២. មហាវច្ឆត្ថេរគាថាវណ្ណនា

បញ្ញាពលីតិ អាយស្មតោ មហាវច្ឆត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច បានីយទានមទាសិ. បុន សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ ឧបាសកោ ហុត្វា វិវដ្ដូបនិស្សយំ ពហុំ បុញ្ញកម្មំ អកាសិ, សោ តេហិ បុញ្ញកម្មេហិ តត្ថ តត្ថ សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ មគធរដ្ឋេ នាឡកគាមេ សមិទ្ធិស្ស នាម ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. តស្ស មហាវច្ឆោតិ នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ភគវតោ សាវកភាវំ សុត្វា ‘‘សោបិ នាម មហាបញ្ញោ. យស្ស សាវកត្តំ ឧបាគតោ, សោ ឯវ មញ្ញេ ឥមស្មិំ លោកេ អគ្គបុគ្គលោ’’តិ ភគវតិ សទ្ធំ ឧប្បាទេត្វា សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា កម្មដ្ឋានំ អនុយុញ្ជន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥០.៥១-៥៦) –

‘‘បទុមុត្តរពុទ្ធស្ស, ភិក្ខុសង្ឃេ អនុត្តរេ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, បានីយឃដមបូរយិំ.

‘‘បព្ពតគ្គេ ទុមគ្គេ វា, អាកាសេ វាថ ភូមិយំ;

យទា បានីយមិច្ឆាមិ, ខិប្បំ និព្ពត្តតេ មម.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ ទានមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ទកទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… ភវា សព្ពេ សមូហតា;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

ឯវំ បន អរហត្តំ បត្វា វិមុត្តិសុខំ អនុភវន្តោ សាសនស្ស និយ្យានិកភាវវិភាវនេន សព្រហ្មចារីនំ ឧស្សាហជននត្ថំ ‘‘បញ្ញាពលី’’តិ គាថំ អភាសិ.

១២. តត្ថ បញ្ញាពលីតិ បារិហារិយបញ្ញាយ វិបស្សនាបញ្ញាយ ច វសេន អភិណ្ហសោ សាតិសយេន បញ្ញាពលេន សមន្នាគតោ. សីលវតូបបន្នោតិ ឧក្កំសគតេន ចតុបារិសុទ្ធិសីលេន, ធុតធម្មសង្ខាតេហិ វតេហិ ច ឧបបន្នោ សមន្នាគតោ. សមាហិតោតិ ឧបចារប្បនាភេទេន សមាធិនា សមាហិតោ. ឈានរតោតិ តតោ ឯវ អារម្មណូបនិជ្ឈានេ លក្ខណូបនិជ្ឈានេ ច រតោ សតតាភិយុត្តោ. សព្ពកាលំ សតិយា អវិប្បវាសវសេន សតិមា. យទត្ថិយន្តិ អត្ថតោ អនបេតំ អត្ថិយំ, យេន អត្ថិយំ យទត្ថិយំ. យថា បច្ចយេ បរិភុញ្ជន្តស្ស បរិភុញ្ជនំ អត្ថិយំ ហោតិ, តថា ភោជនំ ភុញ្ជមានោ. សាមិបរិភោគេន ហិ តំ អត្ថិយំ ហោតិ ទាយជ្ជបរិភោគេន វា, ន អញ្ញថា ភោជនន្តិ ច និទស្សនមត្តំ ទដ្ឋព្ពំ. ភុញ្ជិយតិ បរិភុញ្ជិយតីតិ វា ភោជនំ, ចត្តារោ បច្ចយា. ‘‘យទត្ថិក’’ន្តិ វា បាឋោ. យទត្ថំ យស្សត្ថាយ សត្ថារា បច្ចយា អនុញ្ញាតា, តទត្ថំ កាយស្ស ឋិតិអាទិអត្ថំ, តញ្ច អនុបាទិសេសនិព្ពានត្ថំ. តស្មា អនុបាទាបរិនិព្ពានត្ថំ ភោជនបច្ចយេ ភុញ្ជមានោ តតោ ឯវ កង្ខេថ កាលំ អត្តនោ អនុបាទាបរិនិព្ពានកាលំ អាគមេយ្យ. ឥធ ឥមស្មិំ សាសនេ វីតរាគោ. ពាហិរកស្ស បន កាមេសុ វីតរាគស្ស ឥទំ នត្ថីតិ អធិប្បាយោ.

មហាវច្ឆត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.