៤. បោសិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អនាសន្នវរាតិ អាយស្មតោ បោសិយត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ វិវដ្ដូបនិស្សយំ ពហុំ កុសលំ ឧបចិនិត្វា សុគតីសុ ឯវ សំសរន្តោ ឥតោ ទ្វេនវុតេ កប្បេ តិស្សស្ស ភគវតោ កាលេ មិគលុទ្ទោ ហុត្វា អរញ្ញេ វិចរតិ. អថ ភគវា តស្ស អនុគ្គហំ កាតុំ អរញ្ញំ គន្ត្វា តស្ស ចក្ខុបថេ អត្តានំ ទស្សេសិ. សោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ អាវុធំ និក្ខិបិត្វា ឧបសង្កមិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋាសិ. ភគវា និសីទិតុកាមតំ ទស្សេសិ. សោ តាវទេវ តិណមុដ្ឋិយោ គហេត្វា សមេ ភូមិភាគេ សក្កច្ចំ សន្ថរិត្វា អទាសិ. និសីទិ តត្ថ ភគវា អនុកម្បំ ឧបាទាយ. និសិន្នេ បន ភគវតិ អនប្បកំ បីតិសោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តោ ភគវន្តំ វន្ទិត្វា សយម្បិ ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ ភគវា ‘‘ឯត្តកំ វដ្ដតិ ឥមស្ស កុសលពីជ’’ន្តិ ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អចិរបក្កន្តេ ភគវតិ តំ សីហោ មិគរាជា ឃាតេសិ. សោ កាលង្កតោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិ. ‘‘សោ កិរ ភគវតិ អនុបគច្ឆន្តេ សីហេន ឃាតិតោ និរយេ និព្ពត្តិស្សតី’’តិ តំ ទិស្វា ភគវា សុគតិយំ និព្ពត្តនត្ថំ កុសលពីជរោបនត្ថញ្ច ឧបសង្កមិ.

សោ តត្ថ យាវតាយុកំ ឋត្វា តតោ ទេវលោកតោ ចវិត្វា សុគតីសុយេវ បរិវត្តេន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ អញ្ញតរស្ស មហាវិភវស្ស សេដ្ឋិនោ បុត្តោ សង្គាមជិតត្ថេរស្ស កនិដ្ឋភាតា ហុត្វា និព្ពត្តិ. បោសិយោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ ទារបរិគ្គហំ កត្វា ឯកំ បុត្តំ លភិត្វា អន្តិមភវិកតាយ ធម្មតាយ ចោទិយមានោ ជាតិអាទិំ បដិច្ច ឧប្បន្នសំវេគោ បព្ពជិត្វា អរញ្ញំ បវិសិត្វា វូបកដ្ឋោ ហុត្វា ចតុសច្ចកម្មដ្ឋានភាវនំ អនុយុញ្ជន្តោ នចិរស្សេវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥៣.១-១២) –

‘‘ហិមវន្តស្សាវិទូរេ, លម្ពកោ នាម បព្ពតោ;

តត្ថេវ តិស្សោ សម្ពុទ្ធោ, អព្ភោកាសម្ហិ ចង្កមិ.

‘‘មិគលុទ្ទោ តទា អាសិំ, អរញ្ញេ កាននេ អហំ;

ទិស្វាន តំ ទេវទេវំ, តិណមុដ្ឋិមទាសហំ.

‘‘និសីទនត្ថំ ពុទ្ធស្ស, ទត្វា ចិត្តំ បសាទយិំ;

សម្ពុទ្ធំ អភិវាទេត្វា, បក្កាមិំ ឧត្តរាមុខោ.

‘‘អចិរំ គតមត្តស្ស, មិគរាជា អបោថយិ;

សោហេន បោថិតោ, សន្តោ តត្ថ កាលង្កតោ អហំ.

‘‘អាសន្នេ មេ កតំ កម្មំ, ពុទ្ធសេដ្ឋេ អនាសវេ;

សុមុត្តោ សរវេគោវ, ទេវលោកមគច្ឆហំ.

‘‘យូបោ តត្ថ សុភោ អាសិ, បុញ្ញកម្មាភិនិម្មិតោ;

សហស្សកណ្ឌោ សតភេណ្ឌុ, ធជាលុ ហរិតាមយោ.

‘‘បភា និទ្ធាវតេ តស្ស, សតរំសីវ ឧគ្គតោ;

អាកិណ្ណោ ទេវកញ្ញាហិ, អាមោទិំ កាមកាមិហំ.

‘‘ទេវលោកា ចវិត្វាន, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;

អាគន្ត្វាន មនុស្សត្តំ, បត្តោម្ហិ អាសវក្ខយំ.

‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, និសីទនមទាសហំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, តិណមុដ្ឋេ ឥទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ភគវន្តំ វន្ទិតុំ សាវត្ថិំ អាគតោ ញាតិំ អនុកម្បាយ ញាតិគេហំ អគមាសិ. តត្ថ នំ បុរាណទុតិយិកា វន្ទិត្វា អាសនទានាទិនា បឋមំ ឧបាសិកា វិយ វត្តំ ទស្សេត្វា ថេរស្ស អជ្ឈាសយំ អជានន្តី បច្ឆា ឥត្ថិកុត្តាទីហិ បលោភេតុកាមា អហោសិ. ថេរោ ‘‘អហោ អន្ធពាលា មាទិសេបិ នាម ឯវំ បដិបជ្ជតី’’តិ ចិន្តេត្វា កិញ្ចិ អវត្វា ឧដ្ឋាយាសនា អរញ្ញមេវ គតោ. តំ អារញ្ញកា ភិក្ខូ ‘‘កិំ, អាវុសោ, អតិលហុំ, និវត្តោសិ, ញាតកេហិ ន ទិដ្ឋោសី’’តិ បុច្ឆិំសុ. ថេរោ តត្ថ បវត្តិំ អាចិក្ខន្តោ ‘‘អនាសន្នវរា ឯតា’’តិ គាថំ អភាសិ.

៣៤. តត្ថ អនាសន្នវរាតិ ឯតា ឥត្ថិយោ ន អាសន្នា អនុបគតា, ទូរេ ឯវ វា ឋិតា ហុត្វា វរា បុរិសស្ស សេដ្ឋា ហិតាវហា, តញ្ច ខោ និច្ចមេវ សព្ពកាលមេវ, ន រត្តិមេវ, ន ទិវាបិ, ន រហោវេលាយបិ. វិជានតាតិ វិជានន្តេន. ‘‘អនាសន្នបរា’’តិបិ បាឡិ, សោ ឯវត្ថោ. អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ – ចណ្ឌហត្ថិអស្សមហិំសសីហព្យគ្ឃយក្ខរក្ខសបិសាចាបិ មនុស្សានំ អនុបសង្កមន្តោ វរា សេដ្ឋា, ន អនត្ថាវហា, តេ បន ឧបសង្កមន្តា ទិដ្ឋធម្មិកំយេវ អនត្ថំ ករេយ្យុំ. ឥត្ថិយោ បន ឧបសង្កមិត្វា ទិដ្ឋធម្មិកំ សម្បរាយិកំ វិមោក្ខនិស្សិតម្បិ អត្ថំ វិនាសេត្វា មហន្តំ អនត្ថំ អាបាទេន្តិ, តស្មា អនាសន្នវរា ឯតា និច្ចមេវ វិជានតាតិ. ឥទានិ តមត្ថំ អត្តូបនាយិកំ កត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘គាមា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ គាមាតិ គាមំ. ឧបយោគត្ថេ ហិ ឯតំ និស្សក្កវចនំ. អរញ្ញមាគម្មាតិ អរញ្ញតោ អាគន្ត្វា. ម-ការោ បទសន្ធិករោ, និស្សក្កេ ចេតំ ឧបយោគវចនំ. តតោតិ មញ្ចកតោ. អនាមន្តេត្វាតិ អនាលបិត្វា បុរាណទុតិយិកំ ‘‘អប្បមត្តា ហោហី’’តិ ឯត្តកម្បិ អវត្វា. បោសិយោតិ អត្តានមេវ បរំ វិយ វទតិ. យេ បន ‘‘បក្កាមិ’’ន្តិ បឋន្តិ, តេសំ អហំ បោសិយោ បក្កាមិន្តិ យោជនា. យេ បន ‘‘សា ឥត្ថី ថេរំ ឃរំ ឧបគតំ ភោជេត្វា បលោភេតុកាមា ជាតា, តំ ទិស្វា ថេរោ តាវទេវ គេហតោ និក្ខមិត្វា វិហារំ គន្ត្វា អត្តនោ វសនដ្ឋានេ មញ្ចកេ និសីទិ. សាបិ ខោ ឥត្ថី បច្ឆាភត្តំ អលង្កតបដិយត្តា វិហារេ ថេរស្ស វសនដ្ឋានំ ឧបសង្កមិ. តំ ទិស្វា ថេរោ កិញ្ចិ អវត្វា ឧដ្ឋាយ ទិវាដ្ឋានមេវ គតោ’’តិ វទន្តិ, តេសំ ‘‘គាមា អរញ្ញមាគម្មា’’តិ គាថាបទស្ស អត្ថោ យថារុតវសេនេវ និយ្យតិ. វិហារោ ហិ ឥធ ‘‘អរញ្ញ’’ន្តិ អធិប្បេតោ.

បោសិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.