៥. នន្ទិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឱភាសជាតន្តិ អាយស្មតោ នន្ទិយត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ ចេតិយេ ចន្ទនសារេន វេទិកំ ការេត្វា ឧឡារំ បូជាសក្ការំ បវត្តេសិ. តតោ បដ្ឋាយ អជ្ឈាសយសម្បន្នោ ហុត្វា តត្ថ តត្ថ វិវដ្ដូបនិស្សយំ ពហុំ បុញ្ញកម្មំ អាចិនិត្វា ទេវេសុ ច មនុស្សេសុ ច សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កបិលវត្ថុស្មិំ សក្យរាជកុលេ និព្ពត្តិ. តស្ស មាតាបិតរោ នន្ទិំ ជនេន្តោ ជាតោតិ នន្ទិយោតិ នាមំ អកំសុ. សោ វយប្បត្តោ អនុរុទ្ធាទីសុ សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជន្តេសុ សយម្បិ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ កតាធិការតាយ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៥.១៥-២០) –

‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;

ជលិត្វា អគ្គិខន្ធោវ, សម្ពុទ្ធោ បរិនិព្ពុតោ.

‘‘និព្ពុតេ ច មហាវីរេ, ថូបោ វិត្ថារិកោ អហុ;

ទូរតោវ ឧបដ្ឋេន្តិ, ធាតុគេហវរុត្តមេ.

‘‘បសន្នចិត្តោ សុមនោ, អកំ ចន្ទនវេទិកំ;

ទិស្សតិ ថូបខន្ធោ ច, ថូបានុច្ឆវិកោ តទា.

‘‘ភវេ និព្ពត្តមានម្ហិ, ទេវត្តេ អថ មានុសេ.

ឱមត្តំ មេ ន បស្សាមិ, បុព្ពកម្មស្សិទំ ផលំ.

‘‘បញ្ចទសកប្បសតេ, ឥតោ អដ្ឋ ជនា អហុំ;

សព្ពេ សមត្តនាមា តេ ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អនុរុទ្ធត្ថេរាទីហិ សទ្ធិំ បាចីនវំសមិគទាយេ វិហរន្តេ ឥមស្មិំ ថេរេ ឯកទិវសំ មារោ បាបិមា ភិំសាបេតុកាមោ តស្ស ភេរវរូបំ ទស្សេតិ. ថេរោ តំ ‘‘មារោ អយ’’ន្តិ ញត្វា ‘‘បាបិម, យេ មារធេយ្យំ វីតិវត្តា, តេសំ តវ កិរិយា កិំ ករិស្សតិ, តតោនិទានំ បន ត្វំ ឯវ វិឃាតំ អនត្ថំ បាបុណិស្សសី’’តិ ទស្សេន្តោ ‘‘ឱភាសជាតំ ផលគ’’ន្តិ គាថំ អភាសិ.

២៥. តត្ថ ឱភាសជាតន្តិ ញាណោភាសេន ជាតោភាសំ អគ្គមគ្គញាណស្ស អធិគតត្តា. តេន អនវសេសតោ កិលេសន្ធការស្ស វិហតវិទ្ធំសិតភាវតោ អតិវិយ បភស្សរន្តិ អត្ថោ. ផលគន្តិ ផលំ គតំ ឧបគតំ, អគ្គផលញាណសហិតន្តិ អធិប្បាយោ. ចិត្តន្តិ ខីណាសវស្ស ចិត្តំ សាមញ្ញេន វទតិ. តេនាហ ‘‘អភិណ្ហសោ’’តិ. តញ្ហិ និរោធនិន្នតាយ ខីណាសវានំ និច្ចកប្បំ អរហត្តផលសមាបត្តិសមាបជ្ជនតោ ‘‘ផលេន សហិត’’ន្តិ វត្តព្ពតំ អរហតិ. តាទិសន្តិ តថារូបំ, អរហន្តន្តិ អត្ថោ. អាសជ្ជាតិ វិសោធេត្វា បរិភុយ្យ. កណ្ហាតិ មារំ អាលបតិ, សោ ហិ កណ្ហកម្មត្តា កណ្ហាភិជាតិតាយ ច ‘‘កណ្ហោ’’តិ វុច្ចតិ. ទុក្ខំ និគច្ឆសីតិ ឥធ កុច្ឆិអនុប្បវេសាទិនា និរត្ថកំ កាយបរិស្សមំ ទុក្ខំ, សម្បរាយេ ច អប្បតិការំ អបាយទុក្ខំ ឧបគមិស្សសិ បាបុណិស្សសិ. តំ សុត្វា មារោ ‘‘ជានាតិ មំ សមណោ’’តិ តត្ថេវន្តរធាយីតិ.

នន្ទិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.