៨. គវម្បតិត្ថេរគាថាវណ្ណនា

យោ ឥទ្ធិយា សរភុន្តិ អាយស្មតោ គវម្បតិត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ សិខិំ ភគវន្តំ បស្សិត្វា បសន្នមានសោ បុប្ផេហិ បូជំ អកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ ឧប្បន្នោ អបរាបរំ បុញ្ញានិ ករោន្តោ កោណាគមនស្ស ភគវតោ ចេតិយេ ឆត្តញ្ច វេទិកញ្ច ការេសិ. កស្សបស្ស បន ភគវតោ កាលេ អញ្ញតរស្មិំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ. តស្មិញ្ច កុលេ ពហុំ គោមណ្ឌលំ អហោសិ. តំ គោបាលកា រក្ខន្តិ. អយំ តត្ថ អន្តរន្តរា យុត្តប្បយុត្តំ វិចារេន្តោ វិចរតិ. សោ ឯកំ ខីណាសវត្ថេរំ គាមេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ពហិគាមេ ទេវសិកំ ឯកស្មិំ បទេសេ ភត្តកិច្ចំ ករោន្តំ ទិស្វា ‘‘អយ្យោ សូរិយាតបេន កិលមិស្សតី’’តិ ចិន្តេត្វា ចត្តារោ សិរីសទណ្ឌេ ឧស្សាបេត្វា តេសំ ឧបរិ សិរីសសាខាយោ ឋបេត្វា សាខាមណ្ឌបំ កត្វា អទាសិ. ‘‘មណ្ឌបស្ស សមីបេ សិរីសរុក្ខំ រោបេសី’’តិ ច វទន្តិ. តស្ស អនុកម្បាយ ទេវសិកំ ថេរោ តត្ថ និសីទិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន តតោ ចវិត្វា ចាតុមហារាជិកេសុ និព្ពត្តិ. តស្ស បុរិមកម្មសំសូចកំ វិមានទ្វារេ មហន្តំ សិរីសវនំ និព្ពត្តិ វណ្ណគន្ធសម្បន្នេហិ អញ្ញេហិ បុប្ផេហិ សព្ពកាលេ ឧបសោភយមានំ, តេន តំ វិមានំ ‘‘សេរីសក’’ន្តិ បញ្ញាយិត្ថ. សោ ទេវបុត្តោ ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវេសុ ច មនុស្សេសុ ច សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ យសត្ថេរស្ស ចតូសុ គិហិសហាយេសុ គវម្បតិ នាម ហុត្វា អាយស្មតោ យសស្ស បព្ពជិតភាវំ សុត្វា អត្តនោ សហាយេហិ សទ្ធិំ ភគវតោ សន្តិកំ អគមាសិ. សត្ថា តស្ស ធម្មំ ទេសេសិ. សោ ទេសនាវសានេ សហាយេហិ សទ្ធិំ អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥៣.៤២-៤៧) –

‘‘មិគលុទ្ទោ បុរេ អាសិំ, វិបិនេ វិចរំ អហំ;

អទ្ទសំ វិរជំ ពុទ្ធំ, សព្ពធម្មាន បារគុំ.

‘‘តស្មិំ មហាការុណិកេ, សព្ពសត្តហិតេ រតេ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, នេលបុប្ផំ អបូជយិំ.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ថេរោ វិមុត្តិសុខំ បដិសំវេទេន្តោ សាកេតេ វិហរតិ អញ្ជនវនេ. តេន ច សមយេន ភគវា មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ សាកេតំ គន្ត្វា អញ្ជនវនេ វិហាសិ. សេនាសនំ នប្បហោសិ. សម្ពហុលា ភិក្ខូ វិហារសាមន្តា សរភុយា នទិយា វាលិកាបុឡិនេ សយិំសុ. អថ អឌ្ឍរត្តសមយេ នទិយា ឧទកោឃេ អាគច្ឆន្តេ សាមណេរាទយោ ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទា អហេសុំ. ភគវា តំ ញត្វា អាយស្មន្តំ គវម្បតិំ អាណាបេសិ – ‘‘គច្ឆ, គវម្បតិ, ជលោឃំ វិក្ខម្ភេត្វា ភិក្ខូនំ ផាសុវិហារំ ករោហី’’តិ. ថេរោ ‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ ឥទ្ធិពលេន នទីសោតំ វិក្ខម្ភិ, តំ ទូរតោវ បព្ពតកូដំ វិយ អដ្ឋាសិ. តតោ បដ្ឋាយ ថេរស្ស អានុភាវោ លោកេ បាកដោ អហោសិ. អថេកទិវសំ សត្ថា មហតិយា ទេវបរិសាយ មជ្ឈេ និសីទិត្វា ធម្មំ ទេសេន្តំ ថេរំ ទិស្វា លោកានុកម្បាយ តស្ស គុណានំ វិភាវនត្ថំ តំ បសំសន្តោ ‘‘យោ ឥទ្ធិយា សរភុ’’ន្តិ គាថំ អភាសិ.

៣៨. តត្ថ ឥទ្ធិយាតិ អធិដ្ឋានិទ្ធិយា. សរភុន្តិ ឯវំនាមិកំ នទិំ, យំ លោកេ ‘‘សរភុ’’ន្តិ វទន្តិ. អដ្ឋបេសីតិ សន្ទិតុំ អទេន្តោ សោតំ និវត្តេត្វា បព្ពតកូដំ វិយ មហន្តំ ជលរាសិំ កត្វា ឋបេសិ. អសិតោតិ នសិតោ, តណ្ហាទិដ្ឋិនិស្សយរហិតោ, ពន្ធនសង្ខាតានំ វា សព្ពសំយោជនានំ សមុច្ឆិន្នត្តា កេនចិបិ ពន្ធនេន អពទ្ធោ, តតោ ឯវ ឯជានំ កិលេសានំ អភាវតោ អនេជោ សោ, គវម្បតិ, តំ សព្ពសង្គាតិគតំ តាទិសំ សព្ពេបិ រាគទោសមោហមានទិដ្ឋិសង្គេ អតិក្កមិត្វា ឋិតត្តា សព្ពសង្គាតិគតំ, អសេក្ខមុនិភាវតោ មហាមុនិំ, តតោ ឯវ កាមកម្មភវាទិភេទស្ស សកលស្សបិ ភវស្ស បារំ និព្ពានំ គតត្តា ភវស្ស បារគុំ. ទេវា នមស្សន្តីតិ ទេវាបិ ឥមស្សន្តិ, បគេវ ឥតរា បជាតិ.

គាថាបរិយោសានេ មហតោ ជនកាយស្ស ធម្មាភិសមយោ អហោសិ. ថេរោ អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ ‘‘សត្ថារំ បូជេស្សាមី’’តិ ឥមមេវ គាថំ អភាសីតិ.

គវម្បតិត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.