៦. បារាបរិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឆផស្សាយតនេ ហិត្វាតិ អាយស្មតោ បារាបរិយត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បិយទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ នេសាទយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា តស្ស វិញ្ញុតំ បត្តស្ស វិចរណដ្ឋានេ អញ្ញតរស្មិំ វនសណ្ឌេ បិយទស្សី ភគវា តំ អនុគ្គណ្ហិតុំ និរោធសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា និសីទិ. សោ ច មិគេ បរិយេសន្តោ តំ ឋានំ គតោ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ភគវន្តំ អន្តោ កត្វា កតំ សាខាមណ្ឌបំ បទុមបុប្ផេហិ កូដាគារាការេន សញ្ឆាទេត្វា ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តោ សត្តាហំ នមស្សមានោ អដ្ឋាសិ. ទិវសេ ទិវសេ ច មិលាតមិលាតានិ អបនេត្វា អភិនវេហិ ឆាទេសិ. សត្ថា សត្តាហស្ស អច្ចយេន និរោធតោ វុដ្ឋហិត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ អនុស្សរិ. តាវទេវ អសីតិសហស្សមត្តា ភិក្ខូ សត្ថារំ បរិវារេសុំ. ‘‘មធុរធម្មកថំ សុណិស្សាមា’’តិ ទេវតា សន្និបតិំសុ, មហា សមាគមោ អហោសិ. សត្ថា អនុមោទនំ ករោន្តោ តស្ស ទេវមនុស្សេសុ ភាវិនិំ សម្បត្តិំ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវកពោធិញ្ច ព្យាករិត្វា បក្កាមិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ ហុត្វា បរាបរគោត្តតាយ បារាបរិយោតិ លទ្ធសមញ្ញោ ពហូ ព្រាហ្មណេ មន្តេ វាចេន្តោ សត្ថុ រាជគហគមនេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៤០.៣៥៣-៣៨៥) –

‘‘បិយទស្សី នាម ភគវា, សយម្ភូ លោកនាយកោ;

វិវេកកាមោ សម្ពុទ្ធោ, សមាធិកុសលោ មុនិ.

‘‘វនសណ្ឌំ សមោគ្គយ្ហ, បិយទស្សី មហាមុនិ;

បំសុកូលំ បត្ថរិត្វា, និសីទិ បុរិសុត្តមោ.

‘‘មិគលុទ្ទោ បុរេ អាសិំ, អរញ្ញេ កាននេ អហំ;

បសទំ មិគមេសន្តោ, អាហិណ្ឌាមិ អហំ តទា.

‘‘តត្ថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, ឱឃតិណ្ណមនាសវំ;

បុប្ផិតំ សាលរាជំវ, សតរំសិំវ ឧគ្គតំ.

‘‘ទិស្វានហំ ទេវទេវំ, បិយទស្សិំ មហាយសំ;

ជាតស្សរំ សមោគ្គយ្ហ, បទុមំ អាហរិំ តទា.

‘‘អាហរិត្វាន បទុមំ, សតបត្តំ មនោរមំ;

កូដាគារំ ករិត្វាន, ឆាទយិំ បទុមេនហំ.

‘‘អនុកម្បកោ ការុណិកោ, បិយទស្សី មហាមុនិ;

សត្តរត្តិន្ទិវំ ពុទ្ធោ, កូដាគារេ វសី ជិនោ.

‘‘បុរាណំ ឆឌ្ឌយិត្វាន, នវេន ឆាទយិំ អហំ;

អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វាន, អដ្ឋាសិំ តាវទេ អហំ.

‘‘វុដ្ឋហិត្វា សមាធិម្ហា, បិយទស្សី មហាមុនិ;

ទិសំ អនុវិលោកេន្តោ, និសីទិ លោកនាយកោ.

‘‘តទា សុទស្សនោ នាម, ឧបដ្ឋាកោ មហិទ្ធិកោ;

ចិត្តមញ្ញាយ ពុទ្ធស្ស, បិយទស្សិស្ស សត្ថុនោ.

‘‘អសីតិយា សហស្សេហិ, ភិក្ខូហិ បរិវារិតោ;

វនន្តេ សុខមាសីនំ, ឧបេសិ លោកនាយកំ.

‘‘យាវតា វនសណ្ឌម្ហិ, អធិវត្ថា ច ទេវតា;

ពុទ្ធស្ស ចិត្តមញ្ញាយ, សព្ពេ សន្និបតុំ តទា.

‘‘សមាគតេសុ យក្ខេសុ, កុម្ភណ្ឌេ សហរក្ខសេ;

ភិក្ខុសង្ឃេ ច សម្បត្តេ, គាថា បព្យាហរី ជិនោ.

‘‘ថោមំ សត្តាហំ បូជេសិ, អាវាសញ្ច អកាសិ មេ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.

‘‘សុទុទ្ទសំ សុនិបុណំ, គម្ភីរំ សុប្បកាសិតំ;

ញាណេន កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.

‘‘ចតុទ្ទសានិ កប្បានិ, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ;

កូដាគារំ មហន្តស្ស, បទ្មបុប្ផេហិ ឆាទិតំ.

‘‘អាកាសេ ធារយិស្សតិ, បុប្ផកម្មស្សិទំ ផលំ;

ចតុព្ពីសេ កប្បសតេ, វោកិណ្ណំ សំសរិស្សតិ.

‘‘តត្ថ បុប្ផមយំ ព្យម្ហំ, អាកាសេ ធារយិស្សតិ;

យថា បទុមបត្តម្ហិ, តោយំ ន ឧបលិម្បតិ.

‘‘តថេវីមស្ស ញាណម្ហិ, កិលេសា នោបលិម្បរេ;

មនសា វិនិវដ្ដេត្វា, បញ្ច នីវរណេ អយំ.

‘‘ចិត្តំ ជនេត្វា នេក្ខម្មេ, អគារា បព្ពជិស្សតិ;

តតោ បុប្ផមយេ ព្យម្ហេ, ធារេន្តេ និក្ខមិស្សតិ.

‘‘រុក្ខមូលេ វសន្តស្ស, និបកស្ស សតីមតោ;

តត្ថ បុប្ផមយំ ព្យម្ហំ, មត្ថកេ ធារយិស្សតិ.

‘‘ចីវរំ បិណ្ឌបាតញ្ច, បច្ចយំ សយនាសនំ;

ទត្វាន ភិក្ខុសង្ឃស្ស, និព្ពាយិស្សតិនាសវោ.

‘‘កូដាគារេន ចរតា, បព្ពជ្ជំ អភិនិក្ខមិំ;

រុក្ខមូលេ វសន្តម្បិ, កូដាគារំ ធរីយតិ.

‘‘ចីវរេ បិណ្ឌបាតេ ច, ចេតនា មេ ន វិជ្ជតិ;

បុញ្ញកម្មេន សំយុត្តោ, លភាមិ បរិនិដ្ឋិតំ.

‘‘គណនាតោ អសង្ខេយ្យា, កប្បកោដី ពហូ មម;

រិត្តកា តេ អតិក្កន្តា, បមុត្តា លោកនាយកា.

‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, បិយទស្សី វិនាយកោ;

តមហំ បយិរុបាសិត្វា, ឥមំ យោនិំ ឧបាគតោ.

‘‘ឥធ បស្សាមិ សម្ពុទ្ធំ, អនោមំ នាម ចក្ខុមំ;

តមហំ ឧបគន្ត្វាន, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

‘‘ទុក្ខស្សន្តករោ ពុទ្ធោ, មគ្គំ មេ ទេសយី ជិនោ;

តស្ស ធម្មំ សុណិត្វាន, បត្តោម្ហិ អចលំ បទំ.

‘‘តោសយិត្វាន សម្ពុទ្ធំ, គោតមំ សក្យបុង្គវំ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរាមិ អនាសវោ.

‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, យំ ពុទ្ធមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា សញ្ជាតសោមនស្សោ ឧទានវសេន –

១១៦. ‘‘ឆផស្សាយតនេ ហិត្វា, គុត្តទ្វារោ សុសំវុតោ;

អឃមូលំ វមិត្វាន, បត្តោ មេ អាសវក្ខយោ’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ ឆផស្សាយតនេ ហិត្វាតិ ចក្ខុសម្ផស្សាទីនំ ឆន្នំ សម្ផស្សានំ ឧប្បត្តិដ្ឋានតាយ ‘‘ផស្សាយតនានី’’តិ លទ្ធនាមានិ ចក្ខាទីនិ ឆ អជ្ឈត្តិកាយតនានិ តប្បដិពទ្ធសំកិលេសប្បហានវសេន បហាយ. គុត្តទ្វារោ សុសំវុតោតិ តតោ ឯវ ចក្ខុទ្វារាទីនំ គុត្តត្តា, តត្ថ បវត្តនកានំ អភិជ្ឈាទីនំ បាបធម្មានំ បវេសននិវារណេន សតិកវាដេន សុដ្ដុ បិហិតត្តា គុត្តទ្វារោ សុសំវុតោ. អថ វា មនច្ឆដ្ឋានំ ឆន្នំ ទ្វារានំ វុត្តនយេន រក្ខិតត្តា គុត្តទ្វារោ, កាយាទីហិ សុដ្ឋុ សញ្ញតត្តា សុសំវុតោតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អឃមូលំ វមិត្វានាតិ អឃស្ស វដ្ដទុក្ខស្ស មូលភូតំ អវិជ្ជាភវតណ្ហាសង្ខាតំ ទោសំ, សព្ពំ វា កិលេសទោសំ អរិយមគ្គសង្ខាតវមនយោគបានេន ឧគ្គិរិត្វា សន្តានតោ ពហិ កត្វា, ពហិករណហេតុ វា. បត្តោ មេ អាសវក្ខយោតិ កាមាសវាទយោ អាសវា ឯត្ថ ខីយន្តិ, តេសំ វា ខយេន បត្តព្ពោតិ អាសវក្ខយោ, និព្ពានំ អរហត្តញ្ច. សោ អាសវក្ខយោ បត្តោ អធិគតោតិ ឧទានវសេន អញ្ញំ ព្យាកាសិ.

បារាបរិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.