សទ្ធាទេយ្យា, ន ធនេន និព្ពត្តិតា. សយញ្ច តថាទិន្នានិ សទ្ធាទេយ្យានិ បស្សន្តានំ បរិភុញ្ជន្តានញ្ច មនោ រមេតីតិ មនោរមា. សទ្ធាទេយ្យត្តា ឯវ ហិ មនោរមា, សទ្ធាទីហិ ទេយ្យធម្មំ សក្កច្ចំ អភិសង្ខរិត្វា ទេន្តិ, សទ្ធាទេយ្យញ្ច បរិភុញ្ជន្តា សប្បុរិសា ទាយកស្ស អវិសំវាទនត្ថម្បិ បយោគាសយសម្បន្នា ហោន្តិ, ន តុម្ហេហិ ចិន្តិតាការេន បយោគាសយវិបន្នាតិ អធិប្បាយោ. ន មេ អត្ថោ កុមារីហីតិ យស្មា សព្ពសោ កាមេហិ វិនិវត្តិតមានសោ អហំ, តស្មា ន មេ អត្ថោ កុមារីហិ. កប្បិយការកកម្មវសេនបិ ហិ មាទិសានំ ឥត្ថីហិ បយោជនំ នាម នត្ថិ, បគេវ រាគវសេន, តស្មា ន មេ អត្ថោ កុមារីហីតិ. កុមារិគ្គហណញ្ចេត្ថ ឧបលក្ខណំ ទដ្ឋព្ពំ. មាទិសស្ស នាម សន្តិកេ ឯវំ បដិបជ្ជាហីតិ អយុត្តការិនីហិ យាវ អបរទ្ធញ្ច តុម្ហេហិ សមានជ្ឈាសយានំ បុរតោ អយំ កិរិយា សោភេយ្យាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យេសំ អត្ថោ តហិំ គច្ឆថ នារិយោ’’តិ. តត្ថ យេសន្តិ កាមេសុ អវីតរាគានំ. អត្ថោតិ បយោជនំ. តហិន្តិ តត្ថ តេសំ សន្តិកំ. នារិយោតិ អាលបនំ. តំ សុត្វា ឥត្ថិយោ មង្កុភូតា បត្តក្ខន្ធា អាគតមគ្គេនេវ គតា. ឯត្ថ ច ‘‘ន មេ អត្ថោ កុមារីហី’’តិ កាមេហិ អនត្ថិកភាវវចនេនេវ ថេរេន អរហត្តំ ព្យាកតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

រមណីយកុដិកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.