២. សុប្បិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អជរំ ជីរមានេនាតិ អាយស្មតោ សុប្បិយត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អរញ្ញាយតនេ វសន្តោ តត្ថ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ផលាផលំ អទាសិ, តថា ភិក្ខុសង្ឃស្ស. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ កស្សបស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស កាលេ ខត្តិយកុលេ និព្ពត្តិត្វា អនុក្កមេន វិញ្ញុតំ បត្តោ កល្យាណមិត្តសន្និស្សយេន លទ្ធសំវេគោ សាសនេ បព្ពជិត្វា ពហុស្សុតោ អហោសិ. ជាតិមទេន សុតមទេន ច អត្តានំ ឧក្កំសេន្តោ បរេ ច វម្ភេន្តោ វិហាសិ. សោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ តស្ស កម្មស្ស និស្សន្ទេន សាវត្ថិយំ បរិភូតរូបេ សុសានគោបកកុលេ និព្ពត្តិ. សុប្បិយោតិស្ស នាមំ អហោសិ. អថ វិញ្ញុតំ បត្តោ អត្តនោ សហាយភូតំ សោបាកត្ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា តស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសំវេគោ បព្ពជិត្វា សម្មាបដិបត្តិំ បូរេត្វា ‘‘អជរំ ជីរមានេនា’’តិ គាថំ អភាសិ.

៣២. តត្ថ អជរន្តិ ជរារហិតំ, និព្ពានំ សន្ធាយាហ. តញ្ហិ អជាតត្តា នត្ថិ ឯត្ថ ជរា, ឯតស្មិំ វា អធិគតេ បុគ្គលស្ស សា នត្ថីតិ ជរាភាវហេតុតោបិ អជរំ នាម. ជីរមានេនាតិ ជីរន្តេន, ខណេ ខណេ ជរំ បាបុណន្តេន. តប្បមានេនាតិ សន្តប្បមានេន, រាគាទីហិ ឯកាទសហិ អគ្គីហិ ទយ្ហមានេន. និព្ពុតិន្តិ យថាវុត្តសន្តាបាភាវតោ និព្ពុតសភាវំ និព្ពានំ. និមិយន្តិ បរិវត្តេយ្យំ ចេតាបេយ្យំ. បរមំ សន្តិន្តិ អនវសេសកិលេសាភិសង្ខារបរិឡាហវូបសមធម្មតាយ ឧត្តមំ សន្តិំ. ចតូហិ យោគេហិ អននុពន្ធត្តា យោគក្ខេមំ. អត្តនោ ឧត្តរិតរស្ស កស្សចិ អភាវតោ អនុត្តរំ. អយញ្ហេត្ថ សង្ខេបត្ថោ – ខណេ ខណេ ជរាយ អភិភុយ្យមានត្តា ជីរមានេន, តថា រាគគ្គិអាទីហិ សន្តប្បមានេន គតោ ឯវំ អនិច្ចេន ទុក្ខេន អសារេន សព្ពថាបិ អនុបសន្តសភាវេន សឧបទ្ទវេន, តប្បដិបក្ខភាវតោ អជរំ បរមុបសមភូតំ កេនចិ អនុបទ្ទុតំ អនុត្តរំ និព្ពានំ និមិយំ បរិវត្តេយ្យំ ‘‘មហា វត មេ លាភោ មហា ឧទយោ ហត្ថគតោ’’តិ. យថា ហិ មនុស្សា យំ កិញ្ចិ ភណ្ឌំ បរិវត្តេន្តា និរបេក្ខា គយ្ហមានេន សម្ពហុមានា ហោន្តិ, ឯវមយំ ថេរោ បហិតត្តោ វិហរន្តោ អត្តនោ កាយេ ច ជីវិតេ ច និរបេក្ខតំ, និព្ពានំ បដិបេសិតត្តញ្ច បកាសេន្តោ ‘‘និមិយំ បរមំ សន្តិំ, យោគក្ខេមំ អនុត្តរ’’ន្តិ វត្វា តមេវ បដិបត្តិំ បរិព្រូហយន្តោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥២.៥១-៧៧) –

‘‘វរុណោ នាម នាមេន, ព្រាហ្មណោ មន្តបារគូ;

ឆឌ្ឌេត្វា ទស បុត្តានិ, វនមជ្ឈោគហិំ តទា.

‘‘អស្សមំ សុកតំ កត្វា, សុវិភត្តំ មនោរមំ;

បណ្ណសាលំ ករិត្វាន, វសាមិ វិបិនេ អហំ.

‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

មមុទ្ធរិតុកាមោ សោ, អាគច្ឆិ មម អស្សមំ.

‘‘យាវតា វនសណ្ឌម្ហិ, ឱភាសោ វិបុលោ អហុ;

ពុទ្ធស្ស អានុភាវេន, បជ្ជលី វិបិនំ តទា.

‘‘ទិស្វាន តំ បាដិហីរំ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស តាទិនោ;

បត្តបុដំ គហេត្វាន, ផលេន បូជយិំ អហំ.

‘‘ឧបគន្ត្វាន សម្ពុទ្ធំ, សហខារិមទាសហំ;

អនុកម្បាយ មេ ពុទ្ធោ, ឥទំ វចនមព្រវិ.

‘‘ខារិភារំ គហេត្វាន, បច្ឆតោ ឯហិ មេ តុវំ;

បរិភុត្តេ ច សង្ឃម្ហិ, បុញ្ញំ តវ ភវិស្សតិ.

‘‘បុដកំ តំ គហេត្វាន, ភិក្ខុសង្ឃស្សទាសហំ;

តត្ថ ចិត្តំ បសាទេត្វា, តុសិតំ ឧបបជ្ជហំ.

‘‘តត្ថ ទិព្ពេហិ នច្ចេហិ, គីតេហិ វាទិតេហិ ច;

បុញ្ញកម្មេន សំយុត្តំ, អនុភោមិ សទា សុខំ.

‘‘យំ យំ យោនុបបជ្ជាមិ, ទេវត្តំ អថ មានុសំ;

ភោគេ មេ ឩនតា នត្ថិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘យាវតា ចតុរោ ទីបា, សសមុទ្ទា សបព្ពតា;

ផលំ ពុទ្ធស្ស ទត្វាន, ឥស្សរំ ការយាមហំ.

‘‘យាវតា យេ បក្ខិគណា, អាកាសេ ឧប្បតន្តិ ចេ;

តេបិ មេ វសមន្វេន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘យាវតា វនសណ្ឌម្ហិ, យក្ខា ភូតា ច រក្ខសា;

កុម្ភណ្ឌា គរុឡា ចាបិ, បារិចរិយំ ឧបេន្តិ មេ.

‘‘កុម្មា សោណា មធុការា, ឌំសា ច មកសា ឧភោ;

តេបិ មំ វសមន្វេន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘សុបណ្ណា នាម សកុណា, បក្ខិជាតា មហព្ពលា;

តេបិ មំ សរណំ យន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘យេបិ ទីឃាយុកា នាគា, ឥទ្ធិមន្តោ មហាយសា;

តេបិ មំ វសមន្វេន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘សីហា ព្យគ្ឃា ច ទីបី ច, អច្ឆកោកតរច្ឆកា;

តេបិ មំ វសមន្វេន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘ឱសធី តិណវាសី ច, យេ ច អាកាសវាសិនោ;

សព្ពេ មំ សរណំ យន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘សុទុទ្ទសំ សុនិបុណំ, គម្ភីរំ សុប្បកាសិតំ;

ផស្សយិត្វា វិហរាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘វិមោក្ខេ អដ្ឋ ផុសិត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ;

អាតាបី និបកោ ចាហំ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘យេ ផលដ្ឋា ពុទ្ធបុត្តា, ខីណទោសា មហាយសា;

អហមញ្ញតរោ តេសំ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘អភិញ្ញាបារមិំ គន្ត្វា, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរាមិ អនាសវោ.

‘‘តេវិជ្ជា ឥទ្ធិបត្តា ច, ពុទ្ធបុត្តា មហាយសា;

ទិព្ពសោតំ សមាបន្នា, តេសំ អញ្ញតរោ អហំ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វាបិ តមេវ គាថំ អញ្ញាព្យាករណវសេន អភាសិ.

សុប្បិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.