៧. ទាសកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

មិទ្ធី យទាតិ អាយស្មតោ ទាសកត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ អនុប្បន្នេ តថាគតេ អជិតស្ស នាម បច្ចេកពុទ្ធស្ស គន្ធមាទនតោ មនុស្សបថំ ឱតរិត្វា អញ្ញតរស្មិំ គាមេ បិណ្ឌាយ ចរន្តស្ស មនោរមានិ អម្ពផលានិ អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ កាលេ សាសនេ បព្ពជិត្វា វិវដ្ដូបនិស្សយំ ពហុំ បុញ្ញំ អកាសិ. ឯវំ កុសលកម្មប្បសុតោ ហុត្វា សុគតិតោ សុគតិំ ឧបគច្ឆន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តិ. ទាសកោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ អនាថបិណ្ឌិកេន គហបតិនា វិហារបដិជគ្គនកម្មេ ឋបិតោ សក្កច្ចំ វិហារំ បដិជគ្គន្តោ អភិណ្ហំ ពុទ្ធទស្សនេន ធម្មស្សវនេន ច បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិ. កេចិ បន ភណន្តិ – ‘‘អយំ កស្សបស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ អញ្ញតរំ ខីណាសវត្ថេរំ ឧបដ្ឋហន្តោ កិញ្ចិ កម្មំ ការាបេតុកាមោ ថេរំ អាណាបេសិ. សោ តេន កម្មេន អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ សាវត្ថិយំ អនាថបិណ្ឌិកស្ស ទាសិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តោ វយប្បត្តោ សេដ្ឋិនា វិហារបដិជគ្គនេ ឋបិតោ វុត្តនយេនេវ បដិលទ្ធសទ្ធោ អហោសិ. មហាសេដ្ឋិ តស្ស សីលាចារំ អជ្ឈាសយញ្ច ញត្វា ភុជិស្សំ កត្វា ‘យថាសុខំ បព្ពជា’តិ អាហ. តំ ភិក្ខូ បព្ពាជេសុ’’ន្តិ. សោ បព្ពជិតកាលតោ បដ្ឋាយ កុសីតោ ហីនវីរិយោ ហុត្វា ន កិញ្ចិ វត្តបដិវត្តំ ករោតិ, កុតោ សមណធម្មំ, កេវលំ យាវទត្ថំ ភុញ្ជិត្វា និទ្ទាពហុលោ វិហរតិ. ធម្មស្សវនកាលេបិ ឯកំ កោណំ បវិសិត្វា បរិសបរិយន្តេ និសិន្នោ ឃុរុឃុរុបស្សាសី និទ្ទាយតេវ. អថស្ស ភគវា បុព្ពូបនិស្សយំ ឱលោកេត្វា សំវេគជននត្ថំ ‘‘មិទ្ធី យទា ហោតិ មហគ្ឃសោ ចា’’តិ គាថំ អភាសិ.

១៧. តត្ថ មិទ្ធីតិ ថិនមិទ្ធាភិភូតោ, យញ្ហិ មិទ្ធំ អភិភវតិ, តំ ថិនម្បិ អភិភវតេវ. យទាតិ យស្មិំ កាលេ. មហគ្ឃសោតិ មហាភោជនោ, អាហរហត្ថកអលំសាដកតត្ថវដ្ដកកាកមាសកភុត្តវមិតកានំ អញ្ញតរោ វិយ. និទ្ទាយិតាតិ សុបនសីលោ. សម្បរិវត្តសាយីតិ សម្បរិវត្តកំ សម្បរិវត្តកំ និបជ្ជិត្វា ឧភយេនបិ សេយ្យសុខំ បស្សសុខំ មិទ្ធសុខំ អនុយុត្តោតិ ទស្សេតិ. និវាបបុដ្ឋោតិ កុណ្ឌកាទិនា សូករភត្តេន បុដ្ឋោ ភរិតោ. ឃរសូករោ ហិ ពាលកាលតោ បដ្ឋាយ បោសិយមានោ ថូលសរីរកាលេ គេហា ពហិ និក្ខមិតុំ អលភន្តោ ហេដ្ឋាមញ្ចាទីសុ សម្បរិវត្តេត្វា សម្បរិវត្តេត្វា សយតេវ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យទា បុរិសោ មិទ្ធី ច ហោតិ មហគ្ឃសោ ច និវាបបុដ្ឋោ មហាវរាហោ វិយ អញ្ញេន ឥរិយាបថេន យាបេតុំ អសក្កោន្តោ និទ្ទាយនសីលោ សម្បរិវត្តសាយី, តទា សោ ‘‘អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា’’តិ តីណិ លក្ខណានិ មនសិកាតុំ ន សក្កោតិ. តេសំ អមនសិការា មន្ទបញ្ញោ បុនប្បុនំ គព្ភំ ឧបេតិ, គព្ភាវាសតោ ន បរិមុច្ចតេវាតិ. តំ សុត្វា ទាសកត្ថេរោ សំវេគជាតោ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ សច្ឆាកាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥១.៧៤, ៨០-៨៤) –

‘‘អជិតោ នាម សម្ពុទ្ធោ, ហិមវន្តេ វសី តទា;

ចរណេន ច សម្បន្នោ, សមាធិកុសលោ មុនិ.

‘‘សុវណ្ណវណ្ណេ សម្ពុទ្ធេ, អាហុតីនំ បដិគ្គហេ;

រថិយំ បដិបជ្ជន្តេ, អម្ពផលមទាសហំ.

‘‘ឯកនវុតេ ឥតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ថេរោ ឥមាយ គាថាយ មំ ភគវា ឱវទិ, ‘‘អយំ គាថា មយ្ហំ អង្កុសភូតា’’តិ តមេវ គាថំ បច្ចុទាហាសិ. តយិទំ ថេរស្ស បរិវត្តាហារនយេន អញ្ញាព្យាករណំ ជាតំ.

ទាសកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.