៩. វជ្ជិបុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

រុក្ខមូលគហនំ បសក្កិយាតិ អាយស្មតោ វជ្ជិបុត្តត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ចតុនវុតេ កប្បេ ឯកំ បច្ចេកសម្ពុទ្ធំ ភិក្ខាយ គច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ កទលិផលានិ អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ វេសាលិយំ លិច្ឆវិរាជបុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, វជ្ជិរាជបុត្តត្តា វជ្ជិបុត្តោត្វេវ ចស្ស សមញ្ញា អហោសិ. សោ ទហរោ ហុត្វា ហត្ថិសិក្ខាទិសិក្ខនកាលេបិ ហេតុសម្បន្នតាយ និស្សរណជ្ឈាសយោវ ហុត្វា វិចរន្តោ សត្ថុ ធម្មទេសនាកាលេ វិហារំ គន្ត្វា បរិសបរិយន្តេ និសិន្នោ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥១.៥៧-៦២) –

‘‘សហស្សរំសី ភគវា, សយម្ភូ អបរាជិតោ;

វិវេកា វុដ្ឋហិត្វាន, គោចរាយាភិនិក្ខមិ.

‘‘ផលហត្ថោ អហំ ទិស្វា, ឧបគច្ឆិំ នរាសភំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, អវដំ អទទិំ ផលំ.

‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

ឆឡភិញ្ញោ បន ហុត្វា អបរភាគេ អចិរបរិនិព្ពុតេ សត្ថរិ ធម្មំ សង្គាយិតុំ សង្កេតំ កត្វា មហាថេរេសុ តត្ថ តត្ថ វិហរន្តេសុ ឯកទិវសំ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ សេខំយេវ សមានំ មហតិយា បរិសាយ បរិវុតំ ធម្មំ ទេសេន្តំ ទិស្វា តស្ស ឧបរិមគ្គាធិគមាយ ឧស្សាហំ ជនេន្តោ –

១១៩. ‘‘រុក្ខមូលគហនំ បសក្កិយ, និព្ពានំ ហទយស្មិំ ឱបិយ;

ឈាយ គោតម មា ច បមាទោ, កិំ តេ ពិឡិពិឡិកា ករិស្សតី’’តិ. –

គាថំ អភាសិ.

តត្ថ រុក្ខមូលគហនន្តិ រុក្ខមូលភូតំ គហនំ, គហនញ្ហិ អត្ថិ, ន រុក្ខមូលំ, រុក្ខមូលញ្ច អត្ថិ, ន គហនំ, តេសុ រុក្ខមូលគ្គហណេន ឋានស្ស ឆាយាសម្បន្នតាយ វាតាតបបរិស្សយាភាវំ ទស្សេតិ. គហនគ្គហណេន និវាតភាវេន វាតបរិស្សយាភាវំ ជនសម្ពាធាភាវញ្ច ទស្សេតិ, តទុភយេន ច ភាវនាយោគ្យតំ. បសក្កិយាតិ ឧបគន្ត្វា. និព្ពានំ ហទយស្មិំ ឱបិយាតិ ‘‘ឯវំ មយា បដិបជ្ជិត្វា និព្ពានំ អធិគន្តព្ព’’ន្តិ និព្ពុតិំ ហទយេ ឋបេត្វា ចិត្តេ ករិត្វា. ឈាយាតិ លក្ខណូបនិជ្ឈានេន ឈាយ, វិបស្សនាភាវនាសហិតំ មគ្គភាវនំ ភាវេហិ. គោតមាតិ ធម្មភណ្ឌាគារិកំ គោត្តេន អាលបតិ. មា ច បមាទោតិ អធិកុសលេសុ ធម្មេសុ មា បមាទំ អាបជ្ជិ. ឥទានិ យាទិសោ ថេរស្ស បមាទោ, តំ បដិក្ខេបវសេន ទស្សេន្តោ ‘‘កិំ តេ ពិឡិពិឡិកា ករិស្សតី’’តិ អាហ. តត្ថ ពិឡិពិឡិកាតិ វិឡិវិឡិកិរិយា, ពិឡិពិឡីតិ សទ្ទបវត្តិ យថា និរត្ថកា, ឯវំ ពិឡិពិឡិកាសទិសា ជនបញ្ញត្តិ កិំ តេ ករិស្សតិ កីទិសំ អត្ថំ តុយ្ហំ សាធេតិ, តស្មា ជនបញ្ញត្តិំ បហាយ សទត្ថបសុតោ ហោហីតិ ឱវាទំ អទាសិ.

តំ សុត្វា អញ្ញេហិ វុត្តវិសគន្ធវាយនវចនេន សំវេគជាតោ ពហុទេវ រត្តិំ ចង្កមេន វីតិនាមេន្តោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា សេនាសនំ បវិសិត្វា មញ្ចកេ និបន្នមត្តោវ អរហត្តំ បាបុណិ.

វជ្ជិបុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.