៩. រាមណេយ្យកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ចិហចិហាភិនទិតេតិ អាយស្មតោ រាមណេយ្យកត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ បុប្ផេហិ បូជំ អកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តោ អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា សុគតីសុ ឯវ បរិវត្តេន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ឥព្ភកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ ជេតវនបដិគ្គហណេ សញ្ជាតប្បសាទោ បព្ពជិត្វា ចរិយានុកូលំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរញ្ញេ វិហរតិ. តស្ស អត្តនោ សម្បត្តិយា បព្ពជិតសារុប្បាយ ច បដិបត្តិយា បាសាទិកភាវតោ រាមណេយ្យកោត្វេវ សមញ្ញា អហោសិ. អថេកទិវសំ មារោ ថេរំ ភិំសាបេតុកាមោ ភេរវសទ្ទំ អកាសិ. តំ សុត្វា ថេរោ ថិរបកតិតាយ តេន អសន្តសន្តោ ‘‘មារោ អយ’’ន្តិ ញត្វា តត្ថ អនាទរំ ទស្សេន្តោ ‘‘ចិហចិហាភិនទិតេ’’តិ គាថំ អភាសិ.

៤៩. តត្ថ ចិហចិហាភិនទិតេតិ ចិហចិហាតិ អភិណ្ហំ បវត្តសទ្ទតាយ ‘‘ចិហចិហា’’តិ លទ្ធនាមានំ វដ្ដកានំ អភិនាទនិមិត្តំ, វិរវហេតូតិ អត្ថោ. សិប្បិកាភិរុតេហិ ចាតិ សិប្បិកា វុច្ចន្តិ ទេវកា បរនាមកា គេលញ្ញេន ឆាតកិសទារកាការា សាខាមិគា. ‘‘មហាកលន្ទកា’’តិ កេចិ, សិប្បិកានំ អភិរុតេហិ មហាវិរវេហិ, ហេតុម្ហិ ចេតំ ករណវចនំ, តំ ហេតូតិ អត្ថោ. ន មេ តំ ផន្ទតិ ចិត្តន្តិ មម ចិត្តំ ន ផន្ទតិ ន ចវតិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ឥមស្មិំ អរញ្ញេ វិរវហេតុ សិប្បិកាភិរុតហេតុ វិយ, បាបិម, តវ វិស្សរករណហេតុ មម ចិត្តំ កម្មដ្ឋានតោ ន បរិបតតីតិ. តត្ថ ការណមាហ ‘‘ឯកត្តនិរតញ្ហិ មេ’’តិ. ហិ-សទ្ទោ ហេតុ អត្ថោ, យស្មា មម ចិត្តំ គណសង្គណិកំ បហាយ ឯកត្តេ ឯកីភាវេ, ពហិទ្ធា វា វិក្ខេបំ បហាយ ឯកត្តេ ឯកគ្គតាយ, ឯកត្តេ ឯកសភាវេ វា និព្ពានេ និរតំ អភិរតំ, តស្មា កម្មដ្ឋានតោ ន ផន្ទតិ ន ចវតីតិ, ឥមំ កិរ គាថំ វទន្តោ ឯវ ថេរោ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.២១.៥-៩) –

‘‘សុវណ្ណវណ្ណោ ភគវា, សតរំសី បតាបវា;

ចង្កមនំ សមារូឡ្ហោ, មេត្តចិត្តោ សិខីសភោ.

‘‘បសន្នចិត្តោ សុមនោ, វន្ទិត្វា ញាណមុត្តមំ;

មិនេលបុប្ផំ បគ្គយ្ហ, ពុទ្ធស្ស អភិរោបយិំ.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘ឯកូនតិំសកប្បម្ហិ, សុមេឃឃននាមកោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អយមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណគាថា អហោសិ.

រាមណេយ្យកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.