៣. គោសាលត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អហំ ខោ វេឡុគុម្ពស្មិន្តិ អាយស្មតោ គោសាលត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោបិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ អាចិនន្តោ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ អញ្ញតរស្មិំ បព្ពតេ រុក្ខសាខាយំ ឱលម្ពមានំ បច្ចេកពុទ្ធស្ស បំសុកូលចីវរំ ទិស្វា ‘‘អរហទ្ធជោ វតាយ’’ន្តិ បសន្នចិត្តោ បុប្ផេហិ បូជេហិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តោ. តតោ បដ្ឋាយ ទេវមនុស្សេសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ មគធរដ្ឋេ ឥព្ភកុលេ និព្ពត្តោ គោសាលោ នាម នាមេន. សោណេន បន កោដិកណ្ណេន កតបរិចយត្តា តស្ស បព្ពជិតភាវំ សុត្វា ‘‘សោបិ នាម មហាវិភវោ បព្ពជិស្សតិ, កិមង្គំ បនាហ’’ន្តិ សញ្ជាតសំវេគោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា ចរិយានុកូលំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា សប្បាយំ វសនដ្ឋានំ គវេសន្តោ អត្តនោ ជាតគាមស្ស អវិទូរេ ឯកស្មិំ សានុបព្ពតេ វិហាសិ. តស្ស មាតា ទិវសេ ទិវសេ ភិក្ខំ ទេតិ. អថេកទិវសំ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋស្ស មាតា មធុសក្ខរាភិសង្ខតំ បាយាសំ អទាសិ. សោ តំ គហេត្វា តស្ស បព្ពតស្ស ឆាយាយំ អញ្ញតរស្ស វេឡុគុម្ពស្ស មូលេ និសីទិត្វា បរិភុញ្ជិត្វា ធោវិតបត្តបាណី វិបស្សនំ អារភិ. ភោជនសប្បាយលាភេន កាយចិត្តានំ កល្លតាយ សមាហិតោ ឧទយព្ពយញាណាទិកេ តិក្ខេ សូរេ វហន្តេ អប្បកសិរេនេវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា មគ្គបដិបាដិយា ភាវនំ មត្ថកំ បាបេន្តោ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ សច្ឆាកាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥០.៨-១៤) –

‘‘ហិមវន្តស្ស អវិទូរេ, ឧទង្គណោ នាម បព្ពតោ;

តត្ថទ្ទសំ បំសុកូលំ, ទុមគ្គម្ហិ វិលម្ពិតំ.

‘‘តីណិ កិង្កណិបុប្ផានិ, ឱចិនិត្វានហំ តទា;

ហេដ្ឋា បហដ្ឋេន ចិត្តេន, បំសុកូលំ អបូជយិំ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសំ អគច្ឆហំ.

‘‘ឯកនវុតេ ឥតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បូជិត្វា អរហទ្ធជំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន អធិគន្ត្វា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារត្ថំ បព្ពតសានុមេវ គន្តុកាមោ អត្តនោ បដិបត្តិំ បវេទេន្តោ ‘‘អហំ ខោ វេឡុគុម្ពស្មិ’’ន្តិ គាថំ អភាសិ.

២៣. តត្ថ វេឡុគុម្ពស្មិន្តិ វេឡុគច្ឆស្ស សមីបេ, តស្ស ឆាយាយំ. ភុត្វាន មធុបាយសន្តិ មធុបសិត្តបាយាសំ ភុញ្ជិត្វា. បទក្ខិណន្តិ បទក្ខិណគ្គាហេន, សត្ថុ ឱវាទស្ស សម្មា សម្បដិច្ឆនេនាតិ អត្ថោ. សម្មសន្តោ ខន្ធានំ ឧទយព្ពយន្តិ បញ្ចន្នំ ឧបាទានក្ខន្ធានំ ឧទយព្ពយញ្ច វិបស្សន្តោ, យទិបិ ឥទានិ កតកិច្ចោ, ផលសមាបត្តិំ បន សមាបជ្ជិតុំ វិបស្សនំ បដ្ឋបេន្តោតិ អធិប្បាយោ. សានុំ បដិគមិស្សាមីតិ បុព្ពេ មយា វុត្ថបព្ពតសានុមេវ ឧទ្ទិស្ស គច្ឆិស្សាមិ. វិវេកមនុព្រូហយន្តិ បដិបស្សទ្ធិវិវេកំ ផលសមាបត្តិកាយវិវេកញ្ច បរិព្រូហយន្តោ, តស្ស វា បរិព្រូហនហេតុ គមិស្សាមីតិ. ឯវំ បន វត្វា ថេរោ តត្ថេវ គតោ, អយមេវ ច ឥមស្ស ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណគាថា អហោសិ.

គោសាលត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.