៥. សាមញ្ញកានិត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សុខំ សុខត្ថោតិ អាយស្មតោ សាមញ្ញកានិត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ ហុត្វា តត្ថ តត្ថ ភវេ កុសលំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ មនុស្សយោនិយំ និព្ពត្តោ វិបស្សិំ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ឯកំ មញ្ចំ អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អញ្ញតរស្ស បរិព្ពាជកស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. សាមញ្ញកានីតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថុ យមកបាដិហារិយំ ទិស្វា បសន្នមានសោ សាសនេ បព្ពជិត្វា ចរិយានុកូលំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា ឈានំ និព្ពត្តេត្វា ឈានំ បាទកំ កត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៣៦.៣០-៣៣) –

‘‘វិបស្សិនោ ភគវតោ, លោកជេដ្ឋស្ស តាទិនោ;

ឯកំ មញ្ចំ មយា ទិន្នំ, បសន្នេន សបាណិនា.

‘‘ហត្ថិយានំ អស្សយានំ, ទិព្ពយានំ សមជ្ឈគំ;

តេន មញ្ចក ទានេន, បត្តោម្ហិ អាសវក្ខយំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ មញ្ចមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, មញ្ចទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

ថេរស្ស បន គិហិសហាយកោ កាតិយានោ នាម បរិព្ពាជកោ ពុទ្ធុប្បាទតោ បដ្ឋាយ តិត្ថិយានំ ហតលាភសក្ការតាយ ឃាសច្ឆាទនមត្តម្បិ អលភន្តោ អាជីវកាបកតោ ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘តុម្ហេ សាកិយបុត្តិយា នាម មហាលាភគ្គយសគ្គប្បត្តា សុខេន ជីវថ, មយំ បន ទុក្ខិតា កិច្ឆជីវិកា, កថំ នុ ខោ បដិបជ្ជមានស្ស ទិដ្ឋធម្មិកញ្ចេវ សម្បរាយិកញ្ច សុខំ សម្បជ្ជតី’’តិ បុច្ឆិ. អថស្ស ថេរោ ‘‘និប្បរិយាយតោ សុខំ នាម លោកុត្តរសុខមេវ, តញ្ច តទនុរូបំ បដិបត្តិំ បដិបជ្ជន្តស្សេវា’’តិ អត្តនា តស្ស អធិគតភាវំ បរិយាយេន វិភាវេន្តោ ‘‘សុខំ សុខត្ថោ លភតេ តទាចរ’’ន្តិ គាថំ អភាសិ.

៣៥. តត្ថ សុខន្តិ និរាមិសំ សុខំ ឥធាធិប្បេតំ. តញ្ច ផលសមាបត្តិ ចេវ និព្ពានញ្ច. តថា ហិ ‘‘អយំ សមាធិ បច្ចុប្បន្នសុខោ ចេវ អាយតិញ្ច សុខវិបាកោ’’ (ទី. និ. ៣.៣៥៥; អ. និ. ៥.២៧; វិភ. ៨០៤) ‘‘និព្ពានំ បរមំ សុខ’’ន្តិ (ធ. ប. ២០៣-២០៤) ច វុត្តំ. សុខត្ថោតិ សុខប្បយោជនោ, យថាវុត្តេន សុខេន អត្ថិកោ. លភតេតិ បាបុណាតិ, អត្ថិកស្សេវេទំ សុខំ, ន ឥតរស្ស. កោ បន អត្ថិកោតិ អាហ ‘‘តទាចរ’’ន្តិ តទត្ថំ អាចរន្តោ, យាយ បដិបត្តិយា តំ បដិបត្តិំ បដិបជ្ជន្តោតិ អត្ថោ. ន កេវលំ តទាចរំ សុខមេវ លភតេ, អថ ខោ កិត្តិញ្ច បប្បោតិ ‘‘ឥតិបិ សីលវា សុបរិសុទ្ធកាយវចីកម្មន្តោ សុបរិសុទ្ធាជីវោ ឈាយី ឈានយុត្តោ’’តិអាទិនា កិត្តិំ បរម្មុខា បត្ថដយសតំ បាបុណាតិ. យសស្ស វឌ្ឍតីតិ សម្មុខេ គុណាភិត្ថវសង្ខាតោ បរិវារសម្បទាសង្ខាតោ ច យសោ អស្ស បរិព្រូហតិ. ឥទានិ ‘‘តទាចរ’’ន្តិ សាមញ្ញតោ វុត្តមត្ថំ សរូបតោ ទស្សេន្តោ – ‘‘យោ អរិយមដ្ឋង្គិកមញ្ជសំ ឧជុំ, ភាវេតិ មគ្គំ អមតស្ស បត្តិយា’’តិ អាហ. តស្សត្ថោ យោ បុគ្គលោ កិលេសេហិ អារកត្តា បរិសុទ្ធដ្ឋេន បដិបជ្ជន្តានំ អរិយភាវករណដ្ឋេន អរិយំ, សម្មាទិដ្ឋិអាទិអដ្ឋង្គសមុទាយតាយ អដ្ឋង្គិកំ, អន្តទ្វយរហិតមជ្ឈិមបដិបត្តិភាវតោ អកុដិលដ្ឋេន អញ្ជសំ, កាយវង្កាទិប្បហានតោ ឧជុំ, និព្ពានត្ថិកេហិ មគ្គនិយដ្ឋេន កិលេសេ មារេន្តោ គមនដ្ឋេន ច ‘‘មគ្គ’’ន្តិ លទ្ធនាមំ ទុក្ខនិរោធគាមិនិបដិបទំ អមតស្ស អសង្ខតាយ ធាតុយា បត្តិយា អធិគមាយ ភាវេតិ អត្តនោ សន្តានេ ឧប្បាទេតិ វឌ្ឍេតិ ច, សោ និប្បរិយាយេន ‘‘សុខត្ថោ តទាចរ’’ន្តិ វុច្ចតិ, តស្មា យថាវុត្តំ សុខំ លភតិ. តំ សុត្វា បរិព្ពាជកោ បសន្នមានសោ បព្ពជិត្វា សម្មា បដិបជ្ជន្តោ នចិរស្សេវ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. ឥទមេវ ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណំ អហោសិ.

សាមញ្ញកានិត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.