៧. លោមសកង្គិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ទព្ពំ កុសន្តិ អាយស្មតោ លោមសកង្គិយត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ វិបស្សិំ ភគវន្តំ បស្សិត្វា បសន្នមានសោ នានាបុប្ផេហិ បូជេត្វា តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តោ បុន អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ សាសនេ បព្ពជិត្វា សមណធម្មំ ករោតិ. តេន ច សមយេន សត្ថារា ភទ្ទេករត្តបដិបទាយ កថិតាយ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភទ្ទេករត្តសុត្តវសេន តេន សាកច្ឆំ ករោតិ. សោ តំ ន សម្បាយាសិ. អសម្បាយន្តោ ‘‘អហំ អនាគតេ តុយ្ហំ ភទ្ទេករត្តំ កថេតុំ សមត្ថោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បណិធានំ អកាសិ, ឥតរោ ‘‘បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ. ឯតេសុ បឋមោ ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ កបិលវត្ថុស្មិំ សាកិយរាជកុលេ និព្ពត្តិ. តស្ស សុខុមាលភាវេន សោណស្ស វិយ បាទតលេសុ លោមានិ ជាតានិ, តេនស្ស លោមសកង្គិយោតិ នាមំ អហោសិ. ឥតរោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា ចន្ទនោតិ បញ្ញាយិត្ថ. លោមសកង្គិយោ អនុរុទ្ធាទីសុ សក្យកុមារេសុ បព្ពជន្តេសុ បព្ពជិតុំ ន ឥច្ឆិ. អថ នំ សំវេជេតុំ ចន្ទនោ ទេវបុត្តោ ឧបសង្កមិត្វា ភទ្ទេករត្តំ បុច្ឆិ. ឥតរោ ‘‘ន ជានាមី’’តិ. បុន ទេវបុត្តោ ‘‘អថ កស្មា តយា ‘ភទ្ទេករត្តំ កថេយ្យ’ន្តិ សង្គរោ កតោ, ឥទានិ បន នាមមត្តម្បិ ន ជានាសី’’តិ ចោទេសិ. ឥតរោ តេន សទ្ធិំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘មយា កិរ, ភន្តេ, បុព្ពេ ‘ឥមស្ស ភទ្ទេករត្តំ កថេស្សាមី’តិ សង្គរោ កតោ’’តិ បុច្ឆិ. ភគវា ‘‘អាម, កុលបុត្ត, កស្សបស្ស ភគវតោ កាលេ តយា ឯវំ កត’’ន្តិ អាហ. ស្វាយមត្ថោ ឧបរិបណ្ណាសកេ អាគតនយេន វិត្ថារតោ វេទិតព្ពោ. អថ លោមសកង្គិយោ ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ, បព្ពាជេថ ម’’ន្តិ អាហ. ភគវា ‘‘ន, ខោ, តថាគតា មាតាបិតូហិ អននុញ្ញាតំ បុត្តំ បព្ពាជេន្តី’’តិ បដិក្ខិបិ. សោ មាតុ សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘អនុជានាហិ មំ, អម្ម, បព្ពជិតុំ, បព្ពជិស្សាមហ’’ន្តិ វត្វា, មាតរា ‘‘តាត, សុខុមាលោ ត្វំ កថំ បព្ពជិស្សសី’’តិ វុត្តេ, ‘‘អត្តនោ បរិស្សយសហនភាវំ បកាសេន្តោ ‘‘ទព្ពំ កុសំ បោដកិល’’ន្តិ គាថំ អភាសិ.

២៧. តត្ថ ទព្ពន្តិ ទព្ពតិណមាហ, យំ ‘‘សទ្ទុលោ’’តិបិ វុច្ចតិ. កុសន្តិ កុសតិណំ, យោ ‘‘កាសោ’’តិ វុច្ចតិ. បោដកិលន្តិ សកណ្ដកំ អកណ្ដកញ្ច គច្ឆំ. ឥធ បន សកណ្ដកមេវ អធិប្បេតំ. ឧសីរាទីនិ សុវិញ្ញេយ្យានិ. ទព្ពាទីនិ តិណានិ ពីរណតិណានិ បាទេហិ អក្កន្តស្សាបិ ទុក្ខជនកានិ គមនន្តរាយករានិ ច, តានិ ច បនាហំ ឧរសា បនុទិស្សាមិ ឧរសាបិ អបនេស្សាមិ. ឯវំ អបនេន្តោ តំ និមិត្តំ ទុក្ខំ សហន្តោ អរញ្ញាយតនេ គុម្ពន្តរំ បវិសិត្វា សមណធម្មំ កាតុំ សក្ខិស្សាមិ. កោ បន វាទោ បាទេហិ អក្កមនេតិ ទស្សេតិ. វិវេកមនុព្រូហយន្តិ កាយវិវេកំ ចិត្តវិវេកំ ឧបធិវិវេកញ្ច អនុព្រូហយន្តោ. គណសង្គណិកញ្ហិ បហាយ កាយវិវេកំ អនុព្រូហយន្តស្សេវ អដ្ឋតិំសាយ អារម្មណេសុ យត្ថ កត្ថចិ ចិត្តំ សមាទហន្តស្ស ចិត្តវិវេកោ, ន សង្គណិការតស្ស. សមាហិតស្សេវ វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តស្ស សមថវិបស្សនញ្ច យុគនទ្ធំ ករោន្តស្ស កិលេសានំ ខេបនេន ឧបធិវិវេកាធិគមោ, ន អសមាហិតស្ស. តេន វុត្តំ ‘‘វិវេកមនុព្រូហយន្តិ កាយវិវេកំ ចិត្តវិវេកំ ឧបធិវិវេកញ្ច អនុព្រូហយន្តោ’’តិ. ឯវំ បន បុត្តេន វុត្តេ មាតា ‘‘តេន ហិ, តាត, បព្ពជា’’តិ អនុជានិ. សោ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា បព្ពជ្ជំ យាចិ. តំ សត្ថា បព្ពាជេសិ. តំ បព្ពជិត្វា កតបុព្ពកិច្ចំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរញ្ញំ បវិសន្តំ ភិក្ខូ អាហំសុ – ‘‘អាវុសោ, ត្វំ សុខុមាលោ កិំ សក្ខិស្សសិ អរញ្ញេ វសិតុ’’ន្តិ. សោ តេសម្បិ តមេវ គាថំ វត្វា អរញ្ញំ បវិសិត្វា ភាវនំ អនុយុញ្ជន្តោ នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥២.២៣-២៧) –

‘‘សុវណ្ណវណ្ណំ សម្ពុទ្ធំ, អាហុតីនំ បដិគ្គហំ;

រថិយំ បដិបជ្ជន្តំ, នានាបុប្ផេហិ បូជយិំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ថេរោ អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ តំយេវ គាថំ អភាសីតិ.

លោមសកង្គិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.