៨. សិង្គាលបិតុត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អហុ ពុទ្ធស្ស ទាយាទោតិ សិង្គាលកបិតុត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ ឥតោ ចតុនវុតេ កប្បេ សតរំសិំ នាម បច្ចេកសម្ពុទ្ធំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ វន្ទិត្វា អត្តនោ ហត្ថគតំ តាលផលំ អទាសិ. តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តោ អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ កាលេ មនុស្សយោនិយំ និព្ពត្តោ សាសនេ បដិលទ្ធសទ្ធោ ហុត្វា បព្ពជិត្វា អដ្ឋិកសញ្ញំ ភាវេសិ. បុន ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ ទារបរិគ្គហំ កត្វា ឯកំ បុត្តំ លភិត្វា តស្ស ‘‘សិង្គាលកោ’’តិ នាមំ អកាសិ. តេន នំ សិង្គាលកបិតាតិ វោហរន្តិ. សោ អបរភាគេ ឃរពន្ធនំ បហាយ សាសនេ បព្ពជិ. តស្ស ភគវា អជ្ឈាសយំ ឱលោកេន្តោ អដ្ឋិកសញ្ញាកម្មដ្ឋានំ អទាសិ. សោ តំ គហេត្វា ភគ្គេសុ វិហរតិ សុសុមារគិរេ ភេសកឡាវនេ, អថស្ស តស្មិំ វនេ អធិវត្ថា ទេវតា ឧស្សាហជននត្ថំ ‘‘ភាវនាផលំ នចិរស្សេវ ហត្ថគតំ ករិស្សតី’’តិ ឥមមត្ថំ អញ្ញាបទេសេន វិភាវេន្តី ‘‘អហុ ពុទ្ធស្ស ទាយាទោ’’តិ គាថំ អភាសិ.

១៨. តត្ថ អហូតិ ហោតិ, វត្តមានត្ថេ ហិ ឥទំ អតីតកាលវចនំ. ពុទ្ធស្សាតិ សព្ពញ្ញុពុទ្ធស្ស. ទាយាទោតិ ធម្មទាយាទោ នវវិធស្ស លោកុត្តរធម្មទាយស្ស អត្តនោ សម្មាបដិបត្តិយា អាទាយកោ គណ្ហនកោ. អថ វា អហូតិ អហោសិ. ឯវំនាមស្ស ពុទ្ធស្ស ទាយាទភាវេ កោចិ វិពន្ធោ ឥទានេវ ភវិស្សតីតិ អធិប្បាយោ. តេនាហ ‘‘មញ្ញេហំ កាមរាគំ សោ, ខិប្បមេវ វហិស្សតី’’តិ. ភេសកឡាវនេតិ ភេសកេន នាម យក្ខេន លភិតត្តា បរិគ្គហិតត្តា, ភេសកឡានំ វា កដ្ឋាទីនំ ពហុលតាយ ‘‘ភេសកឡាវន’’ន្តិ លទ្ធនាមេ អរញ្ញេ. តស្ស ភិក្ខុនោ ពុទ្ធស្ស ទាយាទភាវេ ការណំ វទន្តោ ‘‘កេវលំ អដ្ឋិសញ្ញាយ, អផរី បថវិំ ឥម’’ន្តិ អាហ. តត្ថ កេវលន្តិ សកលំ អនវសេសំ. អដ្ឋិសញ្ញាយាតិ អដ្ឋិកភាវនាយ. អផរីតិ ‘‘អដ្ឋី’’តិ អធិមុច្ចនវសេន បត្ថរិ. បថវិន្តិ អត្តភាវបថវិំ. អត្តភាវោ ហិ ឥធ ‘‘បថវី’’តិ វុត្តោ ‘‘កោ ឥមំ បថវិំ វិច្ចេស្សតី’’តិអាទីសុ វិយ. មញ្ញេហន្តិ មញ្ញេ អហំ. ‘‘មញ្ញាហ’’ន្តិបិ បាឋោ. សោតិ សោ ភិក្ខុ. ខិប្បមេវ នចិរស្សេវ កាមរាគំ បហិស្សតិ បជហិស្សតីតិ មញ្ញេ. កស្មា? អដ្ឋិកសញ្ញាយ កាមរាគស្ស ឧជុបដិបក្ខភាវតោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យោ ឯកស្មិំ បទេសេ លទ្ធាយ អត្ថិកសញ្ញាយ សកលំ អត្តនោ សព្ពេសំ វា អត្តភាវំ ‘‘អដ្ឋី’’ត្វេវ ផរិត្វា ឋិតោ, សោ ភិក្ខុ តំ អដ្ឋិកឈានំ បាទកំ កត្វា វិបស្សន្តោ នចិរេនេវ អនាគាមិមគ្គេន កាមរាគំ, សព្ពំ វា កាមនដ្ឋេន ‘‘កាមោ’’, រញ្ជនដ្ឋេន ‘‘រាគោ’’តិ ច លទ្ធនាមំ តណ្ហំ អគ្គមគ្គេន បជហិស្សតីតិ. ឥមំ គាថំ សុត្វា សោ ថេរោ ‘‘អយំ ទេវតា មយ្ហំ ឧស្សាហជននត្ថំ ឯវមាហា’’តិ អប្បដិវានវីរិយំ អធិដ្ឋាយ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥១.៨៥-៩០) –

‘‘សតរំសី នាម ភគវា, សយម្ភូ អបរាជិតោ;

វិវេកា ឧដ្ឋហិត្វាន, គោចរាយាភិនិក្ខមិ.

‘‘ផលហត្ថោ អហំ ទិស្វា, ឧបគច្ឆិំ នរាសភំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, តាលផលមទាសហំ.

‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា តាយ ទេវតាយ វុត្តវចនំ បតិមានេន្តោ តមេវ គាថំ ឧទានវសេន អភាសិ. តទេវស្ស ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណំ អហោសីតិ.

សិង្គាលបិតុត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.