៤. សុគន្ធត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អនុវស្សិកោ បព្ពជិតោតិ អាយស្មតោ សុគន្ធត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ ឥតោ ទ្វានវុតេ កប្បេ តិស្សស្ស នាម សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស កាលេ មនុស្សយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ មិគព្យធនេន អរញ្ញេ វិចរតិ. សត្ថា តស្ស អនុកម្បាយ បទវឡញ្ជំ ទស្សេត្វា គតោ. សោ សត្ថុ បទចេតិយានិ ទិស្វា បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការតាយ ‘‘សទេវកេ លោកេ អគ្គបុគ្គលស្ស ឥមានិ បទានី’’តិ បីតិសោមនស្សជាតោ កោរណ្ឌកបុប្ផានិ គហេត្វា បូជំ កត្វា ចិត្តំ បសាទេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា តតោ ចុតោ អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ កាលេ កុដុម្ពិកោ ហុត្វា សត្ថុ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច មហាទានំ បវត្តេត្វា គន្ធកុដិំ មហគ្ឃគោសិតចន្ទនំ បិសិត្វា តេន បរិភណ្ឌំ កត្វា បត្ថនំ បដ្ឋបេសិ – ‘‘និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ មយ្ហំ សរីរំ ឯវំសុគន្ធំ ហោតូ’’តិ. ឯវំ អញ្ញានិបិ តត្ថ តត្ថ ភវេ ពហូនិ បុញ្ញកម្មានិ កត្វា សុគតីសុ ឯវ បរិវត្តមានោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ វិភវសម្បន្នស្ស ព្រាហ្មណស្ស គេហេ និព្ពត្តិ. និព្ពត្តស្ស ច តស្ស មាតុកុច្ឆិគតកាលតោ បដ្ឋាយ មាតុ សរីរំ សកលម្បិ គេហំ សុរភិគន្ធំ វាយតិ. ជាតទិវសេ បន វិសេសតោ បរមសុគន្ធំ សាមន្តគេហេសុបិ វាយតេវ. តស្ស មាតាបិតរោ ‘‘អម្ហាកំ បុត្តោ អត្តនាវ អត្តនោ នាមំ គហេត្វា អាគតោ’’តិ សុគន្ធោត្វេវ នាមំ អកំសុ. សោ អនុបុព្ពេន វយប្បត្តោ មហាសេលត្ថេរំ ទិស្វា តស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ សត្តាហព្ភន្តរេ ឯវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥០.១៥-២៤) –

‘‘វនកម្មិកោ បុរេ អាសិំ, បិតុមាតុមតេនហំ;

បសុមារេន ជីវាមិ, កុសលំ មេ ន វិជ្ជតិ.

‘‘មម អាសយសាមន្តា, តិស្សោ លោកគ្គនាយកោ;

បទានិ តីណិ ទស្សេសិ, អនុកម្បាយ ចក្ខុមា.

‘‘អក្កន្តេ ច បទេ ទិស្វា, តិស្សនាមស្ស សត្ថុនោ;

ហដ្ឋោ ហដ្ឋេន ចិត្តេន, បទេ ចិត្តំ បសាទយិំ.

‘‘កោរណ្ឌំ បុប្ផិតំ ទិស្វា, បាទបំ ធរណីរុហំ;

សកោសកំ គហេត្វាន, បទសេដ្ឋំ អបូជយិំ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘យំ យំ យោនុបបជ្ជាមិ, ទេវត្តំ អថ មានុសំ;

កោរណ្ឌកឆវី ហោមិ, សុប្បភាសោ ភវាមហំ.

‘‘ទ្វេនវុតេ ឥតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បទបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ ‘‘អនុវស្សិកោ បព្ពជិតោ’’តិ ឥមំ គាថំ អភាសិ.

២៤. តត្ថ អនុវស្សិកោតិ អនុគតោ ឧបគតោ វស្សំ អនុវស្សោ, អនុវស្សោវ អនុវស្សិកោ. បព្ពជិតោតិ បព្ពជ្ជំ ឧបគតោ, បព្ពជិតោ ហុត្វា ឧបគតវស្សមត្តោ ឯកវស្សិកោតិ អត្ថោ. អថ វា អនុគតំ បច្ឆាគតំ អបគតំ វស្សំ អនុវស្សំ, តំ អស្ស អត្ថីតិ អនុវស្សិកោ. យស្ស បព្ពជិតស្ស វស្សំ អបរិបុណ្ណតាយ ន គណនូបគតំ, សោ ឯវំ វុត្តោ, តស្មា អវស្សិកោតិ វុត្តំ ហោតិ. បស្ស ធម្មសុធម្មតន្តិ តវ សត្ថុ ធម្មស្ស សុធម្មភាវំ ស្វាក្ខាតតំ ឯកន្តនិយ្យានិកតំ បស្ស, យត្ថ អនុវស្សិកោ តុវំ បព្ពជិតោ. បុព្ពេនិវាសញាណំ ទិព្ពចក្ខុញាណំ អាសវក្ខយញាណន្តិ តិស្សោ វិជ្ជា តយា អនុប្បត្តា សច្ឆិកតា, តតោ ឯវ កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សាសនំ អនុសិដ្ឋិ ឱវាទោ អនុសិក្ខិតោតិ កតកិច្ចតំ និស្សាយ បីតិសោមនស្សជាតោ ថេរោ អត្តានំ បរំ វិយ កត្វា វទតីតិ.

សុគន្ធត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.