២. ចិត្តកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

នីលាសុគីវាតិ អាយស្មតោ ចិត្តកត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលតោ បដ្ឋាយ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ អាចិនន្តោ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ មនុស្សយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុត្តំ បត្តោ វិបស្សិំ ភគវន្តំ បស្សិត្វា បសន្នមានសោ បុប្ផេហិ បូជំ កត្វា វន្ទិត្វា ‘‘សន្តធម្មេន នាម ឯត្ថ ភវិតព្ព’’ន្តិ សត្ថរិ និព្ពានេ ច អធិមុច្ចិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន តតោ ចុតោ តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តោ អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ វិភវសម្បន្នស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ ចិត្តកោ នាម នាមេន. សោ ភគវតិ រាជគហំ គន្ត្វា វេឡុវនេ វិហរន្តេ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា ចរិយានុកូលំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរញ្ញាយតនំ បវិសិត្វា ភាវនានុយុត្តោ ឈានំ និព្ពត្តេត្វា ឈានបាទកំ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា នចិរេនេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥០.១-៧) –

‘‘កណិការំវ ជោតន្តំ, និសិន្នំ បព្ពតន្តរេ;

អទ្ទសំ វិរជំ ពុទ្ធំ, វិបស្សិំ លោកនាយកំ.

‘‘តីណិ កិង្កណិបុប្ផានិ, បគ្គយ្ហ អភិរោបយិំ;

សម្ពុទ្ធំ អភិបូជេត្វា, គច្ឆាមិ ទក្ខិណាមុខោ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសំ អគច្ឆហំ.

‘‘ឯកនវុតេ ឥតោ កប្បេ, យំ ពុទ្ធមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា សត្ថារំ វន្ទិតុំ រាជគហំ ឧបគតោ តត្ថ ភិក្ខូហិ ‘‘កិំ, អាវុសោ, អរញ្ញេ អប្បមត្តោ វិហាសី’’តិ បុដ្ឋោ អត្តនោ អប្បមាទវិហារនិវេទនេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ ‘‘នីលាសុគីវា’’តិ គាថំ អភាសិ.

២២. តត្ថ នីលាសុគីវាតិ នីលសុគីវា, គាថាសុខត្ថញ្ហេត្ថ ទីឃោ កតោ, រាជិវន្តតាយ សុន្ទរាយ គីវាយ សមន្នាគតោតិ អត្ថោ. តេ យេភុយ្យេន ច នីលវណ្ណតាយ នីលា. សោភនកណ្ឋតាយ សុគីវា. សិខិនោតិ មត្ថកេ ជាតាយ សិខាយ សស្សិរិកភាវេន សិខិនោ. មោរាតិ មយូរា. ការម្ភិយន្តិ ការម្ពរុក្ខេ. ការម្ភិយន្តិ វា តស្ស វនស្ស នាមំ. តស្មា ការម្ភិយន្តិ ការម្ភនាមកេ វនេតិ អត្ថោ. អភិនទន្តីតិ បាវុស្សកាលេ មេឃគជ្ជិតំ សុត្វា កេកាសទ្ទំ ករោន្តា ឧតុសម្បទាសិទ្ធេន សរេន ហំសាទិកេ អភិភវន្តា វិយ នទន្តិ. តេតិ តេ មោរា. សីតវាតកីឡិតាតិ សីតេន មេឃវាតេន សញ្ជាតកីឡិតា មធុរវស្សិតំ វស្សន្តា. សុត្តន្តិ ភត្តសម្មទវិនោទនត្ថំ សយិតំ, កាយកិលមថបដិបស្សម្ភនាយ វា អនុញ្ញាតវេលាយំ សុបន្តំ. ឈាយន្តិ សមថវិបស្សនាឈានេហិ ឈាយនសីលំ ភាវនានុយុត្តំ. និពោធេន្តីតិ បពោធេន្តិ. ‘‘ឥមេបិ នាម និទ្ទំ អនុបគន្ត្វា ជាគរន្តា អត្តនា កត្តព្ពំ ករោន្តិ, កិមង្គំ បនាហ’’ន្តិ ឯវំ សម្បជញ្ញុប្បាទនេន សយនតោ វុដ្ឋាបេន្តីតិ អធិប្បាយោ.

ចិត្តកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.