១០. ឥសិទត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

បញ្ចក្ខន្ធា បរិញ្ញាតាតិ អាយស្មតោ ឥសិទត្តត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ ភគវន្តំ រថិយំ គច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ មធុរំ អាមោទផលំ អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អវន្តិរដ្ឋេ វឌ្ឍគាមេ អញ្ញតរស្ស សត្ថវាហស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, ឥសិទត្តោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ មច្ឆិកាសណ្ឌេ ចិត្តស្ស គហបតិនោ អទិដ្ឋសហាយោ ហុត្វា តេន ពុទ្ធគុណេ លិខិត្វា បេសិតសាសនំ បដិលភិត្វា សាសនេ សញ្ជាតប្បសាទោ ថេរស្ស មហាកច្ចានស្ស សន្តិកេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ អារភិត្វា នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥១.៨០-៨៤) –

‘‘សុវណ្ណវណ្ណំ សម្ពុទ្ធំ, អាហុតីនំ បដិគ្គហំ;

រថិយំ បដិបជ្ជន្តំ, អាមោទមទទិំ ផលំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

ឆឡភិញ្ញោ បន ហុត្វា ‘‘ពុទ្ធុបដ្ឋានំ គមិស្សាមី’’តិ ថេរំ អាបុច្ឆិត្វា អនុក្កមេន មជ្ឈិមទេសំ គន្ត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសិន្នោ, ‘‘កច្ចិ, ភិក្ខុ, ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយ’’ន្តិអាទិនា សត្ថារា កតបដិសន្ថារោ បដិវចនមុខេន, ‘‘ភគវា តុម្ហាកំ សាសនំ ឧបគតកាលតោ បដ្ឋាយ មយ្ហំ សព្ពទុក្ខំ អបគតំ, សព្ពោ បរិស្សយោ វូបសន្តោ’’តិ បវេទនវសេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

១២០. ‘‘បញ្ចក្ខន្ធា បរិញ្ញាតា, តិដ្ឋន្តិ ឆិន្នមូលកា;

ទុក្ខក្ខយោ អនុប្បត្តោ, បត្តោ មេ អាសវក្ខយោ’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ បញ្ចក្ខន្ធា បរិញ្ញាតាតិ បញ្ចបិ មេ ឧបាទានក្ខន្ធា វិបស្សនាបញ្ញាសហិតាយ មគ្គបញ្ញាយ ‘‘ឥទំ ទុក្ខំ, ឯត្តកំ ទុក្ខំ, ន ឥតោ ភិយ្យោ’’តិ សព្ពសោ បរិច្ឆិជ្ជ ញាតា, ន តេសុ កិញ្ចិបិ បរិញ្ញាតព្ពំ អត្ថីតិ អធិប្បាយោ. តិដ្ឋន្តិ ឆិន្នមូលកាតិ សព្ពសោ បរិញ្ញាតត្តា ឯវ តេសំ អវិជ្ជាតណ្ហាទិកស្ស មូលស្ស សមុច្ឆិន្នត្តា អរិយមគ្គេន បហីនត្តា យាវចរិមចិត្តនិរោធា តេ តិដ្ឋន្តិ. ទុក្ខក្ខយោ អនុប្បត្តោតិ ឆិន្នមូលកត្តាយេវ ច នេសំ វដ្ដទុក្ខស្ស ខយោ បរិក្ខយោ អនុប្បត្តោ, និព្ពានំ អធិគតំ. បត្តោ មេ អាសវក្ខយោតិ កាមាសវាទីនំ សព្ពេសំ អាសវានំ ខយន្តេ អភិគន្តព្ពតាយ ‘‘អាសវក្ខយោ’’តិ លទ្ធនាមំ អរហត្តំ បត្តំ បដិលទ្ធន្តិ អត្ថោ. កេចិ បន អន្តិមាយំ សមុស្សយោ’’តិ បឋន្តិ. និព្ពានស្ស អធិគតត្តាយេវ អយំ មម សមុស្សយោ អត្តភាវោ អន្តិមោ សព្ពបច្ឆិមកោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោតិ អត្ថោ. យំ បន តត្ថ តត្ថ អវុត្តំ, តំ ហេដ្ឋា វុត្តនយត្តា ឧត្តានំយេវាតិ.

ឥសិទត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទ្វាទសមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតា ច បរមត្ថទីបនិយំ ថេរគាថាវណ្ណនាយំ

វីសាធិកសតត្ថេរគាថាបដិមណ្ឌិតស្ស ឯកកនិបាតស្ស

អត្ថវណ្ណនា.